Khoảng một tuần trước khi trở lại trường, cha cậu lại gọi cậu vào phòng ăn và bảo rằng ông sẽ trả lại chiếc đồng hồ cho cậu, nhưng số tiền ông đã bỏ ra để mua nó—vì ông nghĩ thà mất vài shilling còn hơn phải tranh cãi quyền sở hữu, bởi dù sao Ernest cũng đã tặng nó cho Ellen—sẽ bị trừ dần vào tiền tiêu vặt của cậu, chia làm hai kỳ học. Do đó, kỳ này khi trở lại Roughborough, cậu chỉ còn năm shilling tiền tiêu vặt. Nếu muốn thêm, cậu phải kiếm được nhiều tiền thưởng hơn.
Ernest không biết chắt chiu tiền nong như một cậu bé kiểu mẫu đáng lẽ phải thế. Cậu không tự nhủ: "Mình có một đồng sovereign, phải dùng trong mười lăm tuần, vậy mỗi tuần chỉ được tiêu chính xác một shilling bốn pence"—rồi cứ thế chi tiêu đúng chừng đó mỗi tuần. Cậu tiêu tiền với tốc độ chẳng khác gì các cậu bé khác, thường là cháy túi chỉ vài ngày sau khi trở lại trường. Khi hết tiền, cậu bắt đầu mắc nợ một chút, và khi nợ đến mức tự thấy không thể trả nổi, cậu đành nhịn không mua những thứ xa xỉ. Ngay khi có tiền, cậu sẽ trả nợ ngay; nếu còn dư thì tiêu nốt; nếu không còn—mà thường là chẳng bao giờ còn—cậu lại bắt đầu nợ tiếp.
Kế hoạch tài chính của cậu luôn dựa trên giả định rằng cậu sẽ trở lại trường với một bảng trong túi—mà trong đó cậu đã nợ khoảng mười lăm shilling. Sẽ còn lại năm shilling cho các khoản đóng góp linh tinh ở trường—nhưng khi đã trả xong các khoản này, thì khoản trợ cấp hàng tuần sáu xu mỗi cậu bé được nhận, tiền thưởng của cậu (mà kỳ này cậu quyết tâm phải kiếm được một khoản kha khá), cùng với việc được cho nợ lại, sẽ giúp cậu xoay xở qua kỳ học.
Sự thiếu hụt đột ngột mười lăm shilling là một thảm họa cho kế hoạch tài chính của nhân vật chính của tôi. Gương mặt cậu lộ rõ cảm xúc đến mức Theobald nói ông quyết tâm "phải biết sự thật ngay lập tức, và lần này là không để kéo dài thêm nhiều ngày dối trá nữa" trước khi ông chạm đến đích. Sự thật đáng buồn chẳng mấy chốc đã lộ ra, đó là Ernest tội nghiệp đã cộng thêm nợ nần vào những thói hư tật xấu như lười biếng, dối trá và có thể là—vì không phải là không thể—vô đạo đức.
Cậu đã nợ nần bằng cách nào? Các cậu bé khác có làm thế không? Ernest miễn cưỡng thừa nhận là có.
Họ nợ ở những cửa hiệu nào?
Đây là đòi hỏi quá đáng, Ernest nói cậu không biết!
"Ôi, Ernest, Ernest," mẹ cậu, người đang có mặt trong phòng, thốt lên, "đừng vội vàng thách thức sự khoan dung của người cha có tấm lòng nhân hậu nhất thế gian thêm lần nữa. Hãy để vết thương này kịp lành trước khi con làm ông bị thương thêm lần nữa."
Nghe thì hay thật đấy, nhưng Ernest biết làm sao đây? Làm sao cậu có thể đẩy các chủ cửa hiệu ở trường vào rắc rối bằng cách thú nhận rằng họ cho lũ học sinh nợ? Có bà Cross, một linh hồn tốt bụng, người thường bán bánh cuộn bơ nóng cho bữa sáng, hay trứng và bánh mì nướng, hoặc có khi là một phần tư con gà kèm xốt bánh mì và khoai tây nghiền mà bà chỉ lấy giá sáu xu. Nếu bà kiếm được một xu lãi từ sáu xu đó thì đã là nhiều rồi. Khi lũ học sinh ùa vào cửa hàng của bà sau giờ đi săn "the hounds", đã bao lần Ernest nghe bà nói với mấy cô hầu gái: "Nào, mấy đứa, lấy ghế ra đây." Mọi đứa trẻ đều quý bà, vậy mà Ernest lại đi kể xấu về bà sao? Thật kinh khủng.
