Nỗi khổ tâm trong lòng Tôn Thiếu An không hề ít hơn Điền Nhuận Diệp. Khi anh đọc xong tờ giấy với nội dung rõ ràng rành mạch của cô trên con đường ở Thạch Ngật Tiết, anh ngẩn người. Dù anh và cô có thể coi là thanh mai trúc mã từ nhỏ, nhưng từ bé đến giờ, anh chưa bao giờ dám nghĩ tới chuyện để Nhuận Diệp làm vợ mình. Dù nhìn từ khía cạnh nào, đây cũng là chuyện tuyệt đối không thể. Vì không thể, nên cũng không thể nghĩ tới.
Thế mà, đột nhiên phúc từ trên trời rơi xuống, một tờ giấy trắng như một tia chớp chói lòa lóe lên trước mắt anh, chiếu sáng khiến anh thoáng chốc đầu óc choáng váng! Khi anh phản ứng lại đây là chuyện gì, anh đã từng đứng trên đường cái mà khóc vì hạnh phúc. Lúc đó anh cảm thấy một luồng hơi ấm khổng lồ cuồn cuộn dâng trào trong lồng ngực; cảm thấy trời đất quay cuồng, cả thế giới đều hớn hở, trở thành một bộ dạng khác hẳn. Nhớ lại lúc đó, anh không biết mình đã từ Thạch Ngật Tiết đi bộ về Song Thủy Thôn như thế nào; mãi cho đến khi vào đến sân nhà mình, trong tay vẫn còn cứng đờ nắm chặt lá thư của cô...
Luồng nước ấm áp và hạnh phúc nhanh chóng rút đi. Anh lập tức trở về với cuộc sống thực tại của chính mình. Mọi thứ đơn giản mà rõ ràng: Chuyện này là không thể!
Đúng vậy, không thể. Một kẻ nhà quê quanh năm suốt tháng hôi mùi mồ hôi, sao có thể sống chung với một nữ giáo viên của nhà nước được? Dù bây giờ có nói đến việc hạn chế cái gọi là quyền pháp tư sản, đề xướng những sự vật mới, cũng nghe tuyên truyền nói có nữ sinh đại học lấy nông dân, nhưng đây rốt cuộc vẫn là hiện tượng cực kỳ ít. Tôn Thiếu An anh không có phúc cũng chẳng có dũng khí để tạo ra cái "sự vật mới" này. Hơn nữa, gia cảnh nhà anh thế này, để Nhuận Diệp về làm dâu thì tính sao đây? Chuyện khác không nói tới, đến chỗ ở còn không có... Thở dài, hang đất thì anh còn có sức đào một cái, chủ yếu là cái nhà này nghèo đến mức đã như một cái rây rách, chỗ nào cũng là lỗ thủng... Cho dù nhà có khá lên một chút thì sao nào? Vợ làm cán bộ ở thành phố, chồng lao động ở nông thôn, chuyện này nghe ở đâu ra cơ chứ? Nếu nam làm việc ngoài cửa, nữ ở nông thôn, thì còn bình thường — hiện tượng này lại không hiếm gặp, ví dụ như Kim Tuấn Hải lái xe ở Hoàng Nguyên, vợ con anh ta vẫn luôn sống ở trong thôn... Ngoài ra, nghĩ đến gia đình Nhuận Diệp, anh càng thấy lạnh lòng. Điền Phúc Đường là kẻ thống trị ở Song Thủy Thôn, nhiều năm qua tích góp được một cơ nghiệp vững chắc, ăn mặc đã chẳng khác gì cán bộ thoát ly sản xuất. Nhị thúc của cô lại là cán bộ lớn của huyện, các thôn quanh đây có mấy nhà sánh bằng? Lẽ nào con trai của nông dân nghèo Tôn Ngọc Hậu, lại có thể liên hôn với gia đình như vậy? Điều này quả thực là chuyện cười!
