Ernest đem chuyện khó khăn trong việc tìm việc làm kể lại cho Ellen nghe.
"Nhưng anh định đi làm thuê cho tiệm người ta làm gì hả anh?" Ellen nói. "Sao mình không tự mở một tiệm nho nhỏ?"
Ernest hỏi mở tiệm thì tốn khoảng bao nhiêu. Ellen bảo rằng anh có thể thuê một căn nhà ở con phố nhỏ nào đó, chẳng hạn gần khu "Elephant and Castle", với giá chừng 17 hoặc 18 shilling một tuần, rồi cho thuê lại hai tầng trên lấy 10 shilling, chỉ giữ lại phòng khách phía sau và gian tiệm phía trước cho hai vợ chồng. Nếu anh gom được năm hay sáu bảng để mua ít quần áo cũ về bày bán, hai người có thể cùng nhau giặt ủi, sửa sang lại; cô sẽ phụ trách đồ nữ, còn anh lo đồ nam. Rảnh ra, anh còn có thể nhận sửa và may đồ nếu có khách đặt.
Cô tính chỉ cần làm vậy là mỗi tuần thu về 2 bảng dễ như chơi; cô có người bạn cũng khởi nghiệp y như thế mà nay đã chuyển sang gian tiệm khang trang hơn, mỗi tuần kiếm ít nhất 5 đến 6 bảng — mà hồi đó chính Ellen lại là người đứng ra lo liệu phần lớn việc thu mua và bán hàng.
Quả là một lối thoát mới mẻ mở ra trước mắt. Cảm giác lúc này chẳng khác nào anh đột ngột đòi lại được 5000 bảng đã mất, mà biết đâu sau này còn hái ra nhiều hơn thế nữa. Ellen trong mắt anh giờ đây lại càng giống như một vị nữ thần may mắn.
Cô ra ngoài mua vài lát thịt muối về làm bữa sáng cho hai người. Tay nghề bếp núc của cô khéo léo hơn anh bội phần; cô dọn bàn ăn, pha cà phê và nướng mấy lát bánh mì nâu thơm phức. Mấy ngày qua Ernest phải tự mình kiêm luôn việc nấu nướng lẫn dọn dẹp mà chẳng đâu vào đâu. Thế rồi tự nhiên anh lại có người chăm nom từng chút một. Không chỉ vạch cho anh con đường kiếm sống vào lúc chẳng một ai — ngoài chính anh — biết phải khuyên lơn thế nào, Ellen còn xinh đẹp, tươi tắn, chu toàn từng tiện nghi nhỏ nhất, giúp anh khôi phục lại gần như trọn vẹn vị thế mà anh tưởng đã đánh mất — hay đúng hơn là đưa anh vào một vị trí mà anh vốn dĩ thích thú hơn nhiều. Chẳng trách sao khi đến giải thích kế hoạch với tôi, gương mặt anh lại rạng rỡ đến thế.
Anh khá ngập ngừng khi thuật lại mọi chuyện đã xảy ra. Cậu thanh niên cứ ấp úng, đỏ mặt, rồi lại hắng giọng ầm ừ. Khi buộc phải kể lại câu chuyện của mình cho người khác nghe, sự hoài nghi bắt đầu dấy lên trong lòng anh. Anh cứ muốn lướt qua cho xong, nhưng tôi thì lại muốn nắm rõ sự thật, nên đã đỡ lời những chỗ anh ngập ngừng và gặng hỏi cho đến khi nắm được gần như toàn bộ câu chuyện như đã thuật lại ở trên.
Tôi hy vọng mình không để lộ ra ngoài, nhưng quả thực lúc đó tôi rất tức giận. Tôi đã bắt đầu quý mến Ernest. Chẳng hiểu sao, tôi chưa từng nghe tin một gã trai trẻ nào mà mình yêu quý sắp lấy vợ mà lại không trỗi dậy lòng chán ghét bản năng dành cho vị hôn thê của cậu ta, dù tôi chưa từng gặp cô gái đó bao giờ; tôi nhận thấy hầu hết những gã đàn ông độc thân đều có chung cảm giác này, dù chúng tôi thường cố che đậy điều đó. Có lẽ là vì chúng tôi biết rõ lẽ ra mình mới là người nên lập gia đình. Thông thường ta sẽ nói mình rất vui mừng — nhưng trong trường hợp này, tôi không thấy mình có nghĩa vụ phải làm vậy, dù tôi cũng đã cố nén sự bực bội. Việc một người trẻ tuổi đầy triển vọng, lại là người thừa kế của một khối tài sản kế xù, lại đi quăng mình cho một kẻ như Ellen quả là quá đỗi tức mắt, nhất là khi mọi chuyện lại diễn ra quá đột ngột.
