Tôn Thiếu Bình không đợi qua Tết Nguyên tiêu đã lại rời nhà đi Hoàng Nguyên, thế nên cậu hoàn toàn không biết chuyện xảy ra ở nhà người chị gái ở thôn Hồ Tử; nếu cậu có ở đó, hai anh em chưa chừng có thể đá chết tên anh rể và "người phụ nữ Nam Dương" kia.
Cậu về đến nhà khi cận kề Tết Nguyên đán. Dù hộ khẩu của cậu ở đội Dương Câu thuộc Hoàng Nguyên, nhưng đôi thủy thôn mãi mãi là nhà của cậu; giống như một cái cây, cành lá có thể tùy ý vươn ra bầu trời, nhưng rễ vẫn luôn cắm sâu ở chỗ cũ... Đương nhiên, cậu trở về không chỉ vì vương vấn quê hương. Một mặt cậu muốn cùng cả gia đình ăn một cái Tết đoàn viên, mặt khác là muốn làm gì đó cho bố. Anh trai đã ra ở riêng tự lập qua ngày, cậu nay đã trở thành trụ cột trong gia đình này. Vừa về đến nhà, công xã Thạch Ngật Tiết liền mời cậu làm hướng dẫn đội Dương ca Tết của công xã, cậu lập tức uyển chuyển từ chối — cậu đã mất đi hứng thú với những thứ náo nhiệt hồng hoả. Qua Tết chưa bao lâu, cậu đã bận rộn chạy đi mua một xe than cho gia đình; tiện thể mua luôn phân bón cho nửa đầu năm. Những việc lớn này bố không có khả năng lo liệu; còn anh trai đang chuẩn bị mở rộng xưởng gạch ngói, cũng không phân thân ra để lo chuyện bên này được.
Lo xong những việc này, cậu quyết định sẽ nhanh chóng quay lại Hoàng Nguyên, cả nhà khuyên cậu qua Tết Nguyên tiêu hãy đi, nhưng cậu kiên quyết lập tức lên đường. Lòng cậu đang sốT ruột chứ! Sắm sửa xong những thứ cần thiết cho gia đình, trong người chẳng còn lại mấy đồng. Cậu phải mau chóng đến Hoàng Nguyên để nhận việc làm. Lúc đi, ngoài việc giữ lại tiền vé xe đến Hoàng Nguyên, cậu đem tất cả số tiền còn lại đưa cho Lan Hương. Em gái sắp lên cấp học cao hơn, cần một khoản chi phí — vốn dĩ cậu muốn để lại cho con bé nhiều hơn một chút, nhưng thật sự không còn nữa.
Người nhà hoàn toàn không biết nguyên nhân thực sự khiến cậu vội vã quay lại Hoàng Nguyên là gì — cậu tuyệt đối không thể để họ thấy sự túng quẫn của mình... Giống như mọi khi, bước ra từ bến xe Đông Quan ở Hoàng Nguyên, cậu hầu như lại chẳng còn một xu dính túi. Lấy cuộn chăn nệm ở chỗ Kim Ba xong, cậu đến chỗ cũ quen thuộc ở đầu đại kiều. Giờ đây cậu đã rất tự tin, biết rằng dựa vào sức trẻ của mình, chẳng mấy chốc sẽ được thầu khoán dẫn đi. Phải rồi, nhìn từ mọi mặt, cậu đã là một thợ hồ kỳ cựu và xuất sắc rồi!
Đúng như dự đoán, vừa đến đầu đại kiều không lâu, cậu đã bị thầu khoán đến "chiêu mộ" đầu tiên chấm trúng. Nghe khẩu âm, thầu khoán là người Nguyên Tây. Trò chuyện một hồi, không sai lệch chút nào, là người ở công xã Liễu Xá huyện Nguyên Tây, tên là Hồ Vĩnh Châu. Thiếu Bình không biết rằng, em trai của vị thầu khoán này chính là Hồ Vĩnh Hợp — người từng ở chung phòng với anh hắn trong đại hội "khoe của" ở huyện Nguyên Tây. Đương nhiên cậu lại càng không biết, anh em nhà họ Hồ thông thiên thần lĩnh này có một chỗ dựa lớn ở vùng này — biểu huynh của họ là Cao Phượng Các, đương kim Phó Bí thư Địa ủy Hoàng Nguyên, thế nên hai kẻ có tài ở nông thôn này đi khắp các châu huyện nhận thầu làm ăn, khí thế lớn lắm!