Nhưng mỗi khi nghĩ đến bản thân Nhuận Diệp, lòng anh không khỏi thấy chua xót. Cô không phải là một cô gái ảo tưởng trong mộng cảnh. Cô cùng anh lớn lên, quen thuộc và thân thiết với nhau như anh em. Nếu anh thực sự có thể sống cả đời cùng cô, thì anh sẽ cảm thấy mãn nguyện biết bao với cuộc đời mình! Anh nghĩ nếu hồi đó gia cảnh mình khá hơn một chút, cùng cô lên thành phố học xong trung học, tham gia công tác, thì biết đâu anh thực sự có thể kết hợp cùng cô...
Nhưng anh có thể oán trách số phận sao? Có thể hối hận vì mình đã quay về làm nông dân sao? Không, anh không oán trách, không hối hận, cũng không vì thế mà đau buồn. Anh phải giúp cha nuôi sống cả nhà, hơn nữa phải chịu trách nhiệm với tương lai của Thiếu Bình và Lan Hương. Từ lúc đó đến nay, dù sống gian nan, nhưng gia đình này vẫn duy trì được — đó chính là niềm kiêu hãnh của anh! Tất nhiên, anh vẫn chưa thỏa mãn với những điều này. Một khi có chuyển biến, Tôn Thiếu An anh sẽ còn xây dựng gia đình này tốt hơn nữa; anh đầy hoài bão trong khía cạnh này, hy vọng tương lai có thể cạnh tranh cao thấp với cơ ngơi của Điền Phúc Đường và Kim Tuấn Sơn! Còn về hôn nhân cá nhân, hai năm nay anh không phải là không cân nhắc — dù sao anh cũng đã hai mươi ba tuổi rồi, nông dân ở độ tuổi như anh phần lớn đều đã kết hôn, người chưa kết hôn cũng cơ bản đều đã có đối tượng. Anh nghĩ mình phải tìm một cô gái nông thôn biết chịu khó, cùng anh lập nghiệp. Nhưng không phải là giải quyết ngay lúc này — không phải nói bây giờ không muốn lấy vợ, mà là bây giờ vẫn chưa lấy nổi. Anh muốn đợi Thiếu Bình tốt nghiệp cấp ba, bất luận em trai có thể tìm được công việc tạm thời hay quay về lao động, thì anh cũng có thêm một người giúp đỡ, đến lúc đó hãy cân nhắc chuyện hôn nhân của mình cũng không muộn. Điều khiến anh khổ tâm nhất là, anh không lo nổi số tiền sính lễ hàng nghìn tệ. Hai năm nay cũng có người mai mối cho anh, nhưng không ai mai mối cho anh một cô vợ không cần tiền cả.
Giờ thì hay rồi! Có một cô vợ lĩnh lương muốn theo anh, anh lại chẳng dám lấy... Tôn Thiếu An nghĩ tới nghĩ lui, thực sự muốn tìm một nơi không có người, một mình ôm đầu khóc lớn một trận! Anh hạnh phúc biết bao, Nhuận Diệp yêu quý vậy mà lại viết cho anh bức thư như thế này. Nhưng anh cũng bất hạnh biết bao, anh không thể đồng ý sống cùng người yêu anh và cũng là người anh yêu!
Thế nhưng, anh ngay cả thời gian để khóc cũng không có. Việc nhà, việc đội và việc trong thôn đan xen vào nhau, rối ren như thời "Tam Quốc" vậy.
Trời chưa sáng anh đã phải bò dậy, trước tiên phải gánh đầy hai vò nước lớn trong nhà — cha đã già, không còn làm nổi những việc nặng nhọc này nữa. Gánh nước xong, anh lại giúp mẹ nấu cơm cho em gái — Lan Hương phải vội đến tiết học đầu tiên ở Thạch Ngật Tiết. Đợi em gái ăn cơm xong, khi Kim Tú đến gọi con bé, anh còn phải đưa hai đứa nhỏ đi một đoạn đường về phía thôn Quán Tử. Trời chưa sáng, hai đứa trẻ sợ, nhà Kim Tú cũng không có đàn ông, công việc hộ tống này chỉ có thể do anh đảm nhận.
