Đêm nay, khoảng sân trường tiểu học làng Song Thủy lại bắt đầu náo nhiệt hẳn lên. Ngoài những người già trẻ lớn bé trong làng vừa ăn cơm xong đã bị tập hợp đến đây, cả những dân công từ làng khác ăn cơm ở bếp lớn cũng được đưa đến đây. Chẳng bao lâu, khoảng sân đã chật kín như nêm. Dân công làng ngoài ở phía nam sân, thường là người cùng làng chen chúc lại một chỗ. Người làng Song Thủy ở phía bắc sân, người lớn trẻ con đan xen, có người đứng, có người ngồi, ồn ào náo động, chẳng khác nào một nồi nước đang sôi sùng sục.

Trong biển người này, đàn ông cả làng trộn lẫn với nhau, nhưng phụ nữ lại có thể chia ra thành nhóm nhà họ Điền, nhóm nhà họ Kim; vì phụ nữ cùng tộc nhà cửa gần nhau, bình thường quan hệ thân thiết, giờ chen vào một chỗ cho dễ nói chuyện. Tất nhiên, trong đó cũng ít nhiều có chút thành kiến môn hộ giữa hai nhà Kim, Điền. Nhìn chung, con dâu nhà họ Kim ăn mặc đều khá chỉnh tề, tư thế ngồi cũng khá phù hợp với quy phạm lễ giáo nông thôn: nơi công cộng không được nhăn mày nhíu mặt, ngó đông nhìn tây. Có thể cười, nhưng không được há miệng rộng như cửa lò. Khi ngồi nên khép hai đầu gối, không được dạng chân. Cũng có một số phụ nữ trẻ nhà họ Kim không để ý đến điều này, khiến mẹ hoặc mẹ chồng họ thỉnh thoảng lại dùng ánh mắt cảnh cáo trong đám đông. Phụ nữ nhà khác thì không chịu sự ràng buộc này, nói nói cười cười, đánh đấm đùa nghịch, chẳng khác nào đi chợ hay đi hội. Cũng có một số kẻ yêu đương bạo dạn, thừa cơ hội hỗn loạn, không chỉ liếc mắt đưa tình mà thậm chí còn lén lút véo nhau. Đàn ông đa phần mỗi người một cái tẩu thuốc lá sợi, hút đến mức trên không trung của sân mù mịt khói. Một vài người làm nông mệt mỏi quá độ, không màng thể diện mà dạng chân ngủ ngay trên đất. Thỉnh thoảng lại có người chạy ra chỗ mộ tổ nhà họ Kim gần đó để tiểu tiện, làm mấy ông già nhà họ Kim tức giận chạy qua quát tháo chửi bới ầm ĩ.

Lúc này, chủ nhiệm hội phụ nữ làng Song Thủy là Hạ Phượng Anh đang dẫn đầu một số "cô gái sắt" trong và ngoài làng, tất bật bố trí hội trường. Họ khiêng hai cái bàn học từ trong lớp ra, ghép lại đặt trước mặt đám đông, bên trên phủ mảnh vải màn có kẻ sọc vừa tháo xuống ở cửa hang, lại đặt mấy cái phích nước nóng và ca trà, coi như là bàn chủ tịch. Một vài dân công nam khác thì dán chéo một cái tiêu đề hội nghị trên mặt hang ở giữa: "Đại hội triệt để phê phán khuynh hướng tư bản chủ nghĩa". Trên các bức tường khác của lớp học, xen kẽ dán chéo rất nhiều khẩu hiệu viết trên giấy đỏ xanh. Phượng Anh chạy ngược chạy xuôi, chỉ tay năm ngón, vạt áo bông đỏ cũ kỹ lòi ra một vòng dưới lớp áo khoác ngắn, thu hút rất nhiều ánh nhìn đổ dồn về phía cô. Khuôn mặt không chút huyết sắc của cô tràn đầy niềm hân hoan khi được vượt lên trên người khác.