Thiếu Bình cùng vài phu hồ được Hồ Vĩnh Châu dẫn đến nhà máy mỹ nghệ ở Nam Quan. Hồ Vĩnh Châu đang nhận thầu xây mới nhà cửa và tòa nhà gia đình công nhân cho nhà máy này; phần thân chính của nhà xưởng đã hoàn thành, hiện đang xây tòa nhà gia đình.
Bởi vì phu hồ về quê ăn Tết hiện vẫn chưa quay lại Hoàng Nguyên với số lượng lớn, nên Hồ Vĩnh Châu lúc này chỉ tuyển hơn hai mươi thợ thủ công, trước tiên xử lý phần móng của tòa nhà ký túc xá.
Hơn hai mươi con người chen chúc trong một cái hang động lớn cạnh đống rác. May là cái hang này có cửa sổ, lại đốt lửa nên không đến mức quá lạnh. Khi nhóm Thiếu Bình đến, hang động này đã chật ních. Đối với phu hồ mà nói, điều kiện ở đây có thể coi là khá tốt; mặc dù không có giường cũng chẳng có sải, nhưng trên mặt đất trải mấy tấm ván gỗ mục có thể chống lại độ ẩm, Thiếu Bình miễn cưỡng tìm một chỗ nhét cuộn chăn của mình vào. Trời lạnh, ngủ chen chúc một chút lại ấm. Rác của mấy đơn vị cơ quan phía trên đều đổ cạnh hang này, một nửa cửa sổ đã bị vùi lấp, ánh sáng vô cùng mờ ảo. Nhưng ai còn so đo chuyện này chứ? Chỉ cần có việc làm, kiếm được tiền, lại có chỗ chốn thân, thế là quá tốt rồi! Điều khiến Thiếu Bình vui mừng là "Hoa Củ Cải" — người từng làm việc chung với cậu trước kia cũng ở đây, hai người vốn là người quen cũ, vừa gặp mặt đã vô cùng thân thiết!
Ngày thứ hai Thiếu Bình đi làm chính là mười lăm tháng Giêng âm lịch. Đến chiều tối, tiếng pháo ở thành phố Hoàng Nguyên nổ vang trời, đèn đuốc sáng rực, tiếp nối sau Tết Nguyên đán và "tiểu niên", người ta lại một lần nữa đắm chìm trong bầu không khí lễ hội. Trên núi Cổ Tháp, đèn màu rực rỡ phác họa nên đường nét của ngôi tháp chín tầng như chuỗi ngọc, vô cùng tráng lệ. Sân vận động Hoàng Nguyên tổ chức hội đèn lồng truyền thống, ở đó từ sớm đã vang lên tiếng chiêng trống dồn dập, khơi gợi khiến cả thành phố ngồi không yên.
Vốn dĩ, tất cả các thợ thủ công đã hẹn nhau tối sau khi tan làm ăn cơm xong, sẽ cùng nhau kéo đến sân vận động xem náo nhiệt. Nhưng thầu khoán Hồ Vĩnh Châu đã rộng lượng với mọi người, mua một thùng nhựa lớn rượu tẻ, mang thẳng đến hang động của họ để mọi người náo nhiệt một chút vào buổi tối. Thầu khoán còn dặn dò cô bé nấu ăn xào một chậu rửa mặt đầy sợi khoai tây trộn giấm để làm mồi nhắm rượu. Hồ Vĩnh Châu xem ra là một tay lão luyện trong việc thầu khoán, rất biết cách thu phục những thợ thủ công làm việc. Ít đồ nhắm và rượu này khiến tất cả mọi người chẳng còn hứng thú đến sân vận động nữa!
Buổi tối, hơn hai mươi phu hồ vây quanh lò sưởi, múc rượu tẻ từ thùng nhựa đổ vào một cái bát đen lớn, nâng lên chuyền tay nhau uống. Chiếc bát đen cứ truyền đi không ngừng trong tay mọi người. Đôi đũa rơi như mưa xuống chậu khoai tây sợi.
