Vài năm sau, Waterloo xảy ra và châu Âu được hưởng thái bình. Sau đó, Mr. George Pontifex đã đi ra nước ngoài không chỉ một lần. Tôi nhớ có lần nhìn thấy tại Battersby, nhiều năm về sau, cuốn nhật ký ông đã viết trong chuyến đi đầu tiên trong số những dịp đó. Đó là một tài liệu thể hiện rõ tính cách của tác giả. Khi đọc nó, tôi cảm thấy rằng trước khi khởi hành, ông đã tự quyết định trong lòng là chỉ tán thưởng những gì ông nghĩ rằng việc tán thưởng chúng sẽ làm mình trông đáng kính, và chỉ nhìn thiên nhiên và nghệ thuật qua cặp kính mà bao thế hệ những kẻ đạo đức giả và phỉnh đời trước đó đã truyền lại.
Cái nhìn đầu tiên về Mont Blanc đã khiến Mr. Pontifex rơi vào trạng thái ngất ngây khuôn mẫu. "Tôi không thể diễn tả nổi cảm xúc của mình. Tôi thở dốc, gần như không dám thở, khi lần đầu ngắm nhìn vị quân vương của các ngọn núi. Tôi tưởng tượng như vị thiên tài đang ngự trên ngai vàng kỳ vĩ, cao hơn hẳn những người anh em đang khao khát vươn lên, và bằng sức mạnh cô độc, thách thức cả vũ trụ. Cảm xúc quá đỗi dâng trào khiến tôi gần như mất hết lý trí, và nếu không phải vì sau tiếng thốt đầu tiên ấy, tôi tìm được chút giải tỏa bằng những dòng lệ tuôn rơi, thì dù có đánh đổi bằng cả thế giới tôi cũng không muốn thốt lên lời. Với nỗi đau, tôi dứt mình ra khỏi việc chiêm ngưỡng lần đầu tiên 'từ xa mờ ảo' (mặc dù tôi cảm thấy như mình đã gửi cả tâm hồn và đôi mắt dõi theo nó) cái cảnh tượng tuyệt vời này."
Sau khi nhìn cận cảnh hơn dãy Alps từ phía trên Geneva, ông đã đi bộ chín trong số mười hai dặm đường xuống núi: "Tâm trí và trái tim tôi quá đầy ắp nên không thể ngồi yên, và tôi thấy nhẹ nhõm hơn bằng cách giải tỏa cảm xúc thông qua việc vận động." Đến thời điểm thích hợp, ông tới Chamonix và vào một ngày Chủ nhật, ông lên Montanvert để xem Mer de Glace. Tại đó, ông đã viết những vần thơ sau đây vào cuốn sổ dành cho khách tham quan, mà ông cho rằng, như ông nói, là "phù hợp với ngày hôm đó và khung cảnh đó":—
Lạy Chúa, khi con ngắm nhìn những kỳ quan tay Người tạo tác,
Tâm hồn con trong sự tôn kính thiêng liêng cúi mình trước Người.
Những chốn cô tịch đáng sợ này, sự nghỉ ngơi kinh hoàng này,
Kim tự tháp tuyệt vời của những bông tuyết tinh khôi kia,
Những đỉnh nhọn vút cao, những bình nguyên tươi cười đó,
Biển cả nơi mùa đông vĩnh cửu ngự trị,
Đây là những công trình của Người, và khi con nhìn vào chúng
Con nghe thấy một cái lưỡi lặng câm đang cất lời ca tụng Người.
Một số nhà thơ luôn bắt đầu thấy đôi chân run rẩy sau khi viết được bảy hoặc tám dòng. Cặp câu cuối cùng của Mr. Pontifex đã khiến ông rất khổ sở, hầu như từ nào cũng bị xóa và viết lại ít nhất một lần. Tuy nhiên, trong cuốn sổ dành cho khách ở Montanvert, ông buộc phải chốt lại một phương án nào đó. Xét tổng thể những vần thơ đó, tôi cho rằng Mr. Pontifex đã đúng khi coi chúng phù hợp với ngày hôm ấy; tôi không muốn quá khắt khe ngay cả với Mer de Glace, nên sẽ không đưa ra ý kiến liệu chúng có phù hợp với khung cảnh đó hay không.