Những chiếc đèn bão được treo lên bằng gậy gỗ quanh sân, cùng với ánh trăng mờ ảo chiếu rọi đám đông đi họp. Họ đang nóng lòng chờ đợi đại hội phê phán bắt đầu – xong sớm để còn về nhà ngủ, vì ngày mai còn phải lên núi. Còn về phần phụ nữ và trẻ con, phần lớn là để đến xem náo nhiệt; xem mười mấy tên kẻ thù giai cấp đứng trước mặt mọi người trông như thế nào. Nghe nói mấy ngày nay còn bắt về được vài tên "mới", trong đó có Vương Mãn Ngân, con rể nhà Lan Hoa của làng họ, điều này càng làm mọi người thêm hứng thú.

Khi mọi người đang chờ họp, trong văn phòng (động) của giáo viên tiểu học Kim Thành, phó chủ nhiệm công xã Từ Trị Công, cán bộ chuyên trách vũ trang Dương Cao Hổ và Tôn Ngọc Đình cùng bàn bạc xem nên tổ chức hội nghị này thế nào. Kim Thành xách theo một chiếc ấm đun nước, không ngừng châm nước vào chén trà của mấy người này.

Từ Trị Công ngồi xếp bằng trên tấm thảm len trên giường đất, vừa hút thuốc vừa nghiêm túc giao nhiệm vụ cho hai vị phó tổng chỉ huy. Vừa phải nắm bắt cách mạng, vừa phải thúc đẩy sản xuất, khiến vị lãnh đạo công xã hơn bốn mươi tuổi này, trong mắt đầy những tia máu đỏ.

Một năm trước, Từ Trị Công vẫn luôn là cán bộ bình thường ở Cục Nông nghiệp huyện, năm ngoái mới được đề bạt lên vị trí hiện tại. Vốn dĩ vợ ông làm kế toán tại Bộ quản lý thương mại huyện, cả nhà đều ở trong thành phố, ông rất không muốn đến công xã Thạch Ngật Tiết có điều kiện rất kém này. Nhưng tính toán tới lui, dù sao cũng được đề bạt rồi, nên đành cắn răng đến nhậm chức.

Vừa nhậm chức, Từ Trị Công đã muốn nhanh chóng làm nên trò trống gì đó, xem có thể sớm quay về làm việc tại cơ quan trên huyện hay không. Chỉ cần quay về thành phố, cho dù không được đề bạt nữa cũng được, điều chuyển ngang hàng là đã mãn nguyện rồi. Nếu như người chú Từ Quốc Cường trong gia đình vẫn còn làm lãnh đạo trên huyện thì có lẽ ông chẳng mất đến một năm là đạt được mục tiêu. Nhưng chú Từ vì tuổi cao nên không còn làm lãnh đạo huyện nữa. Tuy nhiên con rể của chú Từ là Điền Phúc Quân lại làm phó chủ nhiệm trên huyện. Chỉ cần chú Từ nói giúp với chủ nhiệm Điền thì chuyện của ông cũng không khó giải quyết. Anh trai của Điền Phúc Quân là Điền Phúc Đường chính là bí thư làng Song Thủy, vì thế ông ta phải biểu hiện thật tốt ở đội này, để Điền Phúc Đường truyền thành tích của ông đến tai chủ nhiệm Điền. Đưa đại hội chiến đấu cơ sở hạ tầng nông nghiệp công xã đặt tại làng Song Thủy chính là điều ông ta ra sức tranh thủ. Rõ rành rành ra đấy còn gì! Hội chiến này tổ chức ở làng nào, làng đó được hưởng lợi – các làng khác xuất người xuất lương thực, xây đất không công cho cái làng này! Điền Phúc Đường làm sao có thể không cảm kích ông Từ Trị Công? Khỏi phải nói, làng Song Thủy làm tốt, trước hết là vinh dự của Điền Phúc Đường!

Trị Công hiện đang ngồi xếp bằng trên tấm thảm len đen, nghe tiếng ồn ào sôi sục bên ngoài, cảm xúc vô cùng phấn khích. Hội chiến này mới bắt đầu không bao nhiêu ngày, mà ông ta đã làm cho công việc có thanh có sắc thế này. Mấy ngày trước, chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng huyện Phùng Thế Khoan đích thân dẫn đội đi kiểm tra hội chiến các công xã, trong hội nghị tổng kết toàn huyện, đã đặc biệt biểu dương công xã Thạch Ngật Tiết – điều này khiến ông ta càng thêm hăng hái!