Tôi khuyên anh chớ vội cưới Ellen — ít nhất là cho đến khi hai người hiểu nhau rõ hơn. Nhưng anh nhất quyết không nghe; anh bảo mình đã hứa rồi, mà dù chưa hứa thì anh cũng sẽ đi hứa ngay lập tức. Trước đây tôi thấy anh trong hầu hết mọi chuyện đều ngoan ngoãn và dễ bảo đến kỳ lạ, nhưng riêng chuyện này thì tôi chịu bó tay. Chiến thắng gần đây của anh trước bố mẹ đã làm tăng thêm sức mạnh cho anh, còn tôi thì hoàn toàn bế tắc. Lẽ ra tôi đã nói cho anh biết vị thế thực sự của mình, nhưng tôi biết thừa làm vậy chỉ khiến anh thêm quyết tâm làm theo ý mình — bởi có nhiều tiền như thế thì việc gì anh phải nhịn ai? Cho nên tôi chẳng buồn nhắc đến chuyện đó nữa, vả lại mọi lời khuyên bảo của tôi lúc này chẳng có mấy trọng lượng đối với một kẻ đang đinh ninh mình chỉ là một người thợ thủ công trắng tay.
Thực ra, nếu nhìn từ góc độ của anh thì những gì anh đang làm chẳng có gì là quá đỗi kỳ quặc. Anh đã biết và rất mến Ellen từ nhiều năm trước. Anh biết cô xuất thân từ một gia đình tử tế, có nhân phẩm tốt và được mọi người ở Battersby hết mực yêu mến. Khi ấy cô là một cô gái nhanh nhẹn, tháo vát, chăm chỉ — và lại rất xinh đẹp. Đến khi gặp lại nhau, cô lại thể hiện những gì tốt đẹp nhất của mình, quả thực là hiện thân của sự đoan trang, khiêm nhường. Vậy thì có gì lạ khi trí tưởng tượng của anh không thể hình dung ra những thay đổi mà tám năm qua đã khắc lên con người cô? Bản thân anh cũng có quá nhiều tì vết, lại đang phá sản trong tình yêu nên chẳng thể nào kén cá chọn canh; nếu Ellen đúng như những gì anh tưởng tượng, và nếu triển vọng của anh thực sự không khá hơn những gì anh đinh ninh, thì tôi thấy việc Ernest định làm cũng chẳng có gì là nông nổi hơn một nửa số cuộc hôn nhân vẫn diễn ra hằng ngày.
Dù sao thì cũng chẳng còn cách nào khác ngoài việc đành phải chấp nhận sự đã rồi, vậy nên tôi chúc cậu bạn trẻ của mình gặp nhiều may mắn, và bảo anh rằng nếu số tiền sẵn có không đủ thì anh có thể lấy bao nhiêu tiền tùy thích để mở tiệm. Anh cảm ơn tôi, nhờ tôi rủ lòng thương cho anh nhận toàn bộ việc sửa sang quần áo của tôi, đồng thời giới thiệu thêm những mối tương tự nếu có thể, rồi xin phép ra về, để mặc tôi với những suy ngẫm của riêng mình.
Sau khi anh đi khỏi, tôi lại càng tức giận hơn lúc anh còn ở đây. Gương mặt ngây thơ, bộc bạch của cậu thanh niên ấy đã rạng rỡ một niềm hạnh phúc hiếm khi xuất hiện. Ngoại trừ khoảng thời gian ở Cambridge, anh hầu như chẳng biết thế nào là hạnh phúc, và ngay cả ở đó, cuộc đời anh cũng bị bao phủ bởi mây mù như một kẻ mà cánh cửa lớn nhất dẫn đến trí tuệ đã hoàn toàn khép lại. Tôi đã sống trên đời đủ lâu và quan sát anh đủ nhiều để nhận ra điều đó, nhưng tôi không thể, hoặc tôi đã tưởng là mình không thể giúp gì cho anh.
