Vào năm thứ ba đại học, một tạp chí đã được thành lập tại Cambridge, trong đó các bài đóng góp chỉ thuần túy đến từ sinh viên. Ernest gửi tới một bài tiểu luận về Kịch nghệ Hy Lạp, bài mà cậu từ chối cho tôi đăng lại ở đây trừ khi cậu được phép hiệu đính. Do đó, tôi không thể trình bày nó dưới dạng nguyên bản, nhưng sau khi tỉa tót những phần rườm rà (và đó là tất cả những gì tôi đã làm), bài luận diễn ra như sau—
“Tôi sẽ không cố gắng tóm lược sự trỗi dậy và phát triển của kịch nghệ Hy Lạp trong khuôn khổ hạn hẹp mà tôi có, mà sẽ chỉ giới hạn trong việc xem xét liệu danh tiếng mà ba nhà bi kịch Hy Lạp lỗi lạc là Æschylus, Sophocles và Euripides đang được hưởng có phải là vĩnh cửu hay không, hay liệu một ngày nào đó họ sẽ bị coi là đã được đánh giá quá cao.”
“Tại sao, tôi tự hỏi, tôi lại thấy rất nhiều điều mình có thể dễ dàng ngưỡng mộ ở Homer, Thucydides, Herodotus, Demosthenes, Aristophanes, Theocritus, một vài phần trong tác phẩm của Lucretius, những bài châm biếm và thư từ của Horace, chưa kể đến những tác giả cổ đại khác, nhưng lại thấy mình ngay lập tức bị đẩy ra xa bởi ngay cả những tác phẩm của Æschylus, Sophocles và Euripides vốn được ngưỡng mộ rộng rãi nhất.”
“Với những tác giả đầu tiên, tôi như nằm trong tay những con người mà cảm xúc của họ, nếu không giống tôi thì ít nhất tôi cũng hiểu được, và tôi thấy thú vị khi biết rằng họ đã cảm nhận như vậy; còn với những người sau, tôi cảm thấy xa lạ đến mức không thể hiểu nổi làm thế nào mà bất cứ ai lại có thể thấy họ thú vị dù chỉ một chút. Những tác phẩm đỉnh cao nhất của họ đối với tôi đều là những sáng tạo tẻ nhạt, khoa trương và giả tạo, mà nếu xuất hiện lần đầu tiên vào thời nay, tôi cho rằng chúng sẽ hoặc là chết yểu, hoặc là bị các nhà phê bình xử lý không thương tiếc. Tôi muốn biết liệu có phải tôi là người có lỗi trong vấn đề này, hay một phần lỗi có thể nằm ở chính các nhà bi kịch đó.”
“Tôi tự hỏi, người Athens thực lòng yêu thích các thi sĩ này đến mức nào, và sự tán dương dành cho họ đến mức nào là do trào lưu hay do sự giả tạo? Trên thực tế, liệu sự ngưỡng mộ dành cho các nhà bi kịch chính thống có chiếm một vị trí trong lòng người Athens giống như việc đi nhà thờ giữa chúng ta hiện nay hay không?”
“Đây là một câu hỏi táo bạo nếu xét đến phán quyết đã được đưa ra gần hai ngàn năm nay, và tôi sẽ không cho phép mình đặt ra câu hỏi đó nếu nó không được gợi ý bởi một người có danh tiếng cao và đã được công nhận lâu đời như chính các nhà bi kịch kia, ý tôi là Aristophanes.”
“Số lượng, sức nặng của uy tín, và thời gian đã cấu kết với nhau để đặt Aristophanes lên một đỉnh cao văn học ngang hàng với bất kỳ tác giả cổ đại nào, có lẽ ngoại trừ Homer, nhưng ông không hề che giấu sự căm ghét tột độ đối với Euripides và Sophocles, và tôi đồ rằng ông chỉ khen ngợi Æschylus để có thể hạ bệ hai người kia một cách dễ dàng hơn. Suy cho cùng, giữa Æschylus và những người kế thừa ông không có sự khác biệt nào đến mức khiến người trước trở nên rất tốt và những người sau trở nên rất tồi tệ; và những cú đâm chọc vào Æschylus mà Aristophanes đặt vào miệng của Euripides đã quá sắc bén để có thể được viết ra bởi một người ngưỡng mộ.”
“Có thể nhận thấy rằng trong khi Euripides cáo buộc Æschylus là kẻ ‘đao to búa lớn’, mà tôi cho là có nghĩa là huênh hoang và thích ba hoa, thì Æschylus lại đáp trả Euripides rằng hắn là một ‘kẻ nhặt nhạnh chuyện phiếm, kẻ mô tả những gã ăn xin, và kẻ vá víu giẻ rách’, từ đó có thể suy ra rằng Euripides chân thực với cuộc sống thời đại của mình hơn Æschylus. Tuy nhiên, tình cờ thay, sự phản ánh trung thực về cuộc sống đương đại lại chính là phẩm chất mang lại sự quan tâm vĩnh cửu cho bất kỳ tác phẩm hư cấu nào, dù trong văn học hay hội họa, và một hệ quả không có gì là lạ lùng là trong khi chúng ta chỉ còn lại bảy vở kịch của Æschylus, và cùng con số đó của Sophocles, thì chúng ta có tới mười chín vở của Euripides.”
