Đường Đời Chông Gai

Lượt đọc: 895 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 81

❊ ❊ ❊

Thế là cậu ta dần tách khỏi tất cả bạn bè cũ, ngoại trừ tôi và ba hay bốn người bạn thân thiết lâu năm của tôi. Những người này hẳn nhiên rất hợp tính cậu và cũng như tôi, họ thích được tiếp xúc với một tư duy trẻ trung, tươi mới. Mỗi khi có việc cần đến—dù chẳng mấy khi có—Ernest lại tận tụy giúp tôi ghi chép sổ sách kế toán; thời gian còn lại, cậu dành phần lớn để viết thêm vào tập bản thảo ghi chép và các bài luận phác thảo vốn đã tích gọn trong cặp hồ sơ của mình. Bất kỳ ai từng cầm bút đều có thể nhận ra ngay rằng văn chương chính là con đường phát triển tự nhiên của cậu, và tôi rất vui khi thấy cậu tự nguyện gắn bó với nó. Tuy nhiên, tôi lại không mấy hài lòng khi nhận ra cậu vẫn chỉ toàn tâm trí vào những chủ đề nghiêm túc nhất, nếu không muốn nói là trang nghiêm túc trực, chẳng khác nào việc cậu chưa từng yêu thích dòng nhạc nào ngoài những bản nhạc uy nghiêm nhất.

Một ngày nọ, tôi bảo cậu rằng phần thưởng quá đỗi khiêm tốn mà Chúa ban cho những ai miệt mài theo đuổi sự tìm tòi nghiêm túc chính là minh chứng rõ nhất cho thấy Ngài không ủng hộ, hoặc ít ra là Ngài chẳng hề coi trọng hay muốn khuyến khích điều đó.

Cậu đáp: “Ôi, xin bác đừng nói đến chuyện thưởng phạt. Hãy nhìn Milton mà xem, ông ấy chỉ nhận được vỏn vẹn 5 bảng cho tác phẩm ‘Thiên đường đã mất’.”

“Như thế là quá nhiều ấy chứ,” tôi đáp trả ngay lập tức. “Là tôi thì tôi thà trả ông ta gấp đôi số tiền đó chỉ để ông ta đừng viết ra nó.”

Ernest hơi sốc một chút. “Dù sao thì,” cậu vừa cười vừa nói, “cháu đâu có viết thơ.”

Đây là một đòn đá xéo tôi, bởi lẽ những tác phẩm thơ trào phúng của tôi dĩ nhiên đều được viết bằng vần điệu. Thế nên tôi đành gác chuyện đó lại.

Một thời gian sau, cậu lại nảy ra ý định khơi lại chuyện mình nhận 300 bảng mỗi năm mà chẳng phải làm bất cứ việc gì, như chính lời cậu nói. Cậu bảo sẽ tìm một công việc nào đó đủ để tự nuôi sống bản thân.

Tôi chỉ cười trước ý định này nhưng mặc kệ cậu. Cậu đã cố gắng hết sức trong một thời gian dài, nhưng có lẽ chẳng cần nói thì ai cũng biết là cậu thất bại. Càng già, tôi càng nhận ra công chúng nông nổi và dễ bị lừa gạt đến nhường nào; nhưng đồng thời tôi cũng thấy việc dắt mũi cái sự nông nổi và dễ lừa gạt ấy lại khó khăn đến mức nào.

Cậu kiên trì gõ cửa hết biên tập viên này đến biên tập viên khác với hết bài viết này đến bài viết khác. Thỉnh thoảng cũng có biên tập viên chịu lắng nghe và bảo cậu cứ để bài lại; thế nhưng lần nào cũng vậy, rốt cuộc bài viết lại được gửi trả về kèm theo một lá thư từ chối lịch sự, rằng chúng không phù hợp với tờ báo đó. Ấy vậy mà nhiều bài trong số đó sau này lại xuất hiện trong các tác phẩm thời kỳ sau của cậu, và chẳng ai phàn nàn gì về chúng, ít nhất là về mặt kỹ thuật văn chương. “Cháu nhận ra rằng,” một ngày nọ cậu nói với tôi, “cầu thì quá hách dịch, còn cung thì lại quá khúm núm.”

Cũng có một lần, tổng biên tập của một nguyệt san uy tín đã chấp nhận một bài viết của cậu, làm cậu cứ ngỡ mình đã đặt được một chân vào giới văn đàn. Bài báo dự kiến sẽ đăng trong số kế tiếp số sau, và cậu sẽ nhận được bản in thử từ nhà in trong khoảng chục ngày hoặc hai tuần; nhưng tuần này qua tuần khác trôi qua mà chẳng thấy bản in thử đâu; tháng này qua tháng khác trôi qua mà tờ báo vẫn không còn chỗ cho bài của Ernest. Cuối cùng, sau khoảng sáu tháng, vị tổng biên tập một buổi sáng nọ mới thông báo rằng ông đã lấp đầy mọi số báo cho mười tháng tới, nhưng bài của cậu chắc chắn sẽ được đăng. Đến nước này, cậu nhất quyết đòi lại bản thảo của mình.