Tôi không biết liệu mình có nên cố giúp anh hay không, nhưng tôi chắc chắn một điều rằng con trẻ của bất kỳ loài vật nào cũng thường cần đến sự giúp đỡ trong những chuyện mà người ta tưởng như chẳng có gì khó khăn. Người ta cứ nghĩ một con hải cẩu con thì chẳng cần ai dạy bơi, hay một con chim nhỏ thì chẳng cần dạy bay, nhưng trên thực tế, hải cẩu con sẽ chết đuối nếu bị thả xuống nước sâu trước khi được cha mẹ dạy bơi; và tương tự, ngay cả chim ưng con cũng phải được dạy bay thì mới có thể cất cánh.
Tôi thừa nhận rằng xu hướng của thời đại này là thổi phồng lợi ích của việc dạy dỗ, nhưng trong khi cố dạy quá nhiều điều, chúng ta lại bỏ quên những điều khác mà ở đó, một vài lời chỉ dẫn hợp tình hợp lý sẽ chẳng hại ai.
Tôi biết người ta hay nói rằng giới trẻ phải tự mình trải nghiệm lấy mọi thứ, và quả thực họ cũng sẽ làm được điều đó nếu được đối xử công bằng, nghĩa là không bị chất đầy cản trở trên đường đi. Nhưng họ hiếm khi có được sự công bằng ấy; quy luật chung là họ toàn gặp phải những trò gian lận, và lại đến từ những kẻ sống bằng nghề bán cho họ những tảng đá gọt đẽo thành đủ hình thù kích cỡ để giả làm ổ bánh mì.
Vài người may mắn gặp ít trở ngại, vài người dũng cảm vượt qua được chúng, nhưng trong phần lớn trường hợp, nếu người ta có sống sót được thì cũng là thoát ra từ trong đống lửa.
Trong lúc Ernest ở chỗ tôi, Ellen đã đi tìm một gian tiệm ở phía nam sông Thames, gần khu "Elephant and Castle" — thời đó vốn là một khu vực hoàn toàn mới và đang phát triển rất nhanh. Đến một giờ chiều, cô đã tìm được vài nơi để lựa chọn, và trước khi đêm xuống, hai người họ đã chốt xong địa điểm.
Ernest dẫn Ellen đến gặp tôi. Tôi chẳng muốn gặp cô ta chút nào, nhưng cũng không thể từ chối. Anh đã bỏ ra vài shilling để sắm sửa lại trang phục cho cô, thành ra cô ăn mặc khá tươm tấp; quả thực cô trông rất xinh đẹp và hiền lành, đến mức nếu xét trong bối cảnh lúc bấy giờ, tôi cũng khó lòng trách Ernest vì đã mê muội đến thế. Dĩ nhiên, ngay từ giây phút đầu tiên chạm mặt, chúng tôi đã ghét nhau theo bản năng, nhưng cả hai đều nói với Ernest rằng mình vô cùng có thiện cảm với người kia.
Sau đó tôi được dẫn đi xem gian tiệm. Một ngôi nhà bỏ hoang chẳng khác nào một con chó lạc hay một cái xác đã lìa đời. Sự mục nát ngay lập tức gặm nhấm từng góc ngách, và những gì nấm mốc, gió mưa còn chừa lại thì đám trẻ ranh ngoài đường sẽ phá nốt. Gian tiệm của Ernest lúc chưa có người ở là một nơi vô cùng bẩn thỉu và hôi hám. Ngôi nhà tuy không cũ, nhưng lại do thợ xây ẩu dựng nên nên kết cấu chẳng có tí sức chịu đựng nào. Chỉ khi được giữ ấm áp và yên tĩnh thì nó mới trụ được vài tháng lành lặn. Giờ đây nó đã bỏ trống vài tuần, ban đêm thì mèo chui vào, ban ngày thì đám trẻ ném vỡ kính cửa sổ. Sàn phòng khách đầy đá vụn cùng rác bẩn, còn dưới khoảng sân nhỏ phía trước là xác một con chó bị đánh chết ngoài đường rồi quăng đại vào chỗ trống trải gần nhất. Cả ngôi nhà nồng nặc một mùi hôi nồng, nhưng là mùi rệp, mùi chuột, mùi mèo hay mùi cống rãnh, hoặc là hỗn hợp của cả bốn thứ đó thì tôi chịu không đoán nổi. Khung cửa sổ không vừa vặn, những cánh cửa mỏng dẻo treo lệch xệch; nẹp chân tường bung ra nhiều chỗ, còn mặt sàn thì thủng vô số lỗ; ổ khóa lỏng lẻo, giấy dán tường thì rách rưới và bẩn thỉu; cầu thang yếu ớt đến mức bước lên là nghe rõ tiếng bậc gỗ lún xuống.