“Tuy nhiên, đây là một sự lạc đề; câu hỏi trước mắt chúng ta là liệu Aristophanes có thực sự thích Æschylus hay chỉ giả vờ như vậy. Phải nhớ rằng những đòi hỏi về vị trí hàng đầu của Æschylus, Sophocles và Euripides trong giới bi kịch được coi là không thể chối cãi, giống như việc Dante, Petrarch, Tasso và Ariosto được những người Ý ngày nay coi là những thi sĩ vĩ đại nhất. Nếu chúng ta có thể tưởng tượng ra một nhà văn dí dỏm, hào sảng nào đó, chẳng hạn ở Florence, thấy chán ngán tất cả những thi sĩ tôi đã nêu tên, chúng ta vẫn có thể tin rằng ông ta sẽ không muốn thừa nhận mình ghét tất cả bọn họ mà không có ngoại lệ. Ông ta sẽ thà nghĩ rằng mình có thể thấy được điều gì đó ở Dante, người mà ông ta có thể lý tưởng hóa dễ dàng hơn vì ông ta xa cách hơn; để kéo những người đồng hương đi xa hơn cùng mình, ông ta sẽ cố gắng chiều lòng họ nhiều hơn mức phù hợp với bản năng của chính mình. Nếu không có sự giảm nhẹ nào như việc ngưỡng mộ ít nhất một trong số các nhà bi kịch, thì việc Aristophanes tấn công họ sẽ nguy hiểm gần như việc một người Anh ngày nay nói rằng anh ta không đánh giá cao các kịch tác gia thời Elizabeth. Nhưng trong thâm tâm, ai trong chúng ta thực sự thích bất kỳ kịch tác gia thời Elizabeth nào ngoại trừ Shakespeare? Phải chăng họ thực chất chẳng là gì khác ngoài những Struldbrugs trong văn học?”
“Tóm lại, tôi kết luận rằng Aristophanes không thích bất kỳ nhà bi kịch nào; nhưng không ai có thể phủ nhận rằng nhà văn sắc sảo, dí dỏm và thẳng thắn này là người thẩm định giá trị văn học giỏi, và có khả năng nhìn ra những vẻ đẹp mà các vở bi kịch chứa đựng, không kém gì, ít nhất là, chín phần mười chúng ta. Hơn nữa, ông còn có lợi thế là hiểu rõ lập trường mà các nhà bi kịch mong đợi tác phẩm của mình được đánh giá, và kết luận của ông là gì? Nói ngắn gọn, đó chẳng qua là việc họ là một sự lừa đảo hoặc thứ gì đó rất gần với sự lừa đảo. Về phần mình, tôi hoàn toàn đồng ý với ông. Tôi xin thú thực rằng, ngoại trừ một vài Thánh vịnh của David, tôi không biết có bài viết nào xứng đáng nhận được danh tiếng của chúng ít như vậy. Tôi không biết liệu mình có quá bận tâm nếu các chị em của tôi đọc chúng hay không, nhưng tôi sẽ hết sức cẩn thận để không bao giờ tự mình đọc chúng.”
Đoạn cuối về các Thánh vịnh thật kinh khủng, và đã có một cuộc tranh cãi dữ dội với biên tập viên về việc liệu nó có được phép giữ lại hay không. Chính Ernest cũng cảm thấy sợ hãi vì điều đó, nhưng cậu đã từng nghe ai đó nói rằng nhiều Thánh vịnh rất tệ, và khi nhìn kỹ hơn vào chúng sau khi được nghe điều này, cậu nhận thấy hầu như không thể có hai ý kiến khác nhau về vấn đề này. Vì vậy, cậu nắm lấy nhận xét đó và tái tạo lại nó như của riêng mình, kết luận rằng những thánh vịnh này có lẽ chưa bao giờ do David viết ra, mà đã bị lẫn vào giữa những bài khác do nhầm lẫn.
Bài tiểu luận, có lẽ do đoạn viết về các Thánh vịnh, đã tạo nên một cơn chấn động và nhìn chung được đón nhận tốt. Bạn bè của Ernest khen ngợi nó quá mức cần thiết, và chính cậu cũng rất tự hào về nó, nhưng cậu không dám cho người nhà ở Battersby xem. Cậu cũng biết rằng mình đã đi đến giới hạn cuối cùng; đây là ý tưởng duy nhất của cậu (tôi tin chắc rằng cậu đã học được hơn một nửa từ người khác), và giờ đây cậu không còn gì khác để viết nữa. Cậu thấy mình bị nguyền rủa với một danh tiếng nhỏ bé mà bản thân lại tưởng là lớn hơn thực tế, kèm theo ý thức rằng mình sẽ không bao giờ có thể duy trì được nó. Trước khi nhiều ngày trôi qua, cậu cảm thấy bài tiểu luận bất hạnh của mình giống như một gánh nặng phiền toái, thứ mà cậu phải nuôi dưỡng bằng cách vội vã thực hiện đủ loại nỗ lực điên cuồng để vượt qua thành công của chính mình, và như có thể tưởng tượng, những nỗ lực này đều là thất bại.