Chủ nhiệm Từ dập tắt mẩu thuốc lá, đột nhiên như nhớ ra điều gì, quay đầu hỏi Tôn Ngọc Đình: "Ngọc Đình, người bị phê phán ở làng các anh đã xác định chưa?" Tôn Ngọc Đình đang sửa bản thảo phê phán cho một dân công, vội vàng dừng lại, nói: "Xác định xong rồi ạ!"

"Là ai?"

"Điền Nhị."

"Điền Nhị?" Chủ nhiệm Từ nhất thời không nhớ ra người này ở làng Song Thủy là ai.

Kim Thành đang rót trà cho Dương Cao Hổ bên cạnh đã không nhịn được mà cười thầm.

"Người này bình thường hay nói lời phản động! Ông ta đi khắp nơi rêu rao rằng, thời thế sắp thay đổi rồi..." Ngọc Đình giải thích với chủ nhiệm Từ.

"Vậy thì đương nhiên phải phê phán kịch liệt! Thành phần là gì?"

"Thành phần thì là bần nông trung nông... bình thường cũng không chịu tham gia lao động đàng hoàng..." Ngọc Đình nói.

"Vậy sao trước đây các anh không phê phán cho ra trò?" Chủ nhiệm Từ hơi nổi giận.

"Người này bình thường điên điên khùng khùng, người trong làng cũng chẳng coi ông ta là cái gì..."

"Anh nói người này tên là gì? Điền Nhị? Tên ông ta là Điền Nhị thật à?" "Không phải, tên là Điền Phúc Thuận. Nhưng người trong làng chẳng ai gọi tên ông ta, cứ gọi là Điền Nhị..." Ngọc Đình bưng ca trà lên uống một ngụm nước. Chiều nay ông ta ăn một bát thịt mỡ ở bếp dân công, khát đến khô cả miệng.

"Điền Phúc Thuận? Vậy có quan hệ gì với Điền Phúc Đường?" Từ Trị Công nhạy bén hỏi. "Chẳng có quan hệ gì cả, chỉ là một bậc tiền nhân, giờ chẳng biết cách bao nhiêu đời rồi... vì vậy không có quan hệ gì cả!" Tôn Ngọc Đình nói.

"Vậy thì lấy Điền Nhị làm một người! Người đâu rồi?" Từ Trị Công hỏi. Lúc này, cán bộ chuyên trách vũ trang Dương Cao Hổ đang uống trà bên cạnh xen vào nói: "Vừa nãy Ngọc Đình nói với tôi, tôi liền phái dân binh áp giải ông lão này tới rồi, hiện đang nhốt chung với mười mấy người kia, đều ở trong hang đá bên cạnh. Dân binh nói, ông lão này cứ kêu gào thời thế sắp thay đổi, vừa nãy trên đường đi vẫn còn nói câu đó..."

"Thời gian không còn sớm, chúng ta họp thôi!" Từ Trị Công trượt từ mép giường xuống, xỏ giày vào.

Kim Thành đi trước một bước, mang ca trà của mấy người này ra ngoài sân, đặt trên bàn chủ tịch.

Từ Trị Công cùng mấy người theo sau bước ra. Sau khi chủ nhiệm Từ ngồi ổn định trên chiếc ghế ở giữa bàn chủ tịch, Cao Hổ và Ngọc Đình cũng cùng ngồi trên một chiếc ghế dài bên cạnh. Lúc này, tiếng ồn ào của đám đông vẫn chưa dứt.

Để mọi người im lặng, Dương Cao Hổ định phát hỏa lập tức đứng dậy – không ngờ Tôn Ngọc Đình ngồi ở đầu bên kia, do chiếc ghế dài mất thăng bằng, ngã nhào xuống đất, làm đổ cả cốc trà trên bàn. Cả hội trường lập tức cười rộ lên.

Đồng chí Ngọc Đình ngã xuống đất, trong tiếng cười ha hả của mọi người vẫn bình tĩnh bò dậy, đặt lại ghế cho ngay ngắn, mặt không đổi sắc ngồi lên lại.

Dương Cao Hổ thấy Ngọc Đình đã ngồi yên, liền lập tức chen sang, trên bàn phía Từ Trị Công, cầm lấy micro lớn tiếng gào thét: "Tiểu đội dân binh chú ý! Tiểu đội dân binh chú ý! Nghiêm phòng kẻ thù giai cấp phá hoại quấy rối! Nếu phát hiện kẻ xấu quấy rối, lập tức bắt giải lên đài!"

