Đường Đời Chông Gai

Lượt đọc: 936 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 47

❊ ❊ ❊

Ernest trở lại Cambridge vào học kỳ tháng Năm năm 1858 với lý do ôn luyện để thụ phong linh mục—một việc mà giờ đây chàng phải đối mặt nhãn tiền, và đến gần hơn nhiều so với mức chàng mong muốn. Cho đến tận thời điểm này, dẫu chẳng mấy thiết tha với tôn giáo, chàng chưa từng mảy may nghi ngờ bất cứ điều gì người ta truyền dạy về Cơ Đốc giáo. Chàng chưa từng gặp ai có lòng hoài nghi, cũng chưa từng đọc bất cứ tài liệu nào gieo vào tâm trí mình niềm ngờ vực về tính lịch sử của những phép màu được ghi chép trong Cựu Ước và Tân Ước.

Cần nhớ rằng năm 1858 là năm cuối cùng của một thời kỳ mà sự bình yên trong lòng Giáo hội Anh gần như chưa từng bị kinh động. Giữa năm 1844, khi cuốn “Dấu vết Sáng thế” (Vestiges of Creation) ra đời, và năm 1859, khi tập “Tiểu luận và Phê bình” (Essays and Reviews) mở màn cho cơn bão kéo dài suốt nhiều năm về sau, không có lấy một cuốn sách nào xuất bản tại Anh gây ra mối xao động nghiêm trọng nơi cõi lòng Giáo hội. Có lẽ đáng lo ngại nhất chỉ là cuốn “Lịch sử Văn minh” của Buckle và cuốn “Bàn về Tự do” của Mill, song cả hai tác phẩm ấy đều chưa chạm tới tầng đáy của giới độc giả đại chúng, còn Ernest cùng bạn bè chàng thì thậm chí chẳng hề hay biết đến sự tồn tại của chúng. Phong trào Phúc âm, ngoại trừ một ngoại lệ mà tôi sẽ sớm nhắc lại sau đây, gần như đã trở thành chuyện dĩ vãng xa xôi. Phong trào Oxford (Tractarianism) đã lắng xuống thành một chuyện lạ chỉ xôn xao được mươi ngày; nó vẫn âm thầm hoạt động, nhưng không còn ồn ào. Cuốn “Dấu vết” đã bị lãng quên trước cả khi Ernest bước chân vào Cambridge; nỗi hoang mang trước sự lấn lướt của Công giáo La Mã đã chẳng còn đáng sợ; Nghi thức giáo (Ritualism) vẫn là điều xa lạ với công chúng tỉnh lẻ nói chung, còn những cuộc bút chiến Gorham và Hampden thì đã tàn lụi từ nhiều năm trước; phong trào Bất tuân giáo hội (Dissent) không hề lan rộng; cuộc chiến tranh Crimea là đề tài duy nhất thu hút trọn vẹn sự chú ý, tiếp nối sau đó là cuộc Binh biến Ấn Độ và chiến tranh Pháp - Áo. Những biến cố lớn lao ấy đã cuốn tâm trí người đời ra khỏi các vấn đề tư tưởng tư biện, và chẳng có một kẻ thù nào của đức tin đủ sức khơi lên dù chỉ là một mối bận tâm hời hợt. Kể từ đầu thế kỷ đến nay, có lẽ chưa từng có thời điểm nào mà một người quan sát bình thường lại thấy ít dấu hiệu của cơn giông bão sắp tới đến như thế.

Hẳn tôi chẳng cần nói thêm rằng sự êm ả ấy chỉ thuần túy nằm ở bề mặt. Những bậc tiền bối lịch duyệt hơn đám sinh viên đại học ắt phải nhận ra rằng làn sóng hoài nghi vốn đã tràn qua nước Đức đang cuộn trào về phía bờ cõi chúng ta, và quả thực chẳng bao lâu sau nó đã ập tới. Ernest vừa mới thụ phong thì liên tiếp ba tác phẩm xuất hiện, lập tức lôi kéo sự chú ý của ngay cả những kẻ vốn thờ ơ nhất với các cuộc tranh luận thần học. Tôi muốn nói tới tập “Tiểu luận và Phê bình”, cuốn “Nguồn gốc các Loài” của Charles Darwin, và tập “Phê bình Ngũ Kinh” của Giám mục Colenso.

Tuy nhiên, đó là chuyện nói lan man; tôi phải quay trở lại với khía cạnh sinh hoạt tâm linh duy nhất còn le lói chút sinh khí trong những năm tháng Ernest ở Cambridge, ấy là những tàn tích của cuộc thức tỉnh Phúc âm hơn một thế hệ trước, gắn liền với tên tuổi của Simeon.