Đưa Lan Hương và Kim Tú xong, anh vội vã quay người trở lại, đến sân nuôi gia súc của đội Một để sắp xếp sản xuất cho cả đội. Thực ra, trước khi anh đến sân nuôi gia súc, phải tính toán kỹ lưỡng các loại công việc của bốn, năm mươi lao động trong ngày, rồi trong một khoảng thời gian rất ngắn phải bố trí xong — không được chậm trễ giờ lên núi! Thu hoạch mùa thu và kế sinh nhai năm sau của mấy chục hộ gia đình, đều nằm trong từng phút từng giây của mỗi ngày này!
Gần như tất cả xã viên trong đội đều thường phàn nàn anh quản lý họ quá chặt, quả thực đến mức tàn nhẫn — nghỉ ngơi trên núi thường còn chưa kịp thỏa mãn cơn nghiện thuốc đã lại bị anh đuổi dậy làm việc. Có người thậm chí sau lưng gọi anh là "Tôn Diêm Vương". Nhưng anh không bận tâm những điều này. Anh nghĩ, nếu không chịu khổ cực thế này, đến thu hoạch mùa thu chia lương thực, các người lại chẳng chửi tôi là "thằng rùa". Bản thân anh trước tiên không lười biếng, toàn tranh phần việc nặng nhất mà làm. Còn về kỹ thuật nhà nông, lại càng giỏi hàng đầu, đến cả một số người tự cho mình là lão chuyên gia cũng phải bái phục sát đất. Uy tín của anh trong đội là được hình thành một cách tự nhiên.
Nếu buổi trưa không ăn ở trên núi, anh về nhà ăn cơm xong, đặt bát xuống là lại ra đất tự lưu. Anh phải tận dụng thời gian buổi trưa người khác ngủ để chăm bón hoa màu của mình. Mảnh đất tự lưu nhỏ bé này, anh trân trọng đến mức không biết trồng gì cho tốt, từ hoa màu đến rau củ, trồng xen canh, ven bờ mép, chỗ nào còn trống là cắm vào. Trồng cái gì cũng đều là tính toán kỹ lưỡng — cái thì để bổ sung lương thực, cái thì để đổi thành tiền tiêu vặt... Một năm anh không biết đã đổ bao nhiêu mồ hôi trên mảnh đất này. Dù anh mệt mỏi thế nào, một khi đã bước vào thế giới nhỏ bé này, sức lực toàn thân lại dâng trào. Đôi khi không phải là đang lao động, mà là đang dồn hết tâm huyết. Đúng vậy, mỗi một loại thu hoạch ở đây đều sẽ thuộc về chính mình. Chỉ cần có thể thực sự thu hoạch, người lao động sẽ nảy sinh một loại nhiệt huyết giống như sáng tác nghệ thuật trên mảnh đất này...
Tôn Thiếu An làm việc điên cuồng và tham lam suốt một ngày, đến tối, nếu đại đội không họp hành gì, anh liền đổ gục trong hang đất nhỏ của mình ngủ say như chết...
Nhưng một thời gian gần đây, sau một ngày mệt mỏi như vậy, anh bỗng nhiên không ngủ được. Nhuận Diệp cứ lởn vởn trước mắt anh, khiến anh không sao chợp mắt được. Anh thỉnh thoảng lại phát ra một tiếng thở dài trong bóng tối, hoặc nắm đấm nện mạnh xuống giường đất.
Mọi thứ không biết phải làm sao cho phải. Anh vốn nghĩ, chỉ cần mình không hồi âm cho cô, cô sẽ biết anh không đồng ý — không, không phải không đồng ý, mà là không dám đồng ý, cô sẽ không nhắc lại chuyện này nữa. Nhưng không ngờ cô hết lần này tới lần khác nhờ Thiếu Bình nhắn lời, bảo anh lại đến thành phố. Anh thực sự không có thời gian đi thành phố. Nhưng chủ yếu là, đây là một chuyện không thể, hà tất phải mất công chạy đường xa như vậy để bàn luận chứ? Hơn nữa anh không muốn đối mặt với Nhuận Diệp mà nói ra từ "không" kia, tránh để mình phải chứng kiến cô đau lòng mà khiến bản thân cũng tan nát cõi lòng! Anh nghĩ anh không đến thành phố, Nhuận Diệp có lẽ sẽ hiểu ý anh, không nhắc lại chuyện này nữa. Nhưng anh tuyệt đối không ngờ tới, cô lại chạy về tận thôn tìm anh!
