Giờ đây tôi phải quay lại với cô Alethea Pontifex, người mà cho đến nay tôi nhắc đến có lẽ còn quá ít, nếu xét đến tầm ảnh hưởng to lớn của cô đối với vận mệnh của nhân vật chính trong câu chuyện của tôi.
Sau khi cha qua đời, lúc đó cô khoảng ba mươi hai tuổi, cô tách khỏi các chị em gái – những người mà cô vốn chẳng mấy hòa hợp – và lên London. Cô quyết định, như chính cô đã nói, sẽ sống những năm tháng còn lại hạnh phúc nhất có thể, và cô có những ý tưởng sáng suốt hơn hẳn những người phụ nữ, hay thậm chí là đàn ông, thường có về cách thức để đạt được mục tiêu đó.
Như tôi đã nói, tài sản của cô bao gồm 5.000 bảng Anh từ tiền hồi môn của mẹ, và 15.000 bảng do cha cô để lại, cả hai khoản này cô đều nắm toàn quyền kiểm soát. Tổng cộng số tiền đó mang lại cho cô khoảng 900 bảng mỗi năm; vì số vốn này chỉ được đầu tư vào những loại hình an toàn nhất, cô chẳng hề phải lo lắng gì về thu nhập của mình. Cô muốn trở nên giàu có, nên đã lập ra một kế hoạch chi tiêu với mức chi phí khoảng 500 bảng một năm, và quyết định dành dụm phần còn lại. "Nếu làm thế này," cô cười nói, "có lẽ mình sẽ vừa đủ sống thoải mái trong hạn mức thu nhập." Theo kế hoạch đó, cô thuê các căn hộ chưa có nội thất trong một ngôi nhà ở phố Gower, nơi các tầng dưới được dùng làm văn phòng. John Pontifex cố gắng thuyết phục cô thuê riêng một ngôi nhà, nhưng Alethea đã bảo ông hãy lo việc của mình một cách thẳng thừng đến mức ông phải rút lui. Cô chưa bao giờ ưa ông, và kể từ đó gần như cắt đứt liên lạc hoàn toàn.
Dù không tham gia nhiều vào các hoạt động xã hội, cô vẫn quen biết hầu hết những người có tên tuổi trong giới văn chương, nghệ thuật và khoa học. Thật lạ là ý kiến của cô lại được coi trọng đến thế, mặc dù cô chưa bao giờ cố gắng để tạo dựng danh tiếng cho bản thân. Cô hoàn toàn có thể viết lách nếu muốn, nhưng cô thích nhìn người khác viết và khuyến khích họ hơn là tự mình tham gia một cách tích cực. Có lẽ giới văn chương càng quý mến cô hơn chính vì cô không viết.
Như cô thừa biết, tôi luôn tận tụy với cô, và cô lẽ ra đã có thể có hàng tá người ngưỡng mộ khác nếu muốn, nhưng cô đều từ chối tất cả và thường châm biếm hôn nhân theo cách mà phụ nữ hiếm khi làm, trừ khi họ có một nguồn thu nhập ổn định cho riêng mình. Tuy nhiên, cô tuyệt nhiên không mỉa mai đàn ông như cách cô nói về hôn nhân; và dù sống một cuộc đời mà ngay cả những kẻ khó tính nhất cũng chẳng tìm được điều gì để phàn nàn, cô vẫn luôn bảo vệ những người phụ nữ đồng cảnh ngộ đang bị thế giới chỉ trích gay gắt, chừng nào cô còn có thể làm được.
Về tôn giáo, tôi cho rằng cô gần như là một người tự do tư tưởng nhất có thể trong số những người hiếm khi bận tâm đến vấn đề này. Cô đi nhà thờ, nhưng cũng ghét cay ghét đắng những kẻ thích phô trương tôn giáo hay sự vô thần. Tôi nhớ có lần nghe cô thúc giục một triết gia nổi tiếng thời bấy giờ hãy viết tiểu thuyết thay vì tiếp tục tấn công tôn giáo. Vị triết gia không thích điều này lắm và thao thao bất tuyệt về tầm quan trọng của việc chỉ cho mọi người thấy sự ngớ ngẩn trong những điều họ giả vờ tin. Cô mỉm cười và đáp một cách kín đáo: "Họ chẳng có Môi-se và các đấng tiên tri đó sao? Hãy để họ nghe lời các ngài." Thế nhưng, đôi khi cô cũng nói những lời táo bạo theo cách của riêng mình. Có lần cô chỉ cho tôi thấy một chú thích trong cuốn sách cầu nguyện của cô, ghi lại câu chuyện về hành trình tới Emmaus cùng hai môn đồ, và cách Chúa nói với họ: "Hỡi những kẻ khờ dại và chậm tin những gì các đấng tiên tri đã phán" — chữ "tất cả" (all) được in hoa.