Vào thời của Ernest, các môn đồ Simeon, hay còn được gọi vắn tắt là nhóm “Sim”, vẫn còn khá đông đảo. Trường thành viên nào cũng có vài người như vậy, song tổng hành dinh của họ lại đặt tại Caius—nơi họ quy tụ về bên ông Clayton, khi ấy đang là giám đốc học vụ cao cấp—và giữa đám sizar nghèo khó của trường St John’s.

Phía sau ngôi nhà nguyện bấy giờ của trường St John’s có một “mê cung” (đó là cái tên người ta vẫn gọi) gồm những căn phòng tồi tàn, xập xệ, chỉ dành riêng cho những sinh viên nghèo nhất cư ngụ, những người phải sống nhờ vào các suất học bổng sizar và trợ cấp để có điều kiện lấy được mảnh bằng. Đối với nhiều người, ngay cả trong trường St John’s, sự tồn tại và vị trí của cái mê cung nơi đám sizar này chen chúc cũng là điều hoàn toàn xa lạ; vào thời của Ernest, có những kẻ ở phòng thuộc sân thứ nhất chưa từng lần mò qua nổi lối đi ngoằn ngoèo dẫn tới chốn ấy.

Trong mê cung ấy tụ họp đủ mọi lứa tuổi, từ những thiếu niên mới lớn cho đến những ông già đầu bạc nhập học muộn màng. Hiếm khi thấy bóng dáng họ ngoại trừ lúc ở phòng ăn lớn, nhà nguyện hay giảng đường, nơi cung cách ăn uống, cầu nguyện và học tập của họ đều bị coi là chướng tai gai mắt như nhau; chẳng ai biết họ từ đâu tới, đi về đâu, hay làm những việc gì, bởi họ chưa từng xuất hiện trong các trận cricket hay đội đua thuyền; đó là một hội ái hữu ủ rũ, tồi tàn, chẳng có điều gì để hãnh diện về y phục cũng như cung cách ứng xử, hệt như sự thiếu thốn về thể xác của chính họ.

Ernest cùng các bạn vẫn thường tự coi mình là những tấm gương tiết kiệm phi thường vì sống tằn tiện với ngần ấy tiền bạc, nhưng phần lớn cư dân trong mê cung hẳn sẽ coi một nửa số chi tiêu của đám thanh niên kia đã là một cuộc sống vương giả tột bực; và bởi thế, ắt hẳn mọi nỗi hà khắc gia đình mà Ernest từng nếm trải chỉ là trò trẻ con nếu so với những gì mà một sizar bình thường ở trường St John’s đã phải cắn răng chịu đựng.

Một vài cá nhân sẽ sớm vươn lên khi kỳ thi đầu tiên cho thấy họ có triển vọng làm rạng danh trường sở; những người này sẽ giành được những suất học bổng giá trị giúp họ sống thoải mái đôi chút, rồi hòa nhập vào nhóm những kẻ chăm học có địa vị xã hội khá giả hơn. Thế nhưng ngay cả những người này, trừ một vài ngoại lệ hiếm hoi, cũng phải mất một thời gian dài mới rũ bỏ được vẻ thô kệch vụng về mang theo từ quê nhà tới trường đại học, và nguồn gốc xuất thân của họ sẽ còn lộ rõ mồn một cho tới tận khi họ trở thành giáo sư hoặc trợ giảng. Tôi từng thấy vài người trong số họ đạt tới những cương vị hiển hách trên chính trường hay trong giới khoa học, vậy mà trên nét mặt họ vẫn phảng phất không lẫn vào đâu được cái vẻ của chốn mê cung và thân phận sizar trường St John’s.

Với diện mạo, dáng đi và cử chỉ chẳng mấy ưa nhìn, lại nhếch nhác và ăn mặc tồi tàn đến mức khó tả xiết, những con người khốn khổ ấy tạo thành một tầng lớp tách biệt, nơi suy nghĩ và lối sống hoàn toàn không giống với suy nghĩ cùng lối sống của Ernest và chúng bạn; và chính giữa đám người này mà chủ nghĩa Simeon đã bén rễ đơm hoa rực rỡ nhất.

Hầu hết đều định sẵn sẽ dấn thân vào chốn Giáo hội (bởi thời đó người ta hiếm khi dùng cụm từ “thánh chức”), nên các môn đồ Simeon tự coi mình đã nhận được một tiếng gọi vô cùng thôi thúc từ đấng bề trên để bước vào thừa tác vụ. Họ sẵn sàng thắt lưng buộc bụng suốt nhiều năm ròng để chuẩn bị cho sứ mệnh ấy bằng các khóa học thần học cần thiết. Với phần lớn bọn họ, việc trở thành mục sư sẽ là chiếc vé thông hành bước vào một địa vị xã hội mà hiện thời họ bị ngăn cách bởi những bức tường rào ai nấy đều hiểu là không thể vượt qua. Do đó, việc thụ phong mở ra những chân trời danh vọng khiến nó trở thành tâm điểm trong mọi suy nghĩ của họ, chứ không như Ernest—người chỉ coi đó là một việc sớm muộn gì cũng phải làm, nhưng cũng giống như chuyện qua đời, chàng hy vọng lúc này chưa cần phải nhọc lòng bận tâm.