Trưa hôm đó, mặc dù nội tâm tràn đầy mâu thuẫn và đau khổ, nhưng anh cố nhịn không về. Lúc đó anh nghĩ, mình có lẽ hơi tàn nhẫn, nhưng mọi thứ sẽ vì vậy mà kết thúc. Đợi khi họ hoàn toàn giải thoát khỏi vấn đề này, có cơ hội anh sẽ từ từ giải thích tất cả cho cô. Anh ngày càng hiểu rõ, nếu anh đồng ý với Nhuận Diệp, thực tế chẳng khác nào hại cô. Với gia đình và điều kiện cá nhân như cô, hoàn toàn nên tìm một người làm việc ở thành phố, bây giờ cô còn trẻ, nhất thời đầu óc nóng lên nên muốn tốt với anh. Nhưng thực sự muốn bắt đầu cuộc sống với một nông dân như anh, thì nỗi khổ tâm sẽ là vô tận. Cô sẽ khổ, anh cũng sẽ khổ. Mà nỗi khổ lúc đó sẽ không biết lớn hơn gấp bao nhiêu lần nỗi khổ hiện tại!
Đừng như vậy, người thương ơi! Hãy để chúng ta vẫn yêu thương nhau như quá khứ. Anh sẽ mãi mãi giữ trong lòng tình cảm ấm áp dành cho em, và yêu thương em như yêu em gái, yêu chị gái, yêu mẹ vậy. Hãy tha thứ cho anh... Ngày hôm đó, anh như đang "thọ giới" mà vượt qua buổi trưa này. Buổi trưa vừa qua, anh cùng mọi người lại bắt đầu cuốc đất. Sau khi cuốc đất được một lúc, anh đột nhiên cảm thấy mình thật ngu xuẩn và vô tình biết bao! Đúng vậy, quả thực là một kẻ nhà quê thứ thiệt! Tại sao anh lại dùng một cách thức nực cười như thế này để dày vò người đáng yêu kia chứ? Lẽ nào anh không thể quay về, dù chỉ là vài ba câu giải thích ý mình cho cô không phải là xong sao? Người thương nhắn lời bảo anh đến thành phố, anh có thể dùng lý do "bận" để thoái thác, bây giờ cô vì anh mà đích thân chạy về, tìm đến tận cửa, anh lại như một tên trộm trốn trong núi này, không gặp người ta... Anh lập tức nói với những người đang cuốc đất: "Các người cuốc trước đi, tôi về nhà có việc!" Thế là xách cuốc lên rồi cắm đầu chạy như bay về nhà...
Đợi anh chạy về đến nhà, mẹ nói với anh, Nhuận Diệp đã ngồi xe về huyện thành rồi! Anh không còn nghe thấy tiếng mẹ phàn nàn mình nữa, một mình ra khỏi cửa, đi đến con đường dẫn tới huyện thành, lòng như lửa đốt đi một đoạn đường, miệng lẩm bẩm nói: "Xin lỗi em, Nhuận Diệp, anh có lỗi với em..."
Từ sau chuyện này, anh nghĩ mình không những từ chối tình yêu của Nhuận Diệp đối với anh, mà còn cắt đứt tình bạn quá khứ giữa anh và cô. Anh đã làm tổn thương trái tim cô quá nhiều, có lẽ cô sẽ không bao giờ để ý đến anh nữa! Vì thế anh cứ cắm đầu làm việc, cả ngày không nói lấy mấy câu. Bất luận là ở đội hay ở nhà, anh nói xong những gì cần nói, thì không còn một câu dư thừa nào nữa. Trên núi có người đùa vui với anh, anh cũng tỏ ra thái độ chán ghét, khiến người ta rất khó xử. Mọi người đều cảm thấy anh đã trở thành một người "kỳ quặc"; không ai đoán được vị đội trưởng trẻ tuổi này rốt cuộc đã gặp phải chuyện gì...