Cậu không hiểu rằng nếu mình kiên nhẫn chờ đợi, lắng nghe và quan sát, thì một ngày nào đó một ý tưởng khác của một loại nào đó có lẽ sẽ nảy ra trong đầu, và sự phát triển của ý tưởng đó sẽ lần lượt gợi ý thêm những ý tưởng khác nữa. Cậu vẫn chưa biết rằng cách tệ nhất để nắm bắt ý tưởng là đi săn lùng chúng một cách có chủ đích. Cách để có được ý tưởng là nghiên cứu thứ gì đó mình yêu thích, và ghi lại bất cứ điều gì thoáng qua trong tâm trí liên quan đến nó, dù là trong lúc nghiên cứu hay thư giãn, vào một cuốn sổ tay nhỏ luôn để trong túi áo ghi-lê. Ernest giờ đã biết tất cả về điều này, nhưng cậu phải mất một thời gian dài mới nhận ra, vì đây không phải là loại kiến thức được dạy ở trường học hay đại học.
Cậu cũng chưa biết rằng các ý tưởng, cũng như những sinh linh sống trong tâm trí mà chúng nảy sinh, phải được sinh ra bởi những bậc cha mẹ không quá khác biệt với chúng, những ý tưởng nguyên bản nhất vẫn chỉ khác biệt đôi chút so với những ý tưởng đã tạo ra chúng. Cuộc đời giống như một bản tẩu pháp, mọi thứ đều phải phát triển từ chủ đề chính và không được có gì là hoàn toàn mới. Cậu cũng không thấy được việc khó khăn đến nhường nào khi xác định nơi một ý tưởng kết thúc và một ý tưởng khác bắt đầu, cũng như việc điều này tương đồng chặt chẽ đến thế nào với sự khó khăn trong việc xác định nơi một cuộc đời bắt đầu hoặc kết thúc, hay một hành động, hay bất cứ điều gì, khi mà luôn tồn tại một sự thống nhất bất chấp sự đa dạng vô tận, và một sự đa dạng vô tận bất chấp sự thống nhất. Cậu nghĩ rằng các ý tưởng đến với đầu óc của những người thông minh bằng một loại nảy mầm tự phát, không có nguồn gốc từ tư tưởng của người khác hay từ quá trình quan sát; bởi vì cho đến lúc đó, cậu vẫn tin vào thiên tài, thứ mà cậu biết rõ mình không hề có, nếu đó là thứ điên rồ hào nhoáng mà cậu hằng nghĩ.
Không lâu trước đó, cậu đã đến tuổi trưởng thành, và Theobald đã trao lại số tiền của cậu, tổng cộng bây giờ là 5000 bảng Anh; số tiền được đầu tư để mang lại lãi suất 5 phần trăm và do đó cho cậu thu nhập 250 bảng một năm. Tuy nhiên, mãi tận rất lâu sau đó cậu mới nhận thức được sự thật (cậu không thể nhận thức được điều gì quá xa lạ với trải nghiệm của mình) rằng cậu đã độc lập với cha mình; Theobald cũng không thay đổi thái độ đối với cậu. Thói quen và sự gắn kết đã tác động mạnh mẽ đến cả cha và con đến nỗi người cha vẫn coi mình có quyền ra lệnh như trước, và người con vẫn cho rằng mình chẳng có quyền gì để phản kháng.
Trong năm cuối cùng tại Cambridge, cậu đã làm việc quá sức chỉ vì sự phục tùng mù quáng này đối với ý muốn của cha, bởi chẳng có lý do gì để cậu phải lấy bằng hạng cao hơn mức thông thường (poll degree) ngoại trừ việc cha cậu nhấn mạnh quá mức vào việc cậu phải lấy bằng danh dự. Thật vậy, cậu đã trở nên ốm yếu đến mức khó mà biết được liệu cậu có đủ sức tham gia kỳ thi lấy bằng hay không; nhưng cậu đã xoay xở để làm được, và khi danh sách được công bố, cậu thấy mình được xếp hạng cao hơn cả kỳ vọng của bản thân và bất kỳ ai khác, nằm trong số ba hoặc bốn người đầu tiên của nhóm "senior optimes", và vài tuần sau đó, ở nửa dưới của hạng hai trong kỳ thi Classical Tripos. Dù ốm yếu khi trở về nhà, Theobald vẫn bắt cậu xem lại tất cả các bài thi với ông, và thực tế là bắt cậu tái hiện lại gần như chính xác những câu trả lời cậu đã viết. Cậu chẳng còn chút phản kháng nào trong người, và đã lún quá sâu vào lối mòn đến nỗi khi ở nhà, cậu vẫn dành vài giờ mỗi ngày để tiếp tục các nghiên cứu cổ điển và toán học như thể cậu chưa từng tốt nghiệp vậy.