Tưởng chừng như chỉ bằng vài lời nhắc đến Theobald và Christina, chúng tôi đã vô tình đánh thức họ dậy sau một thời gian dài im lìm. Trong suốt những năm qua kể từ lần cuối xuất hiện, họ vẫn quẩn quanh ở Battersby và dồn hết tình thương yêu cho những đứa con còn lại.
Việc mất đi quyền hành hạ đứa con đầu lòng là một đắng cay muôn phần đối với Theobald; nếu nói ra sự thật, tôi tin ông ta còn thấy đau đớn vì điều đó hơn cả nỗi ô nhục từ trận tù tội của Ernest. Ông ta từng đôi lần đánh tiếng qua tôi để nối lại quan hệ, nhưng tôi chưa từng hé môi với Ernest vì biết làm vậy chỉ khiến cậu ấy thêm bận lòng. Dù sao, tôi cũng viết thư hồi đáp Theobald rằng con trai ông ta vô cùng cứng rắn, đồng thời khuyên ông tạm thời nên từ bỏ ý định đó đi. Tôi nghĩ cách xử sự này vừa đúng ý Ernest nhất, lại vừa làm Theobald phật ý nhất.
Thế nhưng, chỉ vài ngày sau khi Ernest tiếp quản tài sản, tôi nhận được một lá thư từ Theobald, bên trong kèm theo một thư riêng gửi cho Ernest mà tôi không thể giữ lại.
Bức thư viết như sau:—
“Gửi con trai Ernest,—Dù con đã hơn một lần từ chối thiện ý của cha, cha vẫn muốn khơi gợi bản tính lương thiện trong con thêm một lần nữa. Mẹ con ốm đau đã lâu, nay e chẳng còn sống được bao lâu nữa; bà ấy không thể ăn uống được gì, và Bác sĩ Martin cũng chẳng còn mấy hy vọng chữa trị. Mẹ con bày tỏ nguyện vọng muốn gặp con, bà tin rằng con sẽ không từ chối trở về, mà xét theo tình cảnh hiện tại của bà, cha tin con cũng chẳng lỡ lòng nào khước từ.
Cha gửi kèm theo đây một phiếu chuyển tiền Bưu điện để trả tiền xe cho con, và cha sẽ thanh toán cả lượt về.
Nếu con cần quần áo mặc để về nhà, cứ đặt may bộ nào con thấy phù hợp rồi yêu cầu gửi hóa đơn cho cha; cha sẽ thanh toán ngay, số tiền không vượt quá tám hoặc chín bảng. Nếu con cho cha biết con đi chuyến tàu nào, cha sẽ sai xe ra đón. Thân ái gửi con, Cha của con,
T. PONTIFEX.”
Dĩ nhiên là Ernest chẳng hề đắn đo. Giờ đây cậu đã có thể mỉm cười nhẹ nhõm trước việc cha đề nghị trả tiền quần áo và gửi phiếu chuyển tiền đúng bằng giá vé hạng nhì. Tất nhiên, cậu không khỏi bàng hoàng khi biết tin sức khỏe mẹ mình đã suy kiệt như vậy, và xúc động trước mong mỏi được gặp cậu của bà. Cậu đánh điện báo sẽ về ngay lập tức. Tôi gặp cậu một chút trước giờ xuất phát, và rất hài lòng khi thấy tay thợ may đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Ngay cả Towneley cũng chẳng thể ăn mặc chỉn chu và hợp thời hơn thế. Từ chiếc va ly, tấm chăn du lịch trên tàu, cho đến mọi thứ cậu mang theo đều vô cùng đồng bộ. Tôi nhận thấy cậu trông phong độ hơn hẳn so với hồi hai mươi hai, hai mươi ba tuổi. Một năm rưỡi sống trong bình yên đã xóa sạch mọi dấu vết khổ đau trước kia; và giờ đây khi đã thực sự trở nên giàu có, trên gương mặt cậu toát lên vẻ thản nhiên, rạng rỡ của một người mà mọi sự đều hanh thông trọn vẹn — vẻ rạng rỡ đủ làm cho một người dẫu kém sắc hơn cũng trở nên cuốn hút. Tôi vô cùng tự hào và hãnh diện về cậu. “Chắc chắn rồi,” tôi tự nhủ, “dù cậu ấy có làm gì đi nữa, cậu ấy sẽ không bao giờ vội vã bước vào hôn nhân một lần nữa.”