Đã vậy, ngôi nhà còn mang một tiếng xấu đồn xa, bởi lẽ người vợ của chủ cũ đã treo cổ tự tử ngay tại đây chỉ cách đó vài tuần. Cô ta đã dọn sẵn một con cá trích nướng trước bếp lửa cho bữa tối của chồng, và nướng cho ông ta một lát bánh mì. Sau đó cô ta rời khỏi phòng như thể sắp quay lại ngay, nhưng thay vào đó lại đi xuống gian bếp sau rồi lặng lẽ treo cổ. Chính điều này đã khiến ngôi nhà bị bỏ trống lâu đến thế, bất chấp vị trí đắc địa ngay góc đường. Người thuê trước đã dọn đi ngay sau khi có kết quả khám nghiệm tử thi, và giá như chủ nhà cho sửa sang lại ngay lúc đó thì người ta cũng đã nguôi ngoai bi kịch từng xảy ra; thế nhưng sự kết hợp giữa hiện trạng xập xệ và tiếng xấu đã khiến nhiều người chùn bước, dù họ cũng giống như Ellen, thừa sức nhận ra tiềm năng kinh doanh to lớn của nó. Ở một nơi như thế thì bán cái gì mà chẳng được, lại thêm xung quanh không hề có cửa hàng quần áo cũ nào, thành ra mọi yếu tố đều ủng hộ gian tiệm này, ngoại trừ sự bẩn thỉu và tai tiếng của nó.
Khi tận mắt chứng kiến, tôi thà chết chứ nhất quyết không chịu sống ở một nơi kinh hoàng như thế — nhưng đó là vì tôi đã quen sống ở khu Temple suốt hai mươi lăm năm qua. Còn Ernest lúc ấy đang trọ ở phố Laystall và vừa mới ra tù; trước đó anh lại sống ở ngõ Ashpit, thành ra ngôi nhà này chẳng có gì làm anh khiếp sợ, miễn là nó được sửa sang lại. Cái khó là ông chủ nhà lại rất hà tiện trong khoản này. Rốt cuộc, tôi là người đứng ra bỏ tiền sửa sang lại toàn bộ những gì cần thiết, và đứng tên thuê lại ngôi nhà trong thời hạn năm năm với mức giá bằng đúng người thuê trước. Sau đó tôi cho Ernest thuê lại, dĩ nhiên là không quên chăm chút sửa sang cẩn thận hơn nhiều so me với những gì ông chủ nhà có thể làm.
Một tuần sau, tôi ghé lại và thấy mọi thứ đã lột lột lột lột xác đến mức khó lòng nhận ra. Toàn bộ trần nhà đã được quét vôi trắng, các phòng được dán giấy mới, kính vỡ được tháo ra thay mới, những phần gỗ hỏng được phục hồi, toàn bộ khung cửa sổ, tủ kệ và cửa ra vào đều được sơn sang sửa. Cống rãnh được thông suốt hoàn toàn; tóm lại, mọi việc có thể làm đều đã được làm xong, và các phòng giờ đây trông ấm cúng tươi sáng đối lập hẳn với vẻ u ám đáng sợ lần trước tôi nhìn thấy. Đám thợ sửa chữa đáng lẽ phải dọn dẹp nhà cửa trước khi đi, nhưng sau khi họ rời khỏi, Ellen đã tự tay lau chùi lại từ trên xuống dưới một lần nữa, khiến ngôi nhà sạch bóng như mới. Tôi thậm chí còn cảm thấy mình cũng có thể sống ở đây được, còn Ernest thì sung sướng như ở trên tầng mây thứ bảy. Anh bảo tất cả là nhờ công của tôi và Ellen.