Lúc này mọi người mới "xoẹt" một cái yên lặng hẳn. Mọi người lập tức nhận ra, đây không phải nơi đùa giỡn, mà là một hội nghị đại phê phán.

Ở vòng ngoài đám đông, tiểu đội dân binh ai nấy đều đeo súng lỏng lẻo khoác trên vai, trong súng chẳng ai dám lắp đạn, sợ cướp cò làm bị thương người tốt. Ở nơi thế này, những người này ai cũng không nghiêm túc; người trong làng ngoài xóm, không chỉ bản thân họ, mà tổ tông của họ người khác đều biết rõ, việc gì phải đắc tội với người ta chứ? Trong đó có vài gã thanh niên không đàng hoàng, thỉnh thoảng lại nhăn mày nhíu mắt liếc nhìn mấy cô vợ trẻ xinh đẹp nhà họ Kim, khiến mấy người phụ nữ này đều đỏ mặt tía tai cúi đầu, mân mê ngón tay mình.

Lúc này, Tôn Ngọc Đình cẩn thận đứng dậy – ông ta sợ lại làm Dương Cao Hổ đang ngồi đầu bên kia bị ngã – rồi vòng sang phía Từ Trị Công. Ông ta chống khuỷu tay lên mép bàn, nghiêng người thổi một hơi vào micro cạnh chủ nhiệm Từ, lại dùng ngón tay búng búng – nghe thấy tiếng "bùm bùm" vài cái truyền ra từ chiếc loa ở góc tường xa xa, dường như chứng minh bộ khuếch đại âm thanh không bị cái giọng to lớn vừa rồi của Dương Cao Hổ làm hỏng. Tiếp đó, Ngọc Đình cố gắng nâng giọng nói hơi khàn của mình lên (do khát nước vì ăn thịt), nói: "Dẫn kẻ thù giai cấp lên!"

Đến lúc này, đám đông lại một lần nữa náo loạn, vang lên một mảnh tiếng xì xào bàn tán; một số người đang ngồi cũng lần lượt đứng dậy. Đội dân binh vội vàng vừa kêu vừa gào, bảo mọi người ngồi xuống, không được ồn ào náo động!

Người dân binh vác súng ở làng Hạ Sơn dẫn mười mấy "kẻ thù giai cấp" đang bị lao động cải tạo ra. Đi đầu tiên, chính là Vương Mãn Ngân vừa bị bắt về hôm nay. Người làng Song Thủy ở phía bắc sân lại rối loạn cả lên. Họ chỉ trỏ con rể nhà Lan Hoa, nghị luận ầm ĩ như ong vỡ tổ.

Mãn Ngân lúc này rất không thoải mái, cúi gằm mặt xuống vì xấu hổ – đây là đang mất mặt bẽ mặt ở làng bố vợ, cả sân toàn là người quen cả!

Khi "mụ hổ cái" ở làng Ngưu Gia Câu xuất hiện trước mặt mọi người, các phụ nữ lập tức chỉ trỏ bàn tán. "Mụ hổ cái" này đúng là có chút khí thế "hổ" thật, mụ ta đứng ở đó, ngẩng đầu, tuy không nhìn người, nhưng biểu cảm trên mặt không chút sợ hãi. Dân công từ làng Ngưu Gia Câu đến thì đều cúi đầu xuống. Haiz, dù thế nào đi nữa, đây cũng là người làng họ! Hơn nữa một người đàn bà, bị lôi ra làng ngoài chịu sự lăng nhục thế này, trong lòng mọi người thật sự không dễ chịu chút nào!

Lúc này, tất cả người làng Song Thủy trên hội trường đều cười rộ lên. Họ nhìn thấy, thế mà lại lôi cả Điền Nhị của làng họ lên đài! Đây đúng là nói đùa mà! Sao có thể lôi một ông lão ngốc nghếch lên đây cơ chứ?