Mr. Pontifex tiếp tục hành trình đến Great St Bernard và viết thêm vài vần thơ nữa, lần này tôi e là bằng tiếng Latin. Ông cũng cẩn thận để tỏ vẻ ấn tượng đúng mực với Tu viện và vị trí của nó. "Toàn bộ chuyến đi phi thường này tựa như một giấc mơ, đặc biệt là đoạn kết, khi được ở trong giới thượng lưu, với đầy đủ tiện nghi và sự thoải mái giữa những tảng đá thô kệch và vùng tuyết vĩnh cửu. Ý nghĩ rằng mình đang ngủ trong một tu viện và chiếm lấy chiếc giường của một nhân vật không kém cạnh ai ngoài Napoleon, rằng mình đang ở nơi có người cư ngụ cao nhất trên thế giới cũ và tại một địa điểm nổi tiếng khắp mọi nơi, đã khiến tôi thao thức một lúc lâu." Đối lập với điều này, tôi xin trích dẫn một đoạn trong bức thư mà cháu nội ông là Ernest gửi cho tôi năm ngoái, người mà độc giả sẽ sớm biết thêm chi tiết. Đoạn văn đó viết: "Tôi đã lên Great St Bernard và nhìn thấy lũ chó."
Đến thời điểm thích hợp, Mr. Pontifex tìm đường sang Ý, nơi các bức tranh và tác phẩm nghệ thuật khác—ít nhất là những thứ hợp thời vào lúc đó—đã khiến ông rơi vào những cơn ngất ngây ngưỡng mộ đầy vẻ quý tộc. Về Phòng trưng bày Uffizi ở Florence, ông viết: "Tôi đã dành ba giờ sáng nay trong phòng trưng bày và quyết định rằng nếu được chọn một căn phòng trong số tất cả những kho báu tôi từng thấy ở Ý, đó sẽ là sảnh Tribune của phòng trưng bày này. Nó chứa bức Venus de' Medici, Explorator, Pancratist, Dancing Faun và một bức Apollo tuyệt đẹp. Những tác phẩm này còn vượt trội hơn cả Laocoon và Belvedere Apollo ở Rome. Hơn nữa, nó còn có bức St John của Raphael và nhiều kiệt tác khác của những bậc thầy vĩ đại nhất trên thế giới." Thật thú vị khi so sánh những cảm xúc bộc phát của Mr. Pontifex với những lời tán tụng của các nhà phê bình thời nay. Cách đây không lâu, một cây bút rất được coi trọng đã thông báo với thế giới rằng ông cảm thấy "muốn hét lên vì sung sướng" trước một bức tượng của Michael Angelo. Tôi tự hỏi liệu ông ta có muốn hét lên trước một tác phẩm thực sự của Michael Angelo nếu các nhà phê bình quyết định rằng đó không phải là hàng thật, hay trước một tác phẩm được cho là của Michael Angelo nhưng thực chất là của người khác. Nhưng tôi cho rằng một kẻ đạo đức giả thừa tiền thiếu óc cách đây sáu bảy mươi năm cũng chẳng khác gì ngày nay.
Hãy nhìn lại Mendelssohn tại chính sảnh Tribune mà Mr. Pontifex cảm thấy rất an toàn khi đặt cược danh tiếng của mình với tư cách là một người có gu thẩm mỹ và văn hóa. Ông ta cũng cảm thấy an toàn không kém và viết: "Sau đó tôi đến Tribune. Căn phòng này nhỏ đến mức thú vị, bạn có thể băng qua nó chỉ trong mười lăm bước chân, vậy mà nó chứa đựng cả một thế giới nghệ thuật. Tôi lại tìm chiếc ghế bành yêu thích của mình nằm dưới bức tượng 'Gã nô lệ đang mài dao' (L’Arrotino), và chiếm lấy nó để tận hưởng vài giờ; vì ở đây, chỉ trong một cái nhìn, tôi đã thấy bức 'Madonna del Cardellino', Giáo hoàng Julius II, một bức chân dung phụ nữ của Raphael, và phía trên là một bức Thánh Gia đáng yêu của Perugino; và ngay sát bên cạnh, tôi có thể chạm tay vào bức Venus de' Medici; xa hơn nữa là bức của Titian . . . Khoảng không gian ở giữa được lấp đầy bởi những bức tranh khác của Raphael, một bức chân dung của Titian, một bức của Domenichino, v.v., tất cả nằm trong vòng tròn của một bán nguyệt nhỏ không lớn hơn một trong những căn phòng của bạn. Đây là nơi mà con người cảm thấy sự nhỏ bé của chính mình và có thể học cách trở nên khiêm nhường."