Trong tiệm đã có sẵn một chiếc quầy cùng vài kệ tủ, thành ra giờ chỉ còn thiếu nước nhập hàng về bày bán. Ernest bảo anh không thể bắt đầu tốt hơn bằng việc bán đi bộ đồ mục sư và đống sách vở của mình; bởi tuy cửa hàng chủ yếu định kinh doanh quần áo cũ, nhưng Ellen bảo chẳng có lý do gì lại không bán thêm ít sách; thành ra khởi đầu sẽ là bán đống sách anh từng học hồi phổ thông và đại học với giá bình quân khoảng một shilling một cuốn. Sau này tôi có nghe anh nói rằng, chính nhờ việc xếp sách lên chiếc ghế dài trước cửa tiệm để bán mà anh đã học được nhiều điều có ích cho thực tế hơn hẳn tất cả những năm tháng miệt mài nghiên cứu nội dung bên trong chúng.
Bởi lẽ những câu hỏi của khách hàng xem anh có cuốn này cuốn kia không đã dạy cho anh biết cái gì bán được, cái gì không; cuốn này kiếm được bao nhiêu, cuốn kia đáng giá thế nào. Từ khởi đầu nhỏ nhặt với sách vở, anh bắt đầu mò mẫm đến các buổi đấu giá sách lẫn đấu giá quần áo, và chẳng mấy chước, mảng kinh doanh này đã trở nên quan trọng không kém gì nghề may mặc; tôi tin chắc đó sẽ là con đường anh gắn bó duy nhất nếu ông trời bắt anh phải làm một thương nhân suốt đời; nhưng đó là chuyện của sau này.
Về phần mình, tôi góp thêm một khoản tiền cùng một điều kiện bắt buộc. Ernest muốn rũ bỏ hoàn toàn tư cách một quý ông, cho đến khi anh có thể tự mình ngoi lên lại. Nếu để mặc anh, anh sẽ cùng Ellen sống chui rúc trong phòng khách sau tiệm và căn bếp, rồi cho thuê lại cả hai tầng trên đúng như kế hoạch ban đầu. Thế nhưng tôi không muốn anh cắt đứt hoàn toàn với âm nhạc, văn học và đời sống văn minh; tôi sợ rằng nếu không có một khoảng không gian riêng để lui về, anh sẽ sớm biến thành một kẻ buôn bán thuần túy không hơn không kém. Vì vậy, tôi nhất quyết đòi thuê lại cả phòng trước lẫn phòng sau của tầng một, rồi trang trí bằng những đồ đạc còn sót lại ở nhà bà Jupp. Tôi mua lại đống đồ đó của anh với một khoản tiền nhỏ rồi cho chuyển đến chỗ ở hiện tại của anh.
Tôi đến nhà bà Jupp để thu xếp mọi chuyện, vì Ernest không muốn quay lại ngõ Ashpit. Tôi đã nửa chừng tha thiết nghĩ rằng đồ đạc đã bị bán sạch và bà Jupp cũng dọn đi rồi, nhưng không phải vậy; dù có muôn vàn khuyết điểm thì người phụ nữ già tội nghiệp ấy lại vô cùng thật thà.
Tôi bảo bà rằng gã Pryer đã cuỗm sạch tiền của Ernest rồi bỏ trốn. Bà ta ghét Pryer tột cùng. "Tôi chưa thấy ai," bà ta thốt lên, "mặt mày cắt không còn một giọt máu như cái gã Pryer đó; hắn ta chẳng có lấy một chút tử tế trong người. Ôi chao, cái hồi hắn cứ mò sang ăn sáng với cậu Pontifex hết sáng này qua sáng khác, tôi phục dịch hắn mà gầy rạc cả người. Chẳng làm sao cho hắn vừa lòng được. Mới đầu tôi làm trứng với thịt muối, hắn không thích; rồi tôi mua ít cá, hắn cũng chê, hoặc bảo đắt quá — mà ông biết đấy, cá dạo này đắt hơn bao giờ hết; thế rồi tôi mua ít xúc xích Đức, hắn bảo ăn vào bị đầy bụng; rồi tôi thử xúc xích thường, hắn lại bảo chướng mắt hơn cả xúc xích Đức; ôi, tôi cứ phải luẩn quẩn trong phòng rồi tức ối máu ra, khóc lóc hàng giờ liền cũng chỉ vì mấy cái bữa sáng rẻ tiền đó — mà nào có phải tại cậu Pontifex đâu; cậu ấy thì dọn cái gì ra cũng ăn ngon lành.