Chuyến đi thật nặng trĩu ưu tư. Khi tàu đến gần ga và từng khung cảnh quen thuộc hiện ra trước mắt, sức mạnh của ký ức dội về mãnh liệt đến mức cậu cảm thấy việc mình nhận được tiền thừa kế của người dì dường như chỉ là một giấc mơ, và cậu lại đang trên đường trở về nhà cha như những kỳ nghỉ hồi còn học ở Cambridge. Dù cố chống lại, cái cảm giác tù túng, u uất quen thuộc của gia đình vẫn bắt đầu đè nặng lên tâm trí cậu. Tim cậu đập liên hồi khi nghĩ đến cuộc gặp sắp tới với cha mẹ, “và rồi,” cậu tự dặn lòng, “mình sẽ còn phải hôn Charlotte nữa chứ.”
Liệu cha cậu có ra ga đón không? Liệu ông sẽ chào đón cậu như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra, hay sẽ lạnh nhạt và xa cách? Rồi ông sẽ phản ứng ra sao trước tin con trai mình bỗng nhiên phát tài? Khi đoàn tàu từ từ tiến vào sân ga, mắt Ernest vội vã lướt qua vài người đang đứng chờ. Vóc dáng quen thuộc của cha cậu không có ở đó, nhưng ở phía bên kia hàng rào phân cách sân ga với bãi đậu xe, cậu thấy chiếc xe ngựa nhỏ kéo bởi ngựa lùn trông có phần tàn tàng, và nhận ra người tài xế của cha. Chỉ vài phút sau, cậu đã ngồi trên xe trên đường hướng về Battersby. Cậu không khỏi mỉm cười khi thấy gã tài xế liếc nhìn mình với vẻ ngạc nhiên tột độ trước diện mạo thay đổi hoàn toàn của cậu. Gã tài xế càng ngạc nhiên hơn bởi lần cuối Ernest ở nhà, cậu ăn mặc như một mục sư, còn giờ đây không những là một người thế tục, mà lại còn là một quý ông diện sành điệu không tiếc tiền. Sự thay đổi quá lớn đến mức mãi cho đến khi Ernest cất tiếng hỏi, gã tài xế mới nhận ra cậu.
“Cha mẹ tôi dạo này thế nào?” Cậu vội vã hỏi ngay khi vừa bước lên xe. “Ông chủ vẫn khỏe, thưa cậu,” gã tài xế đáp, “nhưng Bà chủ thì yếu lắm rồi.” Con ngựa biết đường về nhà nên ghì chặt dây sà. Thời tiết lạnh giá và ẩm ướt — đúng khoảng trời đặc trưng của một ngày tháng Mười một; một đoạn đường bị ngập nước, và gần đó họ phải lách qua một nhóm người cưỡi ngựa cùng đàn chó săn, vì sáng hôm đó hội săn chó đang tụ tập tại một điểm gần Battersby. Ernest nhìn thấy vài người quen, nhưng có lẽ họ không nhận ra cậu, hoặc chưa biết về vận may bất ngờ của cậu. Khi tháp tháp chuông nhà thờ Battersby hiện ra ở phía xa, và cậu nhìn thấy Tòa mục sư nằm trên đỉnh đồi, những chiếc ống khói nhô lên sau những hàng cây trơ trụi lá bao quanh, cậu ngả người ra sau ghế và lấy hai tay che mặt.
Rồi điều gì đến cũng phải đến, ngay cả những khoảnh khắc tồi tệ nhất rồi cũng sẽ qua đi, và chỉ vài phút sau cậu đã bước lên những bậc thềm trước cửa nhà cha mình. Nghe tiếng xe đến, cha cậu bước xuống vài bậc thềm để đón. Giống như gã tài xế, ông ta nhận ra ngay lập tức rằng Ernest được trang bị từ đầu đến chân như thể tiền bạc dư dả, trông cậu lại vô cùng hồng hào, tráng kiện và tràn đầy sinh lực.