Uống liên tục mấy vòng, rất nhiều người đã ngà ngà say. Một lão ông luống tuổi mặt đỏ bừng bừng nói: "Cứ uống chay thế này thì chán lắm, chúng ta phải hát tiểu khúc. Đến lượt ai uống, người đó trước tiên phải hát một vòng!"
Mọi người hưng phấn đồng thanh hô lớn đồng ý.
Bát rượu đang ở trong tay "Hoa Củ Cải", mọi người liền bảo anh ta hát trước. "Hoa Củ Cải" đặt bát đen xuống bên chân, nói: "Hát thì hát! Nghèo thì vui vẻ, giàu thì sầu lo, phu hồ mà không hát thì phí cả đời!" Anh ta nói mình không biết tiểu khúc. Mọi người bảo hát cái gì cũng được. "Hoa Củ Cải" liền hát một khúc Tín thiên du của xã hội cũ. Giọng ca của anh ta hay vô cùng, cuối mỗi câu hát còn thêm một tiếng nghẹn ngào —
Cát tủa dây gai trói chăn màn,
Kẻ nào bỏ xứ đi làm ăn xa?
Quạ đen đậu trên sống lưng bò,
Đi đâu cũng muốn đem theo em nhỏ.
Đánh xe bò bôi mỡ trơn tru,
Không buông tay được em khóc bước đi.
Người nhớ quê nhà ngựa nhớ chuồng,
Anh nhớ em nhiều đến phát điên.
Lông mi tuôn lệ tay áo lau,
Người nghèo ta phó mặc trời cao.
Gọi tiếng em hỡi em đừng sợ,
Tháng chạp sông đông cứng anh về nhà...
"Hoa Củ Cải" hát xong, các phu hồ đều nhe răng cười.
Tôn Thiếu Bình ngồi ở một góc, lại bị khúc Tín thiên du này hát cho lòng dạ nặng trĩu. Cậu thực sự kinh ngạc những người nông dân không biết chữ ngày trước lại có thể biên soạn ra những câu hát tuyệt vời và sâu lắng đến thế. Đây không phải là tiếng hát, mà là tiếng thở dài cay đắng và sâu thẳm của người lao động.
"Hoa Củ Cải" hát xong, uống một ngụm lớn rượu. Anh ta không cười, đưa bát rượu vào tay ông lão gầy gò bên cạnh.
Ông lão gầy ăn quá nhiều, liền nới lỏng thắt lưng quần len ra, miệng móm mém hát lên một bài tiểu khúc mang tính trêu chọc —
Lần đầu đến thôn Lưu Gia,
Thôn Lưu Gia có Lưu Lão Lục sáu mươi sáu tuổi,
Lão Lục hắn cất sáu mươi sáu tầng lầu,
Trên lầu cột sáu mươi sáu con khỉ,
Dưới lầu cột sáu mươi sáu con bò,
Trên lưng bò lại chở sáu mươi sáu gánh dầu,
Trên dầu còn mang sáu mươi sáu sấp lụa là,
Bỗng đâu xuất hiện một tên lỗ mãng,
Làm kinh động con bò,
Làm sập lầu cao,
Làm sổng con khỉ,
Làm đổ văng dầu,
Làm bẩn lụa là,
Vừa phải chống lầu,
Vừa phải dắt bò,
Vừa phải bắt khỉ,
Vừa phải múc dầu,
Vừa phải giặt lụa,
Ấy hây y da hây,
Làm bận rộn Lưu Lão Lục sáu mươi sáu tuổi của tôi!
Ông lão gầy còn chưa hát xong, mọi người đã cười ngả nghiêng. Đợi tiếng cuối của ông lão vừa dứt, một tên tiểu tử ngốc nghếch đối diện vắt cổ hò hét như gào vừa như hát —
Khúc của bản địa nghe không lọt tai,
Bảo thanh niên Bao Đầu chúng ta cũng gào lên hai tiếng!
Có người la lên: "Vẫn chưa đến lượt mày đâu đấy!"
Có người nói: "Cứ để tên tiểu tử này gào hai tiếng đi, không thì ngứa ngáy mồm miệng lắm!"
Mọi người đều đã uống đến tám phần say, mặt đỏ tlừ chỉ vào cái miệng của "thanh niên Bao Đầu" cười vang trời.
