Theobald coi trọng vấn đề này đến mức ông đã thực hiện một chuyến đi đặc biệt đến Roughborough trước khi học kỳ mới bắt đầu. Nhà vắng vẻ khiến Ernest thấy nhẹ nhõm, nhưng dù đích đến của ông không được nói ra, Ernest vẫn đoán được ông đã đi đâu.
Cho đến tận bây giờ, Ernest vẫn coi cách hành xử của mình trong cuộc khủng hoảng đó là một trong những sai lầm nghiêm trọng nhất đời mình—một điều mà anh không bao giờ có thể nghĩ lại mà không cảm thấy xấu hổ và phẫn nộ. Anh tự nhủ lẽ ra mình nên bỏ nhà đi. Nhưng nếu làm vậy thì được ích gì chứ? Anh rồi cũng sẽ bị bắt lại, bị đưa về và chịu tra xét hai ngày sau đó thay vì hai ngày trước. Một cậu thiếu niên vừa tròn mười sáu tuổi làm sao có thể chống lại áp lực đạo đức từ những bậc cha mẹ vốn luôn áp bức mình, cũng như làm sao có thể đối đầu về thể chất với một người đàn ông trưởng thành cường tráng? Thật vậy, cậu có thể chọn cái chết thay vì khuất phục, nhưng làm vậy thì lại quá bi lụy anh hùng, đến mức gần như trở thành hèn nhát; bởi đó chẳng khác nào tự sát, một hành vi mà người đời luôn coi là hèn nhát.
Khi trường học tập trung trở lại, rõ ràng có điều gì đó không ổn. Tiến sĩ Skinner tập hợp đám học sinh lại, và với vẻ trịnh trọng đầy kịch tính, ông trục xuất bà Cross và bà Jones bằng cách tuyên bố các cửa hàng của họ là khu vực cấm. Con phố nơi có quán "Swan and Bottle" cũng bị cấm. Do đó, các thói hư tật xấu như uống rượu và hút thuốc rõ ràng là mục tiêu nhắm tới, và trước giờ cầu nguyện, Tiến sĩ Skinner đã nói vài lời đầy ấn tượng về cái tội ghê tởm là dùng ngôn từ thô tục. Có thể hình dung tâm trạng của Ernest lúc đó.
Ngày hôm sau, vào giờ đọc danh sách các hình phạt hàng ngày, mặc dù chưa đủ thời gian để Ernest kịp phạm lỗi, cậu vẫn bị tuyên bố phải chịu mọi hình phạt mà nhà trường dành cho kẻ phạm quy. Cậu bị đưa vào danh sách lười biếng trong suốt cả học kỳ, bị cấm túc vĩnh viễn; phạm vi đi lại của cậu bị hạn chế; cậu phải tham gia các buổi điểm danh dành cho học sinh nhỏ; thực tế, cậu bị bủa vây bởi các hình phạt từ mọi phía đến nỗi gần như không thể bước chân ra khỏi cổng trường. Danh sách các hình phạt chưa từng có này, được áp đặt ngay ngày đầu học kỳ và dự kiến kéo dài đến tận kỳ nghỉ Giáng sinh, không hề đi kèm với bất kỳ tội danh cụ thể nào. Do đó, chẳng cần tinh ý lắm, đám học sinh cũng hiểu ngay Ernest chính là nguyên nhân khiến các cửa hàng của bà Cross và bà Jones bị cấm.
Sự phẫn nộ dành cho bà Cross thực sự rất lớn, bởi ai cũng biết bà nhớ rõ Tiến sĩ Skinner khi ông còn là một cậu bé mới mặc áo cộc, và chắc hẳn bà đã từng bán cho ông không biết bao nhiêu món xúc xích và khoai tây nghiền chịu tiền. Các học sinh đứng đầu trường họp lại để bàn xem nên thực hiện những bước nào, nhưng họ vừa bắt đầu thì Ernest đã gõ cửa phòng các đàn anh một cách rụt rè và "nắm lấy cặp sừng con bò" – quyết định đối mặt trực diện – bằng cách giải thích các sự việc trong chừng mực mà cậu có thể làm được. Cậu đã thú nhận sạch sành sanh mọi thứ trừ danh sách của trường và những nhận xét cậu đã viết về tính cách của từng cậu học sinh. Sự nhục nhã này là điều quá sức để cậu có thể thú nhận, nên cậu giữ kín bí mật đó cho riêng mình. May mắn thay, cậu vẫn an toàn khi làm vậy, vì Tiến sĩ Skinner, dù là một kẻ giáo điều và hơn cả giáo điều, vẫn đủ sáng suốt để quay sang đối phó với Theobald về vấn đề danh sách của trường. Không biết liệu ông có bực bội khi bị bảo rằng mình không hiểu rõ tính cách học trò của chính mình hay không, hay do ông sợ một vụ bê bối liên quan đến nhà trường, nhưng khi Theobald đưa cho ông danh sách mà ông đã tốn bao công sức thực hiện, Tiến sĩ Skinner đã cắt ngang một cách thẳng thừng, và ngay tại đó, với vẻ nhã nhặn hơn thường lệ, ông đã đem nó thiêu rụi ngay trước mắt Theobald.
Ernest đã thoát khỏi các đàn anh dễ dàng hơn cậu tưởng. Mọi người đều thừa nhận rằng hành vi phạm lỗi, dù ghê gớm đến đâu, cũng đã được thực hiện trong những hoàn cảnh giảm nhẹ; sự thẳng thắn mà thủ phạm dùng để thú nhận tất cả, sự hối hận rõ ràng không hề giả tạo của cậu, cùng với cơn thịnh nộ mà Tiến sĩ Skinner đang trút lên đầu cậu, tất cả đã tạo nên một phản ứng có lợi cho cậu, như thể cậu là người bị hại nhiều hơn là kẻ gây tội.