Đây không phải là điều ông ta mong đợi. Ông ta muốn Ernest trở về, nhưng phải trở về như một đứa con hoang bàng biết ăn ăn xám hối đúng nghĩa — đê tiện, suy sụp, van xin sự tha thứ từ người cha nhân từ và nhẫn nại nhất trên đời. Nếu cậu có giày tất và quần áo nguyên vẹn để mặc, thì đó cũng chỉ là nhờ ông ta đã rủ lòng thương mà ban cho chứ không phải để cậu mặc đồ rách rưới; đằng này cậu lại nghênh ngang trong chiếc áo măng tô xám, thắt cà vạt xanh trắng, và trông phong độ hơn bất kỳ lúc nào Theobald từng thấy trong đời. Thật là vô nguyên tắc! Chẳng lẽ ông ta đã rộng lượng đề nghị tài trợ cho Ernest một bộ quần áo đàng hoàng để về thăm mẹ trên giường bệnh chỉ để nhận lại nông nỗi này sao? Có ai lại lợi dụng lòng tốt một cách trơ trẽn như Ernest đã làm không? Hừ, ông ta sẽ không chi thêm dù chỉ một xu vượt quá số tiền tám hay chín bảng đã hứa. Thật may là ông ta đã giới hạn mức chi. Tại sao chính ông ta, Theobald, cả đời chưa từng dám sắm một chiếc va ly sang trọng như thế? Ông ta vẫn đang dùng chiếc va ly cũ gỉ mà cha ông ta để lại từ thời ông lên Cambridge. Hơn nữa, ông ta nói là cho tiền mua quần áo, chứ đâu có nói cho tiền mua va ly.
Ernest thừa biết những gì đang diễn ra trong đầu cha mình, và cảm thấy lẽ ra cậu nên chuẩn bị tâm lý cho ông trước; nhưng vì cậu đã đánh điện ngay khi nhận được thư và lên đường quá nhanh nên dẫu có nghĩ đến, cậu cũng khó mà làm khác được. Cậu đưa tay ra và cười nói: “Ôi, mọi thứ đều đã được thanh toán rồi ạ — e là cha chưa biết chuyện bác Overton đã giao lại toàn bộ số tiền thừa kế của dì Alethea cho con.”
Theobald đỏ bừng mặt. “Nhưng tại sao,” ông ta cất lời, và đó là những từ đầu tiên thốt ra khỏi miệng ông ta — “nếu số tiền đó không phải của ông ta, tại sao ông ta không giao lại cho cha và chú John của con?” Ông ta lúng túng, ngập ngừng và tỏ ra ngượng ngùng, nhưng rồi cũng thốt ra được thành lời.
“Bởi vì, cha kính yêu,” Ernest vẫn mỉm cười đáp, “dì con để lại số tiền đó nhờ bác ấy đứng tên ủy thác cho con, chứ không phải cho cha hay chú John — và khoản tiền đó qua thời gian sinh lời nay đã hơn 70.000 bảng rồi. Nhưng xin cha nói cho con biết, mẹ con dạo này thế nào rồi?”
“Không, Ernest,” Theobald kích động nói, “chuyện này không thể dừng lại ở đây được, cha phải biết rõ mọi chuyện có minh bạch và hợp pháp hay không.”
Giọng điệu này đúng chất Theobald không lẫn vào đâu được, ngay lập tức gợi lại trong tâm trí Ernest cả một chuỗi ký ức gắn liền với cha mình. Mọi cảnh vật xung quanh vẫn như xưa, nhưng con người thì đã thay đổi đến mức khó lòng nhận ra. Cậu xoay người quay lại nhìn Theobald đầy gay gắt. Tôi sẽ không nhắc lại những từ ngữ cậu đã dùng, bởi chúng thốt ra trước khi cậu kịp suy nghĩ và có thể khiến một số độc giả thấy thiếu tôn kính; không có nhiều lời, nhưng chúng mang lại hiệu quả tức thì. Theobald không nói thêm một câu nào, mặt tái nhợt đi như tro tàn; từ đó về sau ông không bao giờ dùng giọng điệu đó để nói chuyện với con trai mình nữa khiến cậu phải nhắc lại những gì đã nói hôm nay. Ernest nhanh chóng lấy lại bình tĩnh và một lần nữa hỏi thăm tình hình của mẹ. Theobald chỉ chờ có thế để thoát khỏi tình thế mắc mưu, liền trả lời ngay bằng giọng điệu nhún nhường như đối với người mà ông ta cực kỳ muốn lấy lòng. Ông ta nói rằng dù ông đã làm mọi cách, sức khỏe của bà vẫn yếu đi nhanh chóng, rồi kết luận rằng bà là chỗ dựa và là niềm an ủi lớn nhất đời ông trong suốt hơn ba mươi năm qua, nhưng ông không thể mong kéo dài thêm sự đau đớn này cho bà nữa.