Trưa hôm đó anh ăn cơm xong, liền lặng lẽ gánh thùng nước, lại đến đất tự lưu tưới mấy luống rau. Kể từ khi vào phục đến nay, trời vẫn chưa mưa — thực ra mấy tháng trước phục cũng chưa từng có trận mưa nào đủ ngấm đất. Anh gánh đôi thùng không, đi về phía ngoài thôn. Trời nóng muốn chết, dường như chỉ cần quẹt một que diêm là có thể đốt cháy cả không khí. Trên những đỉnh núi xa xa gần gần, màu xanh của hoa màu không còn tươi tắn nữa, một mảnh ảm đạm xám xịt. Hoa màu trong lòng thung lũng khá hơn một chút, vì trước đó từng dùng máy bơm tưới một lần. Bây giờ, sông Đông Lạp mảnh như một sợi dây thừng, đã không còn ngăn được bao nhiêu nước nữa. Nếu trời không mưa nữa, năm nay lại sẽ là một năm đói kém. Mặt trời nóng như thiêu đốt làm cháy sém đất đai, cũng làm cháy sém lòng người làm ruộng!
Đất tự lưu nhà Thiếu An nằm ở phía trên con đường đi về hướng trấn Mễ Gia, ra khỏi thôn đi không xa là tới. Đất tự lưu có một ít đất bãi bằng, còn lại đều là đất trũng sườn dốc. Mấy luống rau và khoai lang, bí ngô kia đều nằm trên đất bãi bằng. Trên đất trũng sườn dốc đều trồng hoa màu.
Thiếu An đi đến sông Đông Lạp phía dưới đất tự lưu, ngăn lại một chút nước, vừa đủ để cái gáo múc lên. Anh múc một gánh nước bùn, gánh lên mảnh đất phía trên con đường. Từ lòng sông lên đến đường cái, rồi từ đường cái lên đến ruộng, gần như phải bò leo nửa cái sườn núi. Trong nhà không có gì ăn cho chắc dạ, chỉ uống vài bát cháo loãng, mỗi lần gánh nước lên, anh gần như đều phải chật vật hết sức. Trời quá nóng, anh dứt khoát cởi chiếc áo vải thô vứt bên bờ sông, để trần thân trên mà gánh. Gánh được vài lần nước, anh thực sự mệt không chịu nổi, liền dùng chiếc khăn vắt trên vai để lau mồ hôi, rửa mặt và thân trên ở dưới sông, sau đó mặc chiếc áo rách vào, đi đến dưới một gốc liễu bên sông, cuốn thuốc lá khô hút.
Anh vừa châm điếu thuốc lá khô cuốn sẵn hút một hơi, liền nghe thấy phía sau dường như có tiếng bước chân. Anh quay đầu nhìn: Á? Là Nhuận Diệp! Trời ơi! Sao cô lại có thể xuất hiện ở đây vào lúc này? Thiếu An vừa kinh ngạc vừa vui mừng vừa hoảng hốt vừa sợ hãi — anh thoáng cái đứng bật dậy, nhìn Nhuận Diệp đang đi đến trước mặt mình, miệng há ra mấy lần, không biết nên nói gì. Anh cuối cùng ấp úng nói: "Em... sao..."
"Hôm nay là Chủ nhật. Chiều hôm qua em đã về rồi..." Nhuận Diệp đỏ mặt hỏi anh: "Anh đang tưới đất à?" "Ừ..." Thiếu An dùng khăn ướt lau những giọt mồ hôi nóng trên mặt, "Hoa màu sắp cháy khô rồi..." "Vậy chỉ dựa vào người gánh nước tưới thì sao được chứ?" Cô ngồi xuống một tảng đá tròn ở bên cạnh. Thiếu An cũng đành bối rối ngồi xuống chỗ cũ mình từng ngồi, hai người cách nhau không xa không gần. Anh trả lời Nhuận Diệp: "Chỉ tưới mấy luống rau thôi..."