"Thế là cây đàn piano cũng đi nốt," bà nói tiếp. "Cậu Pontifex đánh trên đó mấy bản nhạc hay biết bao nhiêu; có một bài tôi thích hơn bất kỳ bài nào từng nghe trên đời. Có lần tôi ở trong phòng lúc cậu ấy đánh bài đó, khi tôi bảo: 'Ôi, cậu Pontifex ơi, tôi đúng là mẫu phụ nữ như thế đấy,' cậu ấy liền bảo: 'Không đâu bà Jupp, không phải đâu, vì bản nhạc này cũ rồi, chứ chẳng ai nói bà cũ bao giờ.' Nhưng khổ lắm chứ, cậu ấy có ý gì đâu, toàn là mấy lời nịnh hót bốc phét của cậu ấy cả thôi."
Giống như tôi, bà ta cũng bực mình khi thấy anh lấy vợ. Bà chẳng thích anh lấy vợ, mà cũng chẳng thích anh không lấy vợ — nhưng dù sao thì đó cũng là lỗi của Ellen chứ chẳng phải của anh, và bà hy vọng anh sẽ được hạnh phúc. "Nhưng suy cho cùng," bà kết luận, "đó chẳng phải chuyện của ông, chẳng phải của tôi, cũng chẳng phải của cậu ấy hay cô ta. Đó là cái mà người ta gọi là số phận của hôn nhân, chứ chẳng còn từ nào khác để tả nữa."
Trong buổi chiều hôm đó, đồ đạc đã được chuyển đến chỗ ở mới của Ernest. Tại tầng một, chúng tôi đặt cây đàn piano, bàn làm việc, tranh ảnh, kệ sách, một đôi ghế bành cùng toàn bộ những vật dụng nhỏ nhắn mà anh mang về từ Cambridge. Phòng sau được bài trí y hệt như phòng ngủ của anh ở ngõ Ashpit — còn đồ mới thì được sắm sửa cho phòng tân hôn ở tầng dưới. Hai căn phòng tầng một này tôi nhất quyết giữ lại làm sở hữu của riêng mình, nhưng Ernest được quyền sử dụng bất cứ khi nào anh muốn; anh tuyệt đối không được cho thuê lại dù chỉ là phòng ngủ, mà phải giữ lại cho bản thân phòng khi vợ anh bị ốm, hoặc chính anh lâm bệnh.
Chưa đầy hai tuần kể từ ngày ra tù, mọi thu xếp này đã hoàn tất, và Ernest cảm thấy mình lại một lần nữa kết nối được với cuộc sống trước khi đi tù — dĩ nhiên là với một vài thay đổi quan trọng mang lại lợi ích lớn cho anh. Anh không còn là một mục sư nữa; anh sắp cưới một người phụ nữ mà mình rất mực gắn bó, và anh đã vĩnh viễn chia tay với bố mẹ mình.
Đúng là anh đã mất sạch tiền bạc, danh tiếng lẫn vị thế của một quý ông; thực ra anh đã phải đốt cả ngôi nhà chỉ để có được món heo sữa quay; thế nhưng nếu được hỏi liệu anh muốn sống như hiện tại hay quay lại cái ngày trước khi bị bắt, anh sẽ không ngần ngại dù chỉ một giây để chọn hiện tại thay vì quá khứ. Nếu hiện tại này chỉ có thể mua được bằng giá của tất cả những gì anh đã trải qua, thì nó vẫn hoàn toàn đáng giá, và anh sẵn sàng trải qua tất cả một lần nữa nếu cần. Mất tiền là điều tồi tệ nhất, nhưng Ellen khẳng định họ chắc chắn sẽ sống tốt, và cô hiểu rất rõ điều đó. Còn về việc mất đi danh tiếng — xét đến việc anh vẫn còn Ellen và tôi bên cạnh thì chuyện đó cũng chẳng đáng là bao.