Cả hai sau đó đi lên tầng vào phòng của Christina, chính là căn phòng mà Ernest đã cất tiếng khóc chào đời. Cha cậu đi trước để báo cho bà biết con trai đã về. Người phụ nữ tội nghiệp gượng ngồi dậy trên giường khi thấy cậu tiến lại gần, bà òa khóc nức nở, ôm chồm lấy cậu và gào lên: “Ôi, mẹ biết là nó sẽ về mà, mẹ biết, mẹ biết nó sẽ về mà.”
Ernest không kìm được lòng, cậu bật khóc nức nở — điều mà cậu đã không làm trong suốt nhiều năm qua.
“Ôi, con trai của mẹ, con trai của mẹ,” bà nói ngay khi lấy lại được giọng. “Có thật là trong suốt những năm qua con chưa từng ở gần bố mẹ không? Ôi, con không biết bố mẹ đã yêu thương và thương nhớ con đến nhường nào đâu, cha con cũng yêu con chẳng kém gì mẹ. Con biết tính ông ấy ít thể hiện cảm xúc ra ngoài, nhưng mẹ không thể diễn tả hết ông ấy đã đau đớn vì con đến mức nào. Nhiều đêm mẹ tưởng như nghe thấy tiếng bước chân ngoài vườn, mẹ lặng lẽ ngồi dậy vì sợ làm ông ấy thức giấc, rồi đi ra cửa sổ nhìn ra ngoài, nhưng chỉ thấy đêm đen tăm tối hoặc sương mờ buổi sáng, rồi mẹ lại khóc lóc quay về giường. Nhảy dù vậy, mẹ vẫn tin là con đã ở đâu đó rất gần bố mẹ, chỉ là con quá kiêu hãnh không chịu cho bố mẹ biết — và cuối cùng thì giờ đây mẹ lại được ôm con trong tay rồi, đứa con trai yêu quý nhất của mẹ.”
Ernest cảm thấy mình thật nhẫn tâm, thật tàn nhẫn và tồi tệ biết bao.
“Mẹ ơi,” cậu nói, “xin mẹ tha lỗi cho con — lỗi tại con, đáng lẽ con không nên cứng đầu như vậy; con đã sai, con đã quá sai rồi”; anh chàng tội nghiệp đang khóc sụt sùi ấy nói bằng cả tấm lòng, trái tim cậu lại trào dâng tình yêu thương dành cho mẹ, một thứ tình cảm mà cậu từng nghĩ sẽ không bao giờ có thể cảm nhận lại được nữa. “Nhưng có bao giờ,” bà nói tiếp, “con trở về dù là trong đêm tối mà bố mẹ không biết không — ôi, hãy để mẹ tin rằng con không đến mức tàn nhẫn như bố mẹ từng nghĩ. Hãy nói với mẹ là con từng về, dù chỉ là để an ủi mẹ và làm mẹ hạnh phúc hơn.”
Ernest chuẩn bị tinh thần đáp lại. “Mãi đến gần đây con mới có tiền để về thăm mẹ.”
Đây là một lý do mà Christina có thể hiểu và cảm thông được; “Ôi, vậy là con cũng đã muốn về rồi, mẹ sẽ ghi nhận tấm lòng đó của con — và giờ đây khi mẹ đã có con an toàn ở bên rồi, hãy hứa với mẹ là con sẽ không bao giờ, không bao giờ bỏ mẹ đi nữa — cho đến khi... cho đến khi... ôi con trai ơi, người ta đã nói với con là mẹ sắp chết chưa?” Bà khóc lóc thảm thiết rồi gục đầu vào gối.