"Nghe đây, Ernest," cha cậu nói với vẻ mặt hằm hằm đầy giận dữ, "ta sẽ chấm dứt chuyện vớ vẩn này ngay lập tức. Hoặc là con hãy tin tưởng và kể hết cho ta nghe, như một đứa con nên làm với cha mình, và hãy để ta xử lý chuyện này với tư cách là một mục sư và một người từng trải—hoặc là hãy hiểu rõ rằng ta sẽ đem toàn bộ câu chuyện này đến chỗ Tiến sĩ Skinner, người mà ta tin là sẽ có những biện pháp nghiêm khắc hơn nhiều so với ta."
"Ôi, Ernest, Ernest," Christina nức nở, "hãy khôn ngoan mà tỉnh ngộ sớm, và hãy tin tưởng những người đã chứng tỏ cho con thấy họ biết rõ thế nào là khoan dung."
Không một người hùng lãng mạn thực thụ nào lại do dự dù chỉ một giây. Chẳng gì có thể dỗ dành hay đe dọa họ làm cái việc mách lẻo ngoài trường học. Ernest nghĩ về những cậu bé lý tưởng của mình: cậu thừa biết rằng họ sẽ thà để người ta cắt lưỡi chứ chẳng đời nào chịu hé răng nửa lời. Nhưng Ernest không phải là một cậu bé lý tưởng, và cậu không đủ mạnh mẽ để chống lại hoàn cảnh xung quanh mình; tôi nghi ngờ liệu có cậu bé nào có thể cưỡng lại được áp lực đạo đức đang đè nặng lên mình không; dù sao đi nữa, cậu không thể làm thế, và sau một hồi giãy giụa, cậu đành cam chịu làm con mồi thụ động cho kẻ thù. Cậu tự an ủi mình với suy nghĩ rằng cha cậu chưa bao giờ dùng chiêu bài "tin tưởng" với cậu nhiều như mẹ cậu, và có lẽ thà thú nhận với cha còn hơn để cha khăng khăng bắt Tiến sĩ Skinner phải điều tra. Lương tâm của cha cậu cũng "lải nhải" nhiều đấy, nhưng không bằng lương tâm của mẹ cậu. Thằng bé ngốc nghếch quên mất rằng nó chưa từng cho cha nó nhiều cơ hội để phản bội nó như đã từng làm với Christina.
Thế rồi mọi chuyện lộ ra. Cậu nợ khoản này ở chỗ bà Cross, khoản kia ở chỗ bà Jones, và khoản nọ ở quán rượu "Swan and Bottle", chưa kể đến vài shilling hay sáu xu lẻ khác ở những chỗ khác nữa. Thế nhưng, Theobald và Christina vẫn chưa thỏa mãn, trái lại, họ càng khám phá ra nhiều thì sự thèm khát muốn khám phá của họ càng lớn; nhiệm vụ rõ ràng của họ là phải tìm ra tất cả mọi thứ, vì mặc dù họ có thể giải cứu đứa con cưng của mình khỏi cái ổ tội lỗi này mà không cần biết thêm gì ngoài những gì đã biết, nhưng chẳng lẽ lại không còn những ông bố bà mẹ khác với những đứa con cưng mà họ cũng có nghĩa vụ phải giải cứu nếu có thể sao? Vậy thì, ngoài Ernest ra, còn những cậu bé nào nợ tiền bọn hút máu này nữa?