Tribune là một nơi trơn trượt để những người như Mendelssohn học sự khiêm nhường. Họ thường lùi hai bước khỏi nó cho mỗi một bước tiến tới. Tôi tự hỏi Mendelssohn đã tự chấm cho mình bao nhiêu điểm vì đã ngồi hai giờ trên chiếc ghế đó. Tôi tự hỏi ông ta đã bao nhiêu lần nhìn đồng hồ xem đã hết hai giờ chưa. Tôi tự hỏi đã bao nhiêu lần ông ta tự nhủ rằng nếu sự thật được phơi bày thì mình cũng là một nhân vật tên tuổi không kém bất kỳ ai trong số những người có tác phẩm mà ông đang ngắm nhìn, bao nhiêu lần ông ta tự hỏi liệu có vị khách nào đang nhận ra mình và ngưỡng mộ mình vì đã ngồi lâu như vậy trên cùng một chiếc ghế, và bao nhiêu lần ông ta cảm thấy bực bội khi thấy họ đi lướt qua mà không hề chú ý đến mình. Nhưng có lẽ nếu biết được sự thật, thì hai giờ của ông ta cũng không hẳn là đủ hai giờ.
Quay lại với Mr. Pontifex, dù ông có thích những gì ông tin là kiệt tác của nghệ thuật Hy Lạp và Ý hay không, ông vẫn mang về một vài bản sao chép của các họa sĩ Ý, những thứ mà tôi tin chắc ông đã tự thỏa mãn rằng chúng sẽ chịu được sự kiểm tra khắt khe nhất khi so sánh với bản gốc. Hai trong số những bản sao này thuộc về phần chia tài sản của Theobald sau khi cha ông qua đời, và tôi thường thấy chúng tại Battersby trong những lần ghé thăm Theobald và vợ ông. Một bức là Madonna của Sassoferrato với chiếc khăn trùm đầu màu xanh che khuất nửa khuôn mặt. Bức kia là Magdalen của Carlo Dolci với mái tóc rất đẹp và một chiếc bình cẩm thạch trên tay. Khi còn trẻ, tôi từng nghĩ những bức tranh này thật đẹp, nhưng qua mỗi lần ghé thăm Battersby, tôi lại càng thấy ghét chúng hơn và thấy dòng chữ "George Pontifex" hiện lên trên cả hai bức. Cuối cùng, tôi cũng đánh liều thử chê bai chúng một chút, nhưng Theobald và vợ ông ngay lập tức phản đối gay gắt. Họ không yêu quý cha và cha vợ mình, nhưng không thể phủ nhận quyền lực và năng lực chung của ông, cũng như việc ông là một người có gu thẩm mỹ tuyệt vời cả trong văn học và nghệ thuật—quả thực, cuốn nhật ký ông viết trong chuyến du lịch nước ngoài là đủ để chứng minh điều này. Với một trích dẫn ngắn nữa, tôi sẽ tạm biệt cuốn nhật ký này và tiếp tục câu chuyện của mình. Trong thời gian lưu lại Florence, Mr. Pontifex đã viết: "Tôi vừa thấy Đại công tước và gia đình ông đi ngang qua trên hai cỗ xe sáu ngựa kéo, nhưng người ta chẳng thèm để ý đến họ nhiều hơn là nếu tôi, một người hoàn toàn vô danh ở đây, đi ngang qua." Tôi không nghĩ rằng ông tin nửa lời về việc mình hoàn toàn vô danh ở Florence hay bất cứ nơi nào khác!