Lúc này, trên mặt Tôn Ngọc Đình cũng lộ vẻ rất lúng túng. Tuy nhiên, ông ta thật sự không còn cách nào! Chủ nhiệm Từ bắt tìm một kẻ thù giai cấp ở làng Song Thủy, ông ta không tìm ra thì làm sao ăn nói với chủ nhiệm Từ? Cười? Các người cười cái gì! Nếu Điền Nhị không lên, thì trong số các người phải có một người lên đấy! Các người đều hoàn toàn vô sản rồi sao? Trên người các người không tìm ra được chút tư bản chủ nghĩa nào sao? Hừ... Dưới tiếng gào thét của Dương Cao Hổ, hội trường mới dần dần yên tĩnh lại một chút.

Ông lão ngốc Điền Nhị không thể biết gọi ông ta đến để làm gì, tất nhiên cũng không thể hiểu rõ chuyện gì đang xảy ra trước mắt. Ông ta thấy nhiều người ở đây như vậy, chỉ cảm thấy náo nhiệt vô cùng, thế là liền phấn khích bước ra khỏi hàng ngũ "kẻ thù giai cấp" này, hai tay múa máy loạn xạ, khóe miệng treo nụ cười bí hiểm thường thấy, lẩm bẩm: "Thời thế sắp thay đổi rồi! Thời thế sắp thay đổi rồi..." Lời của ông ta bị nhấn chìm trong một tràng cười. Người dân binh vác súng kia cứng rắn lôi ông ta về chỗ đứng ban đầu, và quát tháo ông lão khí thế ngông cuồng này: "Đứng cho nghiêm chỉnh vào!"

Đứng thì đứng. Điền Nhị cười hì hì quay lại hàng ngũ, cái đầu đội mũ nỉ rách quay qua quay lại, nhìn đông nhìn tây. Về phần tại sao bắt ông ta đứng ở đây, ông ta tất nhiên không quan tâm. Dù sao có người bắt ông ta đứng đây, thì đứng đây thôi. Đối với ông ta mà nói, đứng ở đây và đứng ở chỗ khác có gì khác biệt đâu?

Mọi người không dám cười lớn, nhưng đều rất vui khi xem vở kịch này. Mà giờ đây người vui nhất chính là đứa con trai ngốc nghếch của Điền Nhị! Nó mặc bộ quần áo bẩn thỉu đến mức không phân biệt được màu gì vì thấm đẫm mồ hôi, cỏ, đất, phân bò, nước tiểu của chính mình do nhiều năm không tháo ra giặt, nhìn thấy người cha ngốc nghếch và một hàng người đứng phía trước, trong đám đông nó cười hì hì sung sướng, dùng từ duy nhất biết nói gào lên: "Bố! Bố! Bố..."

Tôn Ngọc Đình giữa cơn hỗn loạn tuyên bố đại hội phê phán bắt đầu, và cung kính mời chủ nhiệm Từ của công xã lên phát biểu.

Từ Trị Công theo lệ ho một tiếng, lấy từ trong túi ra một tờ báo trải lên bàn. Ông ta trước tiên kể tội một lượt nhóm "người xấu" đứng cạnh, sau đó lại đọc mấy đoạn mà ông ta cho là then chốt trong bài xã luận ngày Tết của báo "Nhân Dân", coi như làm "lời tựa" cho hội nghị phê phán này.

Ngay sau đó, Tôn Ngọc Đình theo danh sách đã sắp xếp trước, gọi những người phát biểu đại phê phán đã viết sẵn vài trang bản thảo, từng người một lên đài phát biểu. Những người này đa phần là thanh niên nông dân đã từng học chữ vài năm ở các làng, theo cái giọng điệu thịnh hành na ná nhau lúc bấy giờ, đọc một tràng đầy hăng hái rồi xuống.

Khi một thanh niên làng khác được sắp xếp tạm thời lên đài phê phán Điền Nhị, mọi người lại cười. Thanh niên này không biết sự tình, chỉ nghe phó tổng chỉ huy Tôn nói ông lão này có tư tưởng "đổi trời", anh ta liền theo ý của chỉ huy Tôn mà phát huy phê phán một tràng. Người làng Song Thủy ở bên dưới chỉ cười. Kim Tuấn Sơn khoác một chiếc áo khoác bông đen đứng sau đám đông, khẽ lắc đầu, tỏ ý không hài lòng với cách làm này cho mấy người nông dân thân cận xung quanh.