Để chuẩn bị cho mình chu đáo hơn, họ thường tụ tập tại phòng nhau để uống trà, cầu nguyện và thực hành các bài tập tâm linh khác. Đặt mình dưới sự hướng dẫn của vài người trợ giảng nổi tiếng, họ đi dạy ở các trường Chúa nhật, và luôn sốt sắng truyền đạt giáo huấn tâm linh cho bất kỳ ai họ có thể thuyết phục lắng nghe, bất kể lúc thuận tiện hay lúc không thuận tiện.

Thế nhưng mảnh đất tâm hồn của những sinh viên khá giả hơn lại chẳng phải là nơi thích hợp cho hạt giống mà họ cố gieo rắc. Những câu đạo đức giả tạo mà họ chêm vào lời nói mỗi khi tình cờ chạm mặt một kẻ bị họ coi là trần tục chỉ chuốc lấy sự ghê tởm nơi tâm trí những người phải nghe. Khi họ đi phát truyền giáo thư, lén nhét vào khe hòm thư của những trang hảo hán trong đêm lúc người ta đang yên giấc, các tờ truyền giáo thư ấy hoặc bị đem đốt, hoặc phải chịu những sự sỉ nhục còn tồi tệ hơn; bản thân họ cũng bị đối đãi bằng sự chế giễu mà họ lại tự hào cho rằng đó là số phận muôn đời của những môn đệ chân chính của Đấng Christ. Trong các buổi cầu nguyện, họ thường viện dẫn đoạn thư của Thánh Paul căn dặn các tín đồ thành Corinth hãy nhìn lại chính mình, rằng phần lớn họ chẳng phải là những kẻ xuất thân danh giá hay có trí tuệ cao siêu gì. Họ tự hào nghĩ rằng mình cũng chẳng có gì đáng để kiêu hãnh về những phương diện ấy, và giống như Thánh Paul, họ hoan hỉ trong cái sự thật rằng trên cõi xác phàm họ chẳng có mấy điều để mà khoe khoang.

Ernest có vài người bạn ở trường St John’s, và nhờ đó chàng được nghe kể về các môn đồ Simeon rồi nhìn thấy vài người trong số họ khi được chỉ mặt lúc đi qua các sân trường. Họ tạo ra cho chàng một sức hút đầy vẻ bài xích; chàng chán ghét họ, nhưng lại không thể dằn lòng để mặc họ yên. Có lần chàng thậm chí còn đi xa tới mức làm một bài nhại lại một trong những tờ truyền giáo thư mà họ đã phát đêm hôm trước, rồi cho nhét một bản vào hòm thư của từng tay cầm đầu phái Simeon. Đề tài chàng chọn là “Sự Vệ sinh Cá nhân”. Chàng bảo sạch sẽ là đức tính cận kề sự thánh thiện; chàng muốn biết nó nên đứng ở phía nào, và kết luận bằng lời khuyên các môn đồ Simeon nên năng dùng đến thùng tắm hơn. Tôi không thể tán dương sự hài hước của nhân vật chính của chúng ta trong chuyện này; tờ truyền giáo thư của chàng chẳng có gì là xuất sắc, nhưng tôi nhắc lại sự việc này để chứng minh rằng vào thời điểm ấy, chàng có chút dáng dấp của một Saul và lấy làm thú vị khi bức hại những người được chọn. Tôi nhắc lại, không phải vì chàng có bất kỳ xu hướng hoài nghi nào, mà bởi vì, giống như những người nông dân nơi làng quê của cha chàng, dẫu chẳng thể chịu nổi việc người ta xem nhẹ Cơ Đốc giáo, chàng cũng chẳng đời nào muốn thấy nó bị đem ra thực hành quá mực nghiêm túc. Bạn bè của Ernest cho rằng mối ác cảm của chàng với các môn đồ Simeon bắt nguồn từ việc chàng là con trai của một vị mục sư vốn nổi tiếng là kẻ hay ức hiếp chàng; tuy nhiên, rất có thể mối ác cảm ấy lại nảy sinh từ một sự đồng cảm vô thức với họ—thứ cảm xúc mà xét cho cùng, cũng giống như trường hợp của Thánh Paul, cuối cùng đã kéo chàng gia nhập vào chính hàng ngũ của những kẻ mà chàng từng khinh miệt và căm ghét nhất.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.