Dù không mấy hòa thuận với anh trai John, cô vẫn duy trì mối quan hệ gần gũi hơn với Theobald và gia đình anh, thỉnh thoảng ghé thăm Battersby vài ngày, khoảng hai năm một lần. Alethea luôn cố gắng yêu quý Theobald và hợp tác với anh hết sức có thể (vì hai người họ là những con thỏ trong gia đình, còn lại đều là chó săn), nhưng chẳng ích gì. Tôi tin rằng lý do chính khiến cô duy trì quan hệ với anh trai là để tiện bề quan sát các cháu mình và giúp đỡ chúng nếu chúng tỏ ra là những đứa trẻ ngoan.
Ngày trước, mỗi khi cô Pontifex tới Battersby, bọn trẻ không bị đánh đòn và các bài học của chúng cũng được giảm bớt. Cô dễ dàng nhận ra chúng đang bị quá tải và bất hạnh, nhưng khó có thể đoán được chế độ mà chúng phải sống dưới đó ngột ngạt đến nhường nào. Cô biết lúc đó mình không thể can thiệp hiệu quả nên đã khôn ngoan chọn cách không hỏi han quá nhiều. Thời điểm của cô, nếu có, sẽ là lúc bọn trẻ không còn sống chung một mái nhà với cha mẹ chúng nữa. Kết cục là cô quyết định không can thiệp vào chuyện của Joey hay Charlotte, mà chỉ dành thời gian quan sát Ernest để tự mình đánh giá về tính cách và năng lực của cậu bé.
Lúc này Ernest đã học ở Roughborough được một năm rưỡi và gần mười bốn tuổi, tính cách bắt đầu định hình. Đã lâu dì chưa gặp cháu, và nghĩ rằng nếu muốn khám phá Ernest thì đây là thời điểm thích hợp hơn bao giờ hết, cô quyết định đến Roughborough bằng một cái cớ đủ hợp lý để Theobald không nghi ngờ, nhằm mục đích đánh giá người cháu của mình trong điều kiện cô có thể có vài giờ riêng tư với cậu. Vậy là vào tháng Tám năm 1849, khi Ernest vừa bước vào học kỳ thứ tư, một chiếc xe ngựa dừng trước cửa nhà Tiến sĩ Skinner, đưa cô Pontifex đến. Cô xin phép và được chấp thuận cho Ernest đi ăn tối cùng mình tại khách sạn Swan. Cô đã viết thư báo trước cho Ernest nên cậu tất nhiên đã chờ đợi cô. Vì quá lâu không gặp nên lúc đầu cậu hơi e dè, nhưng sự dễ mến của cô đã nhanh chóng khiến cậu thấy thoải mái. Cô có cảm tình đặc biệt với bất cứ thứ gì trẻ trung, nên lòng cô ấm lại ngay khi nhìn thấy cậu, dù ngoại hình của cậu không được bắt mắt như cô kỳ vọng. Ngay khi đưa được cậu ra khỏi trường, cô dẫn cậu đến một tiệm bánh và cho cậu ăn bất cứ thứ gì cậu thích; Ernest cảm nhận ngay được rằng dì mình dễ mến hơn hẳn các bà dì nhà Allaby, những người vốn luôn tỏ ra rất ngọt ngào và tốt bụng. Các cô nhà Allaby rất nghèo; sáu xu với họ cũng giá trị như năm shilling đối với Alethea vậy. Họ làm sao có thể so bì được với người mà nếu muốn, có thể dành dụm từ thu nhập của mình gấp đôi số tiền các bà tội nghiệp đó tiêu xài?