Tên tiểu tử này cũng đầy vẻ say xỉn nhe rộng miệng hát —
Lưu Lão Lục sáu mươi sáu chia làm sáu ngả,
Đường Tăng sang Tây Thiên thỉnh chân kinh;
Thỉnh về chân kinh Đường Tăng dùng,
Gây ra đại họa đều trách Tôn Ngộ Không!
Tên tiểu tử này vừa bịa vừa nịnh, lại khá có tài ăn nói!
Bát rượu lúc này đã truyền đến tay một người thợ vừa cười vui vừa lục tìm rận ở cạp quần. Trán anh ta còn dán mấy vết thâm đen do giác hơi để lại, mặt mày hớn hở hát lên —
Người nghèo xiêm y rách rưới,
Gặp bạn bè kể khổ kêu nghèo,
Anh có đồng tiền cho tôi mượn hai quan, à ố ầy!
Tôi có núi sau nhà, vực hướng dương, gỗ hoàng sơn mọc thành xà,
Cắt thành phên xẻ thành ván,
Đi Vân Nam, xuống Tứ Xuyên,
Bán được tiền tôi lại trả cho đại ca!
Đây là một khúc tửu lệnh chính gốc, giành được từng tràng pháo tay tán thưởng khắp hang.
Bát rượu chao đảo truyền đi trong tay mọi người, đủ loại âm điệu giọng ca cứ hết bài này đến bài khác hát lên tiểu khúc. Ánh lửa than trong lò chiếu rọi từng gương mặt say sưa. Trong hang tràn ngập mùi thuốc lào và mùi hôi chân, khiến người ta thở cũng thấy khó khăn. Lúc này, những người nông dân lang thang tha hương nơi đất khách quê người này, đã quên đi mệt mỏi và sầu lo. Cồn trong máu đang cháy rực, dòng máu sôi sục trong hơi men, có mấy tên uống quá chén đã chạy ra ngoài nôn mửa từ bao giờ.
Cửa hang bỗng mở hé một đường, từ khe hở đó thò vào cái đầu của một cô bé. Đây là cô bé nấu ăn cho họ, chắc chỉ mới mười lăm mười sáu tuổi, sắc mặt hốc hác và vàng vọt, nhìn khiến người ta không khỏi xót xa. Chẳng ai biết cô bé từ nơi lưu lạc nào đến thành phố này.
Cô bé thò đầu vào, có lẽ là xem khoai tây sợi còn không — thực chất đã sớm bị ăn sạch bách, thậm chí nước dưới đáy chậu cũng uống không sót một giọt.
Có mấy tên ma men nhìn thấy con bé, liền hét lên: "Xào thêm một chậu nữa!"
Cô bé rõ ràng có chút sợ hãi trước khung cảnh này, chần chừ không dám bước vào để lấy cái chậu rửa mặt đó. Thiếu Bình nhìn thấu sự khó xử của con bé, liền định mang chậu đưa qua cho nó. Nhưng lúc này cái tên "thanh niên Bao Đầu" đứng phắt dậy, say khướt lảo đảo đi về phía cửa, lại còn dang rộng hai tay, buông lời đê tiện nói: "Em gái ngoan, để anh hôn cái nào..."
Thiếu Bình không nhịn được mà siết chặt hai nắm đấm. Khi tên ma men này lướt qua bên cạnh cậu, cậu lặng lẽ duỗi một chân ra, vấp cho tên này ngã nhào vào đám đông, đầu vừa khéo cắm thẳng vào cái chậu rửa mặt kia. Cả mặt dính đầy thứ bẩn thỉu. Mọi người trong tiếng cười hùa đẩy hắn sang một bên, hắn liền ngã vật ra như một con heo chết không thể bò dậy nổi. Tranh thủ lúc đó, cô bé nấu ăn vội vàng quay đầu chạy biến.
Mặc dù không có thức ăn, xem ra thùng rượu nhựa này mà chưa uống hết thì đêm nay đừng ai hòng yên ổn. Bát rượu tiếp tục truyền vòng qua, tiểu khúc vẫn bắt buộc phải hát.