Tôi đến thăm ngôi nhà vào chiều ngày mọi việc được hoàn tất, lúc này chỉ còn chờ nhập ít hàng về là có thể bắt đầu buôn bán. Sau khi tôi về và anh đã dùng xong bữa tối, anh lén đi lên "tòa thành" của mình — căn phòng trước ở tầng một. Anh châm tẩu thuốc rồi ngồi xuống bên cây đàn piano. Anh chơi nhạc của Handel suốt một giờ đồng hồ, rồi ngồi vào bàn để đọc và viết. Anh gom tất cả các bài giảng đạo cùng những tác phẩm thần học mà anh bắt đầu soạn thảo trong thời gian làm mục sư rồi ném hết vào bếp lửa; nhìn chúng cháy rụi, anh cảm thấy như mình vừa trút bỏ được một gánh nặng khác. Sau đó anh lấy ra vài bài viết ngắn mà mình bắt đầu viết vào những năm cuối đại học ở Cambridge, rồi bắt đầu gọt dẽo và viết lại. Anh lặng lẽ làm việc cho đến khi nghe tiếng đồng hồ điểm mười giờ đêm và đến lúc phải đi ngủ; lúc này anh cảm thấy mình không chỉ hạnh phúc mà là vô cùng hạnh phúc.
Ngày hôm sau, Ellen dẫn anh đến nhà đấu giá Debenham, và họ đi khảo sát các lô quần áo được treo xung quanh phòng đấu giá để khách xem trước. Ellen đã có đủ kinh nghiệm để biết mỗi lô hàng nên có giá khoảng bao nhiêu; cô kiểm tra hết lô này đến lô khác rồi định giá; chẳng mấy chước, chính Ernest cũng bắt đầu có khái niệm khá rõ ràng về giá trị của từng lô, và trước khi buổi sáng kết thúc, anh đã định giá liên tiếp một tá lô hàng với mức giá mà Ellen bảo nếu mua được giá đó thì anh sẽ không bao giờ lỗ.
Chẳng những không chán ghét hay thấy công việc này tẻ nhạt, anh lại vô cùng thích thú; thực ra anh sẽ thích bất cứ việc gì không quá tổn hại đến sức khỏe thể chất mà lại mở ra triển vọng mang lại tiền bạc. Ellen không cho anh mua bất cứ thứ gì trong buổi đấu giá lần này; cô bảo anh nên xem một buổi đấu giá trước đã để theo dõi giá cả thực tế diễn biến ra sao. Thành ra đến mười hai giờ khi buổi đấu giá bắt đầu, anh đã chứng kiến những lô hàng mà anh và Ellen đã đánh dấu được bán ra, và đến khi buổi đấu giá kết thúc, anh đã nắm đủ kiến thức để có thể tự tin trả giá bất cứ khi nào thực sự cần mua. Loại kiến thức này vốn rất dễ thu nhận đối với bất kỳ ai thực sự có nhu cầu.
Thế nhưng Ellen không muốn anh mua ở các buổi đấu giá — ít nhất là không nhiều vào lúc này. Mua bán tư nhân, cô bảo, mới là tốt nhất. Chẳng hạn như tôi, nếu tôi có quần áo cũ bỏ đi, anh nên mua lại từ người giặt ủi của tôi, rồi bắt mối với những người giặt ủi khác, trả cho họ thêm một chút tiền so với số tiền họ hiện nhận được từ quần áo của chủ nhà cho, mà vẫn thu về lợi nhuận tốt. Nếu các quý ông bán lại đồ đạc, anh nên cố thuyết phục họ bán cho mình. Anh chẳng nề hà việc gì; có lẽ anh sẽ ngần ngại nếu biết những việc mình làm kỳ quặc đến mức nào, nhưng chính sự thiếu hiểu biết về thế giới — thứ từng hủy hoại anh cho đến tận bây giờ — lại bắt đầu tự chữa lành cho anh bằng một sự mỉa mai đầy may mắn. Nếu có một mụ mụ tiên ác độc nào muốn nguyền rủa anh về khoản này, thì mụ đã ra tay quá đà. Anh không biết mình đang làm một việc lạ kỳ. Anh chỉ biết mình không có tiền, và phải tự nuôi sống bản thân, một người vợ, cùng một gia đình có thể sắp sửa ra đời. Hơn thế nữa, anh muốn có chút thời gian rảnh rỗi vào buổi tối để có thể đọc sách, viết lách và duy trì niềm đam mê âm nhạc. Nếu có ai chỉ cho anh cách làm tốt hơn những gì anh đang làm, anh sẽ vô cùng biết ơn họ, nhưng bản thân anh thấy mình đang làm khá tốt; bởi vì đến cuối tuần đầu tiên, hai vợ chồng nhận thấy họ đã thu về khoản lợi nhuận ròng là 3 bảng. Trong vài tuần sau, con số này tăng lên 4 bảng, và đến Năm Mới, họ đã kiếm được lợi nhuận 5 bảng chỉ trong một tuần.