Điền Nhị không hiểu người này nói gì, chỉ tò mò cười, không biết tối nay mình gặp vận may gì mà khiến người ta nhắc đến tên ông hết lần này đến lần khác... Nếu hỏi Điền Nhị này bao nhiêu tuổi, chính ông ta cũng không biết số tuổi của mình. Theo sự ước tính của một số ông già trong làng, đã ngoài bảy mươi rồi. Vào năm Điền Nhị bốn mươi mấy tuổi, mấy nhà trong tộc đã lăng xăng cưới cho ông một người phụ nữ bị đần độn ở làng bên, muốn ông sinh một đứa con nối dõi để không bị tuyệt tự (việc làm này rốt cuộc là tích đức hay tạo nghiệt?). Kết quả người phụ nữ đần độn này và người chồng ngốc nghếch đã sinh ra một đứa con hoàn toàn là kẻ ngốc! Mẹ của đứa ngốc kia sau khi sinh ba tháng đã đổ bệnh qua đời; người trong tộc người này kéo một cái, người kia kéo một cái, đứa trẻ được gọi là Hãn Ngưu này cứ thế lớn lên. Điền Nhị này còn coi là có phúc, thằng con ngốc của ông có một sức mạnh ngây ngô, ngày nào cũng lên núi lao động, hơn nữa lại thích làm việc nặng nhất, vì thế số công điểm kiếm được cũng đủ duy trì cuộc sống đơn giản của hai cha con. Bản thân Điền Nhị thường không lao động, suốt ngày đi lang thang khắp bốn phương tám hướng trong làng, nhặt nhạnh đủ loại phế liệu. Ông ta trông khá phúc hậu, dưới chiếc mũ nỉ rách lộ ra vầng trán sáng và rộng như vĩ nhân; trên người mặc bộ quần áo bông rách rưới rộng thùng thình mà công gia cứu tế từ mấy năm trước, một chiếc thắt lưng da nhặt được từ nơi nào đó, quanh năm suốt tháng đều thắt ở ngang lưng. Trong những năm có hội chùa ở Miếu Bình, ông ta không sợ mạo phạm thần linh, lấy đi một tấm biển vải đỏ, không biết ai dùng tấm biển này làm cho ông cái túi đựng thuốc lá sợi, thường treo ở chiếc thắt lưng nát bên hông. Lão già này không biết làm sao, lại học được cách hút thuốc lá sợi. Tất nhiên, lá thuốc cũng như Tôn Ngọc Đình, xin người khác, chỉ là Ngọc Đình chỉ hỏi anh trai xin, còn Điền Nhị thì xin cả làng. Tiện nhắc tới, trên chiếc túi thuốc lá màu đỏ lớn của Điền Nhị bốn chữ đen "Có cầu tất ứng" vẫn không phai, Ngọc Đình với tấm lòng trung thành với cách mạng trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa đã có ý định xé nát chiếc túi mang màu sắc mê tín này, lúc đó bị một số ông già ngăn lại. Cho đến tận hôm nay, chiếc túi đỏ này vẫn treo trên chiếc thắt lưng nát của lão ngốc. Về phần tẩu thuốc, không biết là người tốt bụng nào trong làng tặng cho ông.