Hai người lập tức rơi vào một trạng thái căng thẳng. Họ còn không tự chủ được mà nhìn về phía thôn, xem có ai nhìn họ không. May mà bây giờ là buổi trưa, những người làm ruộng mệt mỏi đều đã ngủ cả. Không có âm thanh nào khác, chỉ có tiếng hợp xướng đơn điệu của lũ châu chấu dưới lòng sông và một hai tiếng gà gáy lười biếng truyền đến từ phía thôn... Lúc này, trên sườn núi rất xa đối diện, truyền đến một khúc Tín Thiên Du du dương của một người nông dân. Thiếu An và Nhuận Diệp vừa nghe tiếng liền biết là người nổi tiếng trong thôn của họ, Điền Vạn Hữu đang hát. Chú Vạn Hữu đang đi từ một con đường nhỏ trên núi xa về phía thôn. Thiếu An và Nhuận Diệp không khỏi nhìn nhau cười, sau đó liền nín thở lắng nghe khúc Tín Thiên Du vừa chua chát vừa ngọt ngào của chú Vạn Hữu —
Nói là ngày này mà em không đến, trên bờ ruộng chạy rách mười đôi giày của anh. Cưỡi ngựa trên tường còn chê thấp, ngồi đối mặt nhau vẫn nhớ em. Hoa sơn đan đan nở nơi lòng chảo, có tâm sự gì thì từ từ nói ra... Bài hát này dường như chính là hát cho hai người họ, điều này khiến mặt họ nóng hổi như lửa đốt.
"Anh Thiếu An... anh..." Nhuận Diệp ngượng ngùng nhìn anh. "Ai..." Thiếu An chỉ thở dài một tiếng thật dài, cúi đầu xuống.
"Ôi — Nhuận Diệp! Ôi — Nhuận Diệp..." Trên con đường ở đầu thôn, đột nhiên truyền đến tiếng gọi kéo dài giọng của Điền Phúc Đường. Hai người đều giật mình, quay đầu nhìn thấy Điền Phúc Đường đang đứng bên cạnh con đường đầu thôn. Ông ta rõ ràng đã nhìn thấy họ, nhưng biết điều không bước tới, chỉ gọi tiếp nói: "Nhuận Diệp, mau về ăn cơm đi, mẹ con đợi con một lúc lâu rồi đấy..." Nhuận Diệp giận đến mức răng cắn chặt môi, không đáp lời cha. Thiếu An vội vàng đứng dậy, xách hai cái thùng đến bờ sông, múc một gánh nước, cũng chẳng chào Nhuận Diệp một tiếng, liền cúi đầu gánh lên dốc. Nhuận Diệp cũng đành phải đứng dậy, tâm phiền ý loạn đi dọc theo bờ sông về phía thôn. Điền Phúc Đường thấy con gái về rồi, cũng quay người đi trước.
Chà, họ coi như chưa nói được gì cả, đã bị tiếng gọi của Điền Phúc Đường làm cho tan tác... Nhuận Diệp tức giận trở về nhà, đôi giày mới rất xinh xắn bị bùn bám đầy ở bãi sông, một dáng vẻ thảm hại khiến người ta nhìn vào thấy thật ngại ngùng. Phúc Đường không hề nhắc lại bất cứ chuyện gì vừa rồi, nhưng cô con gái chột dạ lập tức giải thích với cha: "Con muốn ra ngoài dạo quanh trong thôn, trên đường cái phía trước gặp Thiếu An đang gánh nước, con và anh ấy nói chuyện vài câu... Đất hạn hán dữ dội quá, hoa màu sắp cháy khô hết rồi!" "Mấy cân thịt dê hôm nay là bố mua ở thôn Quán Tử đấy, thịt dê mới mổ... Nhuận Diệp mau ăn đi!" Điền Phúc Đường giúp vợ bưng một đĩa sủi cảo thịt dê lên giường đất, gọi con gái ăn, như thể ông ta hoàn toàn không nghe thấy con gái nói gì. Ông ta chỉ liếc nhìn bằng ánh mắt phức tạp vào đôi giày bùn lầy khó coi mà con gái vừa cởi ra dưới chân...