Giờ đây cái bát đen ghê tởm này lại được đưa đến trước mặt Thiếu Bình. Trước đó mỗi lần truyền đến, cậu hoặc là giả vờ đi tiểu, hoặc là đứng dậy thêm than vào lò, tránh né không uống. Lần này xem ra không được nữa rồi, bởi vì đám ma men này phát hiện Thiếu Bình vẫn chưa say, liền muốn ép cậu uống. Thiếu Bình đành phải chuẩn bị uống chén rượu này. Nhưng mọi người vẫn không buông tha, bảo cậu phải theo "quy củ". Cậu đành phải đồng ý hát một khúc tửu lệnh. Khúc ca này là lúc ở thôn quậy Dương ca Điền Ngũ đã dạy cho cậu —
Thứ nhất tôi tuổi còn trẻ,
Thứ hai tôi mới bước chân ra đời,
Thứ ba tôi chẳng quen ai lấy một người, à ố ầy!
Giống như con nhạn lạc đàn giữa bầy phượng hoàng,
Không dang nổi cánh không buông nổi mình,
Kính mong người thân bạn bè rộng lượng bỏ qua,
Bỏ qua cho bọn trẻ chúng tôi mới bước chân ra đời...
Hát xong khúc tửu lệnh, cậu nhấp một chút ở vành bát, xem như ứng phó qua loa. Nhưng cậu phát hiện trong thùng nhựa vẫn còn không ít rượu, thầm nghĩ cứ đà này đến nửa đêm, cậu thế nào cũng say mèm; thế là giả vờ đi vệ sinh, chuồn ra khỏi hang này.
Cậu một mình đi lang thang ra đường lớn, thong thả dạo bước để giết thời gian. Vừa từ trong hang ấm áp bước ra, cái lạnh khiến cậu run lẩy bẩy, nhưng đầu óc lại lập tức tỉnh táo hẳn. Ở đằng xa, tiếng chiêng trống và âm thanh hỗn tạp vẫn chưa ngớt. Bầu trời cực kỳ trong trẻo, các vì sao và mặt trăng lấp lánh thứ ánh sáng tái nhợt trên bầu trời đêm lạnh giá.
Tôn Thiếu Bình đút hai tay vào ống tay áo bước đi trên con phố lạnh lẽo, trong lòng bỗng dâng lên một thứ cảm xúc hừng hực. Cậu tự hỏi bản thân: Lẽ nào mày cứ sống thế này suốt đời sao? Nơi chốn cuối cùng của mày ở đâu?
Phải rồi, mọi thứ trước mắt đều quá đỗi khổ sở... Khổ thì không sợ, điều quan trọng nhất là, bao giờ mới có thể chấm dứt cuộc sống lang thang nay đây mai đó này để có được sự ổn định? Tất cả những điều này dường như vô cùng mịt mờ. Đôi Thủy thôn cậu không thể nào quay về nữa; mặc dù lần này rời nhà, anh trai lại một lần nữa khuyên cậu cùng hóp vốn kinh doanh xưởng gạch ngói, nhưng cậu vẫn từ chối. Ngựa tốt không ăn cỏ gần. Đã rời khỏi tổ cũ, cậu quyết tâm xông xáo tiếp tục ở thế giới bên ngoài. Nếu cả đời cứ ở lại Đôi Thủy thôn, cho dù có phát tài giàu có, cậu cũng sẽ có một cảm giác mất mát trong đời.
Thế nhưng, Dương Câu nơi cậu đã đăng ký hộ khẩu, đối với cậu mà nói vẫn là một nơi xa lạ chẳng can dính gì đến mình; cậu ở đó có lẽ sẽ mãi mãi chẳng có lấy một chỗ dung thân... Cậu phải làm sao đây?
Trước mắt cậu không tài nào trả lời được câu hỏi của chính mình.
Đành bước tới đâu hay tới đó vậy! Tuổi tác vẫn cho phép cậu tiếp tục chờ đợi thời cơ lựa chọn, đương nhiên, sâu thẳm trong tư tưởng của cậu, tuyến phòng thủ cuối cùng trong đường lui có lẽ vẫn là Đôi Thủy thôn thân yêu...
Tôn Thiếu Bình cứ đi lang thang trên đường phố Hoàng Nguyên rất lâu, mới quay trở về chỗ ở.
Cậu bước vào cái hang động rách nát cạnh đống rác, đám ma men đều đã nằm lăn lóc trong một khoảng tối mịt. Trong hang nồng nặc mùi hôi khó chịu và mùi tanh của rượu. Cậu nhẹ nhàng bò vào ổ chăn của mình, nhưng rất lâu vẫn không thể chợp mắt...