Vật quan trọng nhất trên người ông có lẽ không phải là chiếc túi thuốc lá bằng vải đỏ kia, mà là chiếc túi áo lớn khâu bằng chỉ trắng trên vạt áo trước. Mỗi người có một sở thích. Điền Nhị có sở thích của Điền Nhị. Sở thích lớn nhất của Điền Nhị, là lang thang khắp các nơi trong làng và trên đường lớn, nhặt đủ loại đồ vật có ích và vô ích: đầu dây sắt, đinh sắt phế thải, mảnh vải rách, đoạn dây gai đứt, nắp ốc vít hỏng, mảnh bát vỡ, mẩu giấy vụn... Nhặt được gì, liền nhét vào chiếc túi lớn này. Chiếc túi này thường căng phồng; đi lại bên trong kêu leng keng. Ông nhặt đầy một túi, liền đổ lên chiếc giường đất trơ trọi không trải chiếu ở nhà. Năm này qua tháng nọ, trừ chỗ hai cha con ngủ, trên giường đất của ông đã chất đầy những thứ phế liệu này, đến cả cửa sổ cũng sắp bị chặn đứng. Ông suốt ngày lang thang trong làng, khóe miệng thường lộ ra một nụ cười không bình thường – nụ cười này trông rất bí ẩn. Ngoài việc nhặt phế liệu, ông còn thích ghé vào chỗ nào đó, nói câu "danh ngôn vĩnh cửu" của mình – thời thế sắp thay đổi rồi! Ông không biết mình đã học câu này từ niên đại nào, và cũng đã không biết nói bao nhiêu năm rồi. Ngoài câu này ra, ông rất ít khi nói những câu khác. Nếu có một người lạ qua đường gặp phải Điền Nhị của chúng ta, nhìn thấy vầng trán giống vĩ nhân của ông, lại nghe thấy ông nói ra một câu cao luận kiểu nhà tiên tri thế này, đại khái sẽ giật mình kinh ngạc... Hiện tại, người phê phán Điền Nhị đã xuống đài, đại hội phê phán ở khoảng sân trường tiểu học làng Song Thủy, xem ra cũng đã sắp đến hồi kết rồi!

Cảm ơn trời đất, những người đang ngáp ngắn ngáp dài cuối cùng cũng nghe xong bài tổng kết phê phán của chủ nhiệm Từ. Bây giờ Cao Hổ đang giơ cao nắm đấm, dẫn đầu mọi người hô khẩu hiệu. Trong tiếng hô khẩu hiệu, "kẻ thù giai cấp" đã từng người một lăn xuống sân. Điền Nhị là người trong làng, vì tuổi quá cao, được cách mạng khoan hồng miễn cho "lao động cải tạo". Sau khi ông hoàn thành sứ mệnh, cũng không còn ai quản nữa.

Sau khi tuyên bố tan họp, mọi người lập tức tản đi. Những người sống ở phía Điền Gia Khất Lâu đó, có người đã lẻn về trước, giờ đã qua cây cầu nhỏ trên sông Khốc Yết, đi đến rừng táo ở Miếu Bình rồi. Thậm chí có những người lẻn về sớm hơn nữa, đã lội qua sông Đông Lạp, lên đến đường lớn, tiếng bước chân và tiếng ồn ào của con người khiến cho ngôi làng miền núi yên tĩnh đêm nay rơi vào một mảnh náo loạn. Tiếng chó sủa trong cả làng nổi lên khắp nơi. Nhà ai đó có đứa trẻ đang bú bị đánh thức, oa oa khóc, nghe trong đêm lạnh lẽo này khiến người ta hoảng hốt bất an... Về nhà nhanh thôi! Những người nông dân buồn ngủ đến mức không nhấc nổi mí mắt, lắc lư thân hình mệt mỏi, mơ mơ màng màng đi qua những con đường nhỏ chằng chịt trong làng, lần lượt về nhà cả rồi...

Khoảng sân trường tiểu học trong chốc lát đã trống trơn. Con sông Khốc Yết phía dưới trường học, dưới lớp băng tàn vỡ phát ra tiếng nghẹn ngào khe khẽ.

Khi Tôn Ngọc Đình thu dọn xong xuôi hội trường, là người cuối cùng rời khỏi sân trường, đi đến dưới dốc đất, đột nhiên phát hiện hai cha con Điền Nhị vẫn đang đứng bên bờ sông Khốc Yết; hai cha con kẻ ngốc đứng đối diện nhau, người này nhìn người kia cười ngốc nghếch. Bộ quần áo rách rưới trên người họ không chống chọi nổi cái lạnh ban đêm, cả hai người đều run cầm cập. Bản thân Tôn Ngọc Đình cũng lạnh đến run lập cập – bộ áo bông của ông ta gần như rách rưới chẳng kém gì áo bông của hai cha con Điền Nhị!

Một loại thương cảm đối với người khác hoặc có lẽ là đối với chính bản thân, khiến trong lòng Tôn Ngọc Đình dâng lên một dư vị đắng chát. Ông ta do dự một chút, bước tới nói với hai cha con: "Về nhanh đi!"

Ba người mặc áo bông rách rưới cùng nhau sánh bước, trở về Điền Gia Khất Lâu...