Mọi sự đều suôn sẻ trong nửa đầu của kỳ học tiếp theo. Cô Pontifex dành phần lớn thời gian nghỉ của mình tại London, và tôi cũng gặp cô ở Roughborough, nơi tôi lưu lại vài ngày tại khách sạn “Swan.” Tôi được nghe mọi chuyện về đứa con đỡ đầu của mình, dù rằng tôi ít quan tâm đến nó hơn so với những gì tôi đã nói. Thời ấy, tôi để tâm đến sân khấu hơn bất cứ thứ gì khác, và về phần Ernest, tôi coi thằng bé là kẻ phiền toái vì đã chiếm quá nhiều sự chú ý của cô nó, khiến cô ấy không thể ở lại London lâu hơn. Đàn organ đã được bắt đầu và tiến triển khá tốt trong hai tháng đầu. Ernest hạnh phúc hơn bao giờ hết và đang nỗ lực vươn lên. Nhờ có cô của nó, những đứa trẻ ưu tú nhất bắt đầu chú ý đến nó nhiều hơn, và nó cũng ít giao du với đám bạn xấu từng lôi kéo nó vào những trò nghịch ngợm.
Nhưng dù cô Pontifex đã làm được nhiều điều đến thế nào, cô vẫn không thể ngay lập tức xóa bỏ những ảnh hưởng từ môi trường sống mà cậu bé đã trải qua tại Battersby. Dù thằng bé sợ và không ưa cha nó đến nhường nào (dẫu chính nó vẫn chưa biết mức độ của cảm xúc đó sâu sắc đến đâu), nó vẫn lây nhiễm nhiều thói xấu từ ông ta; nếu Theobald tử tế hơn, chắc hẳn Ernest đã mô phỏng hoàn toàn theo ông, và chẳng bao lâu nữa, có lẽ nó đã trở thành một gã đạo đức giả tí hon mà ai cũng dễ dàng nhận thấy.
May mắn thay, tính khí của nó lại giống mẹ, một người phụ nữ vốn dĩ hòa nhã và tốt bụng, miễn là bà không bị hoảng sợ và không có điều gì lấp ló trên đường chân trời có thể đi ngược lại những ý muốn dù nhỏ nhặt nhất của chồng bà. Nếu nói vậy về ai đó mà không phải là một điều khủng khiếp, tôi hẳn sẽ nói rằng bà là người có thiện ý.
Ernest cũng thừa hưởng từ mẹ thói mơ mộng hão huyền và — tôi cho rằng phải gọi là thế — sự phù phiếm của bà. Thằng bé rất thích phô trương, và miễn là thu hút được sự chú ý, nó chẳng quan tâm đó là từ ai hay vì mục đích gì. Nó bắt chước như một con vẹt bất cứ biệt ngữ nào nghe được từ người lớn mà nó cho là đúng đắn, rồi đem ra khoe khoang bất kể lúc nào, cứ như thể đó là ý tưởng của riêng nó vậy.
Cô Pontifex đủ lớn tuổi và khôn ngoan để hiểu rằng đây là cách mà ngay cả những vĩ nhân cũng thường khởi đầu quá trình phát triển của họ, và cô hài lòng với khả năng tiếp thu và tái hiện của nó hơn là lo ngại về những điều nó bắt chước được.
Cô nhận thấy thằng bé rất quyến luyến mình và đặt niềm tin vào điều đó hơn bất cứ thứ gì khác. Cô cũng thấy sự tự phụ của nó không quá sâu sắc, và những khoảnh khắc nó tự hạ thấp bản thân cũng cực đoan y như khi nó tỏ ra hân hoan. Sự bốc đồng cùng lòng tin tưởng lạc quan của nó vào bất cứ ai mỉm cười thân thiện, hoặc thực lòng không hẳn là ác ý với nó, khiến cô lo lắng cho nó hơn bất kỳ điểm nào khác trong tính cách của nó; cô thấy rõ rằng thằng bé sẽ còn phải chịu nhiều phen vỡ mộng cay đắng trước khi học được cách phân biệt kẻ thù với bạn bè trong một khoảng thời gian hợp lý. Chính nhận thức này đã khiến cô thực hiện hành động mà cô sớm được yêu cầu phải làm.