Đôi khi bài viết của cậu thực sự được xuất bản, nhưng cậu lại phát hiện ra biên tập viên đã chỉnh sửa theo ý thích riêng của họ: thêm vào những câu đùa mà họ cho là hài hước, hoặc cắt bỏ đúng đoạn mà Ernest coi là linh hồn của cả bài. Rồi đến khi thanh toán nhuận bút cho những bài báo đã đăng đó, mọi chuyện lại biến thành một lẽ khác, và cậu chẳng bao giờ nhìn thấy tiền đâu. “Các biên tập viên,” cậu nói với tôi vào thời gian đó, “chẳng khác nào những kẻ buôn bán trong sách Khải Huyền; không một ai là không mang dấu ấn của quỷ dữ.”

Cuối cùng, sau nhiều tháng trời thất vọng và hàng giờ liền mệt mỏi chờ đợi trong những phòng khách ảm đạm (mà trong tất cả các phòng khách, phòng chờ của các biên tập viên đối với tôi là nơi thê lương nhất), cậu cũng nhận được một lời đề nghị công việc thực sự từ một tờ tuần báo hàng đầu, nhờ sự giới thiệu mà tôi xin được từ một người có ảnh hưởng lớn đối với tờ báo đó. Vị tổng biên tập giao cho cậu một tá cuốn sách dày thuộc nhiều chủ đề phức tạp và đa dạng, yêu cầu cậu viết bài điểm sách cho tất cả trong một bài báo duy nhất trong vòng một tuần. Trong một cuốn sách có kèm ghi chú của biên tập viên với nội dung rằng tác giả cuốn này cần phải bị phê phán gắt gao. Ngược lại, Ernest lại đặc biệt ấn tượng với cuốn sách mà cậu bị yêu cầu phải chỉ trích đó, và nhận thấy mình không thể nào đánh giá công bằng cho đống sách được giao, cậu đã đem trả lại toàn bộ cho biên tập viên.

Rốt cuộc cũng có một tờ báo chấp nhận đăng khoảng một tá bài viết của cậu và trả ngay tiền mặt hai guinea cho mỗi bài, nhưng vừa làm xong việc đó thì tờ báo cũng phá sản chỉ trong vòng hai tuần sau khi bài cuối cùng của Ernest xuất hiện. Điều này thật sự khiến người ta có cảm giác rằng các biên tập viên khác quả là biết nhìn người khi từ chối dây dớp với đứa con nuôi xui xẻo của tôi.

Tôi cũng chẳng tiếc gì khi cậu thất bại với mảng báo chí định kỳ, bởi viết bài cho các san tạp hay báo chí là một môi trường rèn luyện tồi cho những ai khao khát tạo ra các tác phẩm có giá trị lâu dài. Một người cầm bút trẻ tuổi cần có nhiều thời gian để suy ngẫm hơn là dung lượng thời gian dành cho một cộng tác viên báo hằng ngày hay thậm chí tuần báo. Tuy nhiên, bản thân Ernest lại thấy cay đắng khi nhận ra mình khó "bán" đến thế nào. “Tại sao cơ chứ,” cậu nói với tôi, “nếu cháu là một con ngựa giống tốt, một con cừu, một con chim câu thuần chủng hay một con thỏ tai cụp, có khi cháu còn dễ bán hơn. Dù cháu có là một nhà thờ ở một thị trấn thuộc địa đi nữa thì người ta cũng sẽ cúng hỷ xả cho cháu chút gì đó, đằng này họ lại chẳng cần cháu”; và giờ đây khi đã khỏe mạnh và hồi phục, cậu lại muốn mở lại cửa hiệu, nhưng dĩ nhiên là tôi nhất quyết không gật đầu.

“Cháu cần quái gì cái gọi là làm một quý ông chứ?” cậu nói với tôi một ngày nọ, thái độ suýt chút nữa là dữ dội.

“Cái danh quý ông đã làm được gì cho cháu ngoài việc khiến cháu bớt khả năng đi săn bắt người khác và dễ trở thành mồi ngon cho kẻ khác săn bắt hơn? Nó chỉ thay đổi cách thức cháu bị lừa gạt mà thôi, có thế đâu. Nếu không nhờ có lòng tốt của bác, chắc cháu đã trắng tay từ lâu. Ơn Trời là cháu đã gửi gắm các con mình vào đúng nơi đúng chỗ.”

Tôi khuyên cậu hãy bình tĩnh thêm một thời gian nữa và đừng nhắc đến chuyện mở cửa hiệu nữa.

Cậu nói: “Liệu việc làm một quý ông có mang lại tiền bạc cho cháu đến tận skhi nhắm mắt xuôi tay không, và có thứ gì mang lại sự bình yên lúc nhắm mắt xuôi tay nhiều như tiền bạc không? Người ta bảo kẻ giàu có khó vào được Nước Trời. Nhờ Trời, đúng là vậy thật; họ giống như những người Struldbrug vậy; họ cứ sống, sống mãi và hạnh phúc trong nhiều năm trời sau cái thời điểm mà đáng lẽ họ đã vào Nước Trời nếu họ là kẻ nghèo khổ. Cháu muốn sống thọ và nuôi dạy các con cháu, nếu cháu thấy việc nuôi