Ernest lúc này đã kết hôn được khoảng hai tháng, vì anh vẫn giữ nguyên kế hoạch ban đầu là cưới Ellen ngay vào ngày đầu tiên đủ điều kiện pháp lý. Ngày này có hơi chậm lại một chút do việc chuyển chỗ ở từ phố Laystall sang khu Blackfriars, nhưng ngay vào ngày đầu tiên có thể tiến hành, họ đã làm ngay. Ngay cả trong thời kỳ dư dả nhất, anh cũng chưa từng có quá 250 bảng một năm, thành ra mức lợi nhuận 5 bảng một tuần, nếu duy trì đều đặn, sẽ đưa anh trở lại vị thế ngày trước xét về mặt thu nhập; và dù phải nuôi hai miệng ăn thay vì một, nhưng các khoản chi tiêu khác của anh lại giảm đi rất nhiều nhờ vị thế xã hội đã thay đổi, thành ra tính chung lại, thu nhập của anh về cơ bản vẫn như một năm trước. Việc tiếp theo cần làm là tăng thu nhập và để dành tiền tích góp.
Sự thịnh vượng, như tất cả chúng ta đều biết, phụ thuộc phần lớn vào năng lực và sự khôn ngoan, nhưng nó cũng phụ thuộc không ít vào may mắn thuần túy — nghĩa là vào những mối tương quan chằng chịt đến mức thà nói rằng chúng không tồn tại còn dễ hơn là cố tìm cách truy vết. Một khu vực có thể mang tiếng tốt là đầy triển vọng phát triển, vậy mà đột ngột bị nhạt hòa bởi một khu vực khác mà chẳng ai nghĩ là giàu tiềm năng đến thế. Một bệnh viện truyền nhiễm có thể làm chệch hướng dòng chảy kinh doanh, hoặc một ga tàu mới có thể thu hút khách hàng; thực ra người ta biết chắc được quá ít điều, thành ra tốt nhất là đừng cố tìm hiểu nhiều hơn những gì người ta đồn đại ngoài miệng, rồi giao phần còn lại cho may rủi.
May mắn, thứ vốn chẳng mấy ưu ái nhân vật chính của chúng ta từ trước đến nay, giờ đây dường như đã đứng ra bảo hộ cho anh. Khu phố ngày càng thịnh vượng, và anh cũng thịnh vượng theo. Giống như thể anh cứ hễ mua thứ gì về bày trong tiệm là thứ đó bán ra được ngay với mức lời từ ba mươi đến năm mươi phần trăm. Anh học sổ sách kế toán, theo dõi chặt chẽ các khoản thu chi, thừa thắng xông lên ngay lập tức; anh bắt đầu mua thêm những thứ khác ngoài quần áo — như sách vở, nhạc phổ, đồ đạc lặt vặt, v.v. Dù đó là may mắn hay năng khiếu kinh doanh, hay sự siêng năng, hay sự lịch thiệp mà anh dành cho tất cả khách hàng của mình, tôi cũng không thể nói chắc — nhưng trước sự ngạc nhiên của không ai khác ngoài chính bản thân anh, anh đã tiến xa nhanh hơn những gì anh từng hình dung ngay cả trong những giấc mơ điên rồ nhất, và đến lễ Phục sinh, anh đã đứng vững ở vị trí chủ một cơ sở kinh doanh mang lại cho anh từ bốn đến năm trăm bảng một năm, và anh biết rõ cách mở rộng nó hơn nữa.