Sức khỏe của cô hầu như luôn tuyệt vời, và cô chưa bao giờ mắc phải căn bệnh nghiêm trọng nào trong đời. Tuy nhiên, một buổi sáng nọ, ngay sau Lễ Phục sinh năm 1850, cô thức dậy và cảm thấy cơ thể vô cùng bất ổn. Đã có vài lời đồn đại về dịch sốt trong vùng từ trước đó một thời gian, nhưng vào những ngày ấy, người ta chưa hiểu rõ về các biện pháp cần thiết để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh như bây giờ, nên chẳng ai làm gì cả. Chỉ một hoặc hai ngày sau, rõ ràng là cô Pontifex đã mắc bệnh sốt thương hàn và đang trong tình trạng nguy kịch. Vì thế, cô cử ngay một người đưa tin lên thành phố với lời dặn không được quay lại nếu không có luật sư của cô và tôi đi cùng.
Chúng tôi đến nơi vào buổi chiều cùng ngày nhận được tin báo và thấy cô vẫn chưa bị mê sảng: thực ra, thái độ vui vẻ khi cô đón tiếp chúng tôi khiến người ta khó mà nghĩ rằng cô đang gặp nguy hiểm. Cô lập tức giải thích những mong muốn của mình, như tôi đã dự đoán, đều liên quan đến người cháu, và lặp lại những gì tôi đã đề cập trước đó là mối bận tâm lớn nhất của cô về nó. Sau đó, cô nài nỉ tôi, viện vào tình thân lâu năm và gắn bó giữa chúng tôi, viện vào sự nguy hiểm bất ngờ đã ập đến với cô cùng sự bất lực của cô trong việc ngăn chặn nó, hãy đứng ra đảm nhận thứ mà cô biết rõ, nếu cô qua đời, sẽ là một trọng trách đầy phiền toái và gây điều tiếng.
Cô muốn để lại phần lớn tài sản của mình trên danh nghĩa cho tôi, nhưng thực tế là cho người cháu của cô, để tôi giữ hộ cho đến khi thằng bé đủ hai mươi tám tuổi, nhưng không ai được biết chuyện này, ngoại trừ luật sư của cô và tôi. Cô sẽ để lại 5.000 bảng Anh cho các khoản thừa kế khác, và 15.000 bảng Anh cho Ernest — số tiền mà đến khi nó hai mươi tám tuổi có lẽ đã tích lũy lên thành, giả dụ, 30.000 bảng Anh. “Hãy bán số trái phiếu đi,” cô nói, “nơi tiền đang gửi — và đầu tư vào cổ phiếu thường của Midland.”
“Hãy để nó tự phạm sai lầm,” cô bảo, “bằng số tiền ông nội nó để lại. Tôi không phải nhà tiên tri, nhưng ngay cả tôi cũng thấy rằng thằng bé sẽ mất nhiều năm mới có thể nhìn nhận mọi việc như những người xung quanh. Nó sẽ không nhận được sự giúp đỡ từ cha mẹ nó, những người sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho nó vì vận may này nếu tôi để lại tiền trực tiếp cho nó; tôi dám chắc là mình có thể sai, nhưng tôi nghĩ nó sẽ phải mất phần lớn hoặc tất cả những gì nó đang có trước khi hiểu được cách giữ gìn những gì nó sẽ nhận được từ tôi.”
Nếu thằng bé phá sản trước khi đủ hai mươi tám tuổi, số tiền đó sẽ hoàn toàn thuộc về tôi, nhưng cô nói cô tin tưởng tôi sẽ trao lại nó cho Ernest vào thời điểm thích hợp.
“Nếu,” cô tiếp lời, “tôi nhầm lẫn, thì điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là nó sẽ nhận được một khoản tiền lớn hơn ở tuổi hai mươi tám thay vì một khoản nhỏ hơn ở tuổi, ví dụ, hai mươi ba, vì tôi sẽ không bao giờ tin tưởng giao tiền cho nó sớm hơn thế, và — nếu nó không biết gì về số tiền này, nó sẽ không phải khổ sở vì thiếu thốn.”
Cô nài nỉ tôi nhận lấy 2.000 bảng Anh để đền bù cho những phiền toái mà tôi sẽ gặp phải khi quản lý gia sản của thằng bé, và cũng là dấu hiệu cho hy vọng của người lập di chúc rằng tôi sẽ thỉnh thoảng để mắt tới thằng bé khi nó còn trẻ. Số tiền 3.000 bảng Anh còn lại, tôi sẽ dùng để chi trả cho các khoản thừa kế và tiền niên kim cho bạn bè và người hầu.