Ở đây, một lần nữa, cậu lại có một sự phản kháng yếu ớt, nhưng những biện pháp tra tấn tinh thần lập tức được áp dụng, và Ernest, với tinh thần đã suy sụp, đành rút lại ý định và phục tùng những kẻ đang nắm quyền. Cậu kể ra tất cả, chỉ giấu đi một chút những gì cậu biết hoặc nghĩ là mình biết. Cậu bị thẩm vấn, thẩm vấn lại, tra hỏi chéo, bị bắt về phòng ngủ để suy nghĩ rồi lại bị tra hỏi chéo lần nữa; chuyện hút thuốc trong bếp nhà bà Jones đều bị lôi ra hết; đứa nào hút thuốc đứa nào không; đứa nào nợ tiền và nợ bao nhiêu, ở đâu; đứa nào văng tục chửi bậy. Theobald quyết tâm rằng lần này Ernest phải, theo cách ông gọi là, tin tưởng ông mà không giữ lại điều gì, nên cuốn sổ danh sách học sinh vốn đi kèm với hóa đơn học phí sáu tháng một lần của Tiến sĩ Skinner được lôi ra, và từng bí mật về tính cách của mỗi học sinh đều được ông bà Pontifex rà soát lại một lượt, tất cả những gì Ernest có thể cung cấp thông tin. Và điều trớ trêu là, ngay ngày Chủ nhật trước đó, Theobald đã giảng một bài thuyết giáo bớt nhạt nhẽo hơn thường lệ về sự kinh hoàng của Tòa án Dị giáo. Bất kể sự đồi bại bị phơi bày đáng sợ đến mức nào, cặp đôi này chưa bao giờ nao núng, họ cứ dò hỏi, dò hỏi mãi cho đến khi họ suýt chạm đến những chủ đề nhạy cảm hơn những gì họ từng đụng tới. Lúc này, bản năng vô thức của Ernest đã can thiệp và tạo ra một sự phản kháng mà ý thức của cậu không thể làm được, bằng cách khiến cậu ngã khỏi ghế và ngất xỉu.
Bác sĩ Martin được gọi đến và tuyên bố cậu bé bị ốm nặng; đồng thời ông kê đơn yêu cầu nghỉ ngơi tuyệt đối và tránh mọi kích thích thần kinh. Vì vậy, những bậc phụ huynh lo lắng kia đành miễn cưỡng hài lòng với những gì đã thu thập được—bị dọa cho khiếp đảm nên đành phải để cậu sống một cuộc đời yên tĩnh trong khoảng thời gian nghỉ hè còn lại ngắn ngủi. Họ không hề nhàn rỗi, nhưng vì Quỷ Satan có thể tìm ra bao nhiêu trò nghịch ngợm cho đôi tay bận rộn cũng như đôi tay nhàn rỗi, nên hắn gửi một công việc nhỏ đến Battersby mà Theobald và Christina bắt tay vào làm ngay lập tức. Họ lý luận rằng thật đáng tiếc nếu để Ernest rời Roughborough ngay lúc này, khi cậu đã học ở đó được ba năm; sẽ rất khó để tìm một ngôi trường khác cho cậu và giải thích lý do vì sao cậu rời Roughborough. Hơn nữa, Tiến sĩ Skinner và Theobald được cho là bạn cũ, và sẽ thật khó coi nếu làm mất lòng ông ta; đây đều là những lý do chính đáng để không đưa cậu đi. Vậy thì, việc đúng đắn cần làm là cảnh báo Tiến sĩ Skinner một cách bí mật về tình trạng trường của ông ta, và cung cấp cho ông ta một danh sách học sinh có chú thích các nhận xét rút ra từ Ernest, được đính kèm bên cạnh tên của từng cậu bé.
Theobald là biểu tượng của sự ngăn nắp hoàn hảo; trong khi con trai ông đang ốm trên lầu, ông chép lại danh sách học sinh để có thể đưa các nhận xét của mình vào một bảng biểu, có dạng như sau—tất nhiên là tôi đã đổi tên. Một dấu gạch chéo trong mỗi ô biểu thị lỗi vi phạm thỉnh thoảng, hai dấu là thường xuyên, và ba dấu là vi phạm thói quen.
Hút thuốc - Uống bia tại quán "Swan and Bottle" - Văng tục và Ngôn ngữ tục tĩu - Ghi chú
Smith O O XX - Sẽ hút thuốc kỳ tới
Brown XXX O X
Jones X XX XXX
Robinson XX XX X
Và cứ thế cho cả ngôi trường. Tất nhiên, để công bằng với Ernest, Tiến sĩ Skinner sẽ bị ràng buộc phải giữ bí mật trước khi bất kỳ điều gì được nói với ông ta, nhưng vì Ernest đã được bảo vệ như thế, ông ta không thể không được cung cấp đầy đủ các sự kiện.