Cậu bé vốn rất hay chuyện nếu không bị dập tắt, và Alethea khuyến khích cậu nói về bất cứ điều gì nảy ra trong đầu. Cậu luôn sẵn sàng tin tưởng bất cứ ai tử tế với mình — phải mất nhiều năm sau cậu mới trở nên thận trọng một cách hợp lý, nếu quả thực (điều mà đôi khi tôi nghi ngờ) cậu sẽ bao giờ đạt được sự thận trọng cần thiết — và chẳng bao lâu, cậu hoàn toàn tách biệt hình ảnh người dì ra khỏi cha mẹ và những người khác, những kẻ mà bản năng mách bảo cậu phải đề phòng. Cậu đâu biết rằng, đối với bản thân mình, những hệ quả phụ thuộc vào cách ứng xử của cậu lại to lớn đến nhường nào. Nếu biết trước, có lẽ cậu đã không thể đóng tròn vai mình như vậy.
Người dì khéo léo khơi gợi từ cậu nhiều chi tiết về cuộc sống ở nhà và ở trường hơn là cha mẹ cậu mong muốn, nhưng Ernest chẳng hề hay biết mình đang bị "thăm dò". Cô biết hết mọi chuyện về những buổi tối Chủ nhật "vui vẻ", về việc cậu cùng Joey và Charlotte thỉnh thoảng cãi nhau, nhưng cô không đứng về phía nào mà coi mọi chuyện như thể đó là điều hiển nhiên. Giống như mọi cậu bé khác, Ernest có thể bắt chước Tiến sĩ Skinner, và khi đã hưng phấn vì bữa tối cùng hai ly sherry khiến cậu hơi say, cậu đã hào phóng trình diễn cho dì xem vài "mẫu" phong thái của Tiến sĩ, rồi còn gọi ông một cách thân mật là "Sam".
"Sam," cậu nói, "là một lão già bịp bợm khủng khiếp."
Chính ly rượu sherry đã làm cậu mạnh miệng như vậy, vì dù là gì đi nữa, đối với cậu bé Ernest, Tiến sĩ Skinner vẫn là một thực thể đáng sợ mà đứng trước ông, cậu chỉ muốn chui tọt xuống đất. Alethea mỉm cười nói: "Dì không được nói gì về chuyện này, phải không nào?" Ernest đáp: "Cháu cho là vậy," rồi im bặt. Sau đó, cậu lại tuôn ra một mớ những lời giáo điều sáo rỗng học lỏm được, tin rằng đó là những điều đúng đắn, và để lộ rõ rằng ngay từ khi còn nhỏ, Ernest đã tin vào bản thân mình với một niềm tin ngây ngô đến buồn cười. Người dì đánh giá cậu một cách bao dung như cách cô luôn làm; cô thừa biết thói giáo điều đó từ đâu mà ra, và khi thấy cậu đã nói đủ nhiều, cô không cho cậu uống thêm sherry nữa.
Tuy nhiên, chính sau bữa tối, cậu đã hoàn toàn chinh phục được người dì. Lúc ấy, cô phát hiện ra rằng giống như mình, cậu cực kỳ say mê âm nhạc, và đó lại là dòng nhạc đỉnh cao nhất. Cậu biết và ngân nga hoặc huýt sáo cho cô nghe đủ loại bản nhạc của các bậc thầy vĩ đại, điều mà một cậu bé ở độ tuổi cậu khó ai có thể biết được, và rõ ràng niềm đam mê này hoàn toàn tự nhiên, bởi ở Roughborough âm nhạc chẳng hề được khuyến khích. Trong trường không có cậu bé nào mê nhạc như cậu cả. Cậu kể rằng mình học lỏm được kiến thức từ người chơi đàn organ ở nhà thờ St Michael, người thỉnh thoảng vẫn tập đàn vào các buổi chiều trong tuần. Ernest đã nghe tiếng đàn vang vọng khi đi ngang qua nhà thờ, rồi lén lẻn vào trong và leo lên gác đàn. Dần dần, người chơi đàn cũng quen với sự hiện diện của cậu, và hai người trở thành bạn.
Chính điều này đã khiến Alethea quyết định rằng cậu bé này xứng đáng để cô đầu tư tâm sức. "Nó thích thứ âm nhạc hay nhất," cô nghĩ, "và nó ghét Tiến sĩ Skinner. Đây quả là một sự khởi đầu rất hứa hẹn." Khi cô tiễn cậu ra về vào buổi tối với một đồng sovereign trong túi (trong khi cậu chỉ hy vọng có được năm shilling), cô cảm thấy mình đã nhận được nhiều giá trị hơn hẳn số tiền đã bỏ ra.