Cả vị luật sư lẫn tôi đều vô ích khi cố gắng phản đối cô về tính chất bất thường và đầy rủi ro của sự sắp đặt này. Chúng tôi nói với cô rằng những người tỉnh táo sẽ không có cái nhìn lạc quan về bản chất con người như Tòa án Chancery. Thực ra, chúng tôi đã nói tất cả những gì mà bất kỳ ai khác cũng sẽ nói. Cô thừa nhận tất cả, nhưng thúc giục rằng thời gian của cô không còn nhiều, rằng không gì có thể khiến cô để lại tiền cho cháu mình theo cách thông thường. “Đây là một bản di chúc bất thường đến mức ngu ngốc,” cô nói, “nhưng nó là một đứa trẻ bất thường đến mức ngu ngốc,” và cô mỉm cười khá vui vẻ trước lời bông đùa nhỏ đó. Giống như tất cả những người còn lại trong gia đình, cô rất bướng bỉnh khi đã quyết định điều gì. Thế là mọi việc được thực hiện đúng như cô mong muốn.
Không có điều khoản nào được lập cho trường hợp tôi hoặc Ernest qua đời — cô Pontifex đã định liệu rằng cả hai chúng tôi đều sẽ không chết, và cô đang quá ốm yếu để đi sâu vào chi tiết; hơn nữa, cô quá sốt sắng muốn ký di chúc khi vẫn còn đủ sức, nên chúng tôi thực tế không có lựa chọn nào khác ngoài việc làm theo lời cô. Nếu cô bình phục, chúng tôi có thể thấy những việc này được đặt vào vị thế thỏa đáng hơn, và việc thảo luận thêm rõ ràng sẽ làm giảm cơ hội hồi phục của cô; khi đó, dường như chỉ có khả năng là hoặc là bản di chúc này, hoặc là chẳng có di chúc nào cả.
Khi di chúc được ký, tôi viết một bức thư thành hai bản, nói rõ rằng tôi giữ tất cả những gì cô Pontifex để lại cho tôi dưới dạng ủy thác cho Ernest, ngoại trừ khoản 5.000 bảng Anh, nhưng thằng bé sẽ không được nhận phần thừa kế này, và không được biết bất cứ điều gì về nó, dù trực tiếp hay gián tiếp, cho đến khi đủ hai mươi tám tuổi, và nếu nó phá sản trước khi nhận được, số tiền sẽ hoàn toàn thuộc về tôi. Ở cuối mỗi lá thư, cô Pontifex viết: “Những điều trên là hiểu biết của tôi khi lập di chúc,” rồi ký tên. Vị luật sư và thư ký của ông ta làm chứng; tôi giữ một bản và trao bản kia cho luật sư của cô Pontifex.
Khi tất cả những việc này đã hoàn tất, tinh thần cô trở nên thư thái hơn. Cô chủ yếu nói về đứa cháu của mình. “Đừng mắng nó,” cô nói, “nếu nó tính khí thất thường, và cứ liên tục bắt tay vào làm việc này rồi lại bỏ dở. Nếu không thế thì làm sao nó tìm ra được điểm mạnh hay điểm yếu của bản thân? Nghề nghiệp của một người đàn ông,” cô nói, và ở đây cô nở một nụ cười tinh quái nhỏ, “không giống như vợ của anh ta, thứ mà anh ta phải chấp nhận một lần cho tất cả, dù tốt hay xấu, mà không được thử nghiệm trước. Hãy cứ để nó đi đây đi đó, và học cách yêu thích chân chính nhất của mình bằng việc tìm xem rốt cuộc nó thấy bản thân mình thường xuyên hướng tới điều gì nhất — rồi sau đó hãy để nó gắn bó với việc đó; nhưng tôi dám chắc Ernest sẽ phải bốn mươi hoặc bốn mươi lăm tuổi mới ổn định được. Khi ấy, tất cả những sự thiếu chung thủy trước đây của nó sẽ cùng nhau mang lại lợi ích cho nó, nếu nó đúng là đứa trẻ mà tôi hy vọng.”
“Trên hết,” cô tiếp tục, “đừng để nó làm việc đến kiệt sức, trừ khi chỉ một hay hai lần trong đời; không có gì được làm tốt hay đáng làm trừ khi, xét một cách toàn diện, nó diễn ra khá dễ dàng. Theobald và Christina sẽ cho nó một nhúm muối và bảo nó rắc lên đuôi của bảy đức hạnh chết người ấy;” — ở đây cô lại cười theo cách cũ, vừa chế giễu vừa ngọt ngào — “tôi nghĩ nếu nó thích bánh kếp, có lẽ nó nên ăn vào Ngày Thứ Ba Shrove, nhưng thế là đủ rồi.” Đó là những lời mạch lạc cuối cùng cô nói. Kể từ đó, tình trạng của cô ngày càng tệ hơn, và cô không bao giờ tỉnh táo trở lại cho đến khi qua đời — chuyện xảy ra chưa đầy hai tuần sau đó, để lại nỗi đau vô hạn cho những người biết và yêu quý cô.