Khi học kỳ trôi qua, tinh thần của cậu dần hồi phục, và mỗi khi bị những cơn tự ti tấn công, cậu lại thấy được an ủi phần nào khi phát hiện ra rằng ngay cả cha mẹ mình, những người mà cậu từng cho là hoàn hảo không tì vết, cũng chẳng tốt đẹp hơn người thường là mấy. Vào khoảng ngày năm tháng Mười Một, trường có phong tục tụ tập trên một bãi đất trống gần Roughborough và đốt hình nộm một ai đó, đây là thỏa hiệp đạt được trong vấn đề pháo hoa và các lễ hội mừng ngày Guy Fawkes. Năm nay, người ta quyết định rằng cha của Pontifex sẽ là nạn nhân, và Ernest, dù khá băn khoăn về việc mình nên làm gì, cuối cùng lại không thấy lý do nào đủ thuyết phục để đứng ngoài những thủ tục mà, như cậu đã nhận xét một cách xác đáng, không thể gây hại gì cho cha mình cả.
Tình cờ là giám mục đã làm lễ thêm sức tại trường vào đúng ngày năm tháng Mười Một. Tiến sĩ Skinner không mấy hài lòng với việc chọn ngày này, nhưng vì giám mục quá bận rộn với nhiều công việc nên đành phải giữ nguyên lịch trình như vậy. Ernest nằm trong số những người phải làm lễ thêm sức, và cậu vô cùng ấn tượng với tầm quan trọng long trọng của buổi lễ. Khi cảm thấy vị giám mục già to lớn đang tiến về phía mình trong lúc cậu đang quỳ trong nhà nguyện, cậu gần như không thể thở nổi, và khi bóng hình đó dừng lại trước mặt cậu và đặt tay lên đầu cậu, cậu đã sợ đến mức gần như mất trí. Cậu cảm thấy mình đã đến một trong những bước ngoặt lớn của cuộc đời, và Ernest của tương lai sẽ chỉ còn rất ít nét tương đồng với Ernest của quá khứ.
Sự việc này diễn ra vào khoảng trưa, nhưng đến giờ ăn tối lúc một giờ, ảnh hưởng của lễ thêm sức đã phai nhạt, và cậu không thấy lý do gì để từ bỏ thú vui thường niên của mình với đống lửa trại; vì vậy, cậu đi cùng những người khác và tỏ ra rất dũng cảm cho đến khi hình nộm thực sự được mang ra và sắp bị đốt cháy; lúc đó, cậu cảm thấy hơi sợ hãi. Đó chỉ là một thứ đồ tồi tàn làm bằng giấy, vải calico và rơm, nhưng họ đã đặt tên cho nó là Đức Cha Theobald Pontifex, và cậu cảm thấy một sự đảo ngược trong cảm xúc khi nhìn thấy nó bị mang về phía đống lửa. Dù vậy, cậu vẫn giữ vững vị trí của mình, và vài phút sau khi mọi chuyện kết thúc, cậu cảm thấy chẳng hề hấn gì khi đã tham dự một nghi lễ, xét cho cùng, xuất phát từ sự nghịch ngợm của tuổi trẻ hơn là do lòng hận thù.
Tôi cũng nên nói rằng Ernest đã viết thư cho cha mình, kể cho ông nghe về cách đối xử chưa từng có mà cậu phải gánh chịu; cậu thậm chí còn mạo muội gợi ý rằng Theobald nên can thiệp để bảo vệ cậu và nhắc ông nhớ lại câu chuyện đã bị moi ra từ cậu như thế nào, nhưng Theobald đã quá ngán ngẩm Tiến sĩ Skinner vào lúc này rồi; việc danh sách của trường bị thiêu rụi là một cú tát không khuyến khích ông can thiệp lần thứ hai vào công việc nội bộ của Roughborough. Vì vậy, ông trả lời rằng ông buộc phải rút Ernest khỏi Roughborough hoàn toàn, điều mà vì nhiều lý do là không mong muốn, hoặc phải tin tưởng vào sự quyết định của hiệu trưởng về cách đối xử mà ông ta cho là tốt nhất cho bất kỳ học sinh nào của mình. Ernest không nói gì thêm; cậu vẫn cảm thấy việc để cho bất kỳ lời thú tội nào bị moi ra từ mình là một điều vô cùng nhục nhã, đến mức cậu không thể thúc ép để được hưởng lệnh ân xá đã hứa cho bản thân.
Chính trong "vụ lùm xùm Mẹ Cross", như cách gọi của lũ trẻ trong một thời gian dài, một hiện tượng đáng chú ý đã được chứng kiến tại Roughborough. Ý tôi là việc các nam sinh đứng đầu trường trong một số điều kiện nhất định lại đi làm việc vặt cho các đàn em. Các học sinh đứng đầu không bị hạn chế phạm vi đi lại và có thể đến chỗ bà Cross bất cứ khi nào họ muốn; vì vậy, họ thực sự đã trở thành những người trung gian, và sẽ mua bất cứ thứ gì từ chỗ bà Cross hoặc bà Jones cho bất kỳ cậu học trò nào, bất kể là học sinh cấp thấp đến đâu, trong khoảng thời gian từ tám giờ bốn mươi lăm đến chín giờ sáng, và từ năm giờ bốn mươi lăm đến sáu giờ chiều. Tuy nhiên, dần dần, lũ trẻ trở nên bạo dạn hơn, và các cửa hàng, mặc dù không được tuyên bố công khai là khu vực được phép trở lại, cũng đã mặc nhiên được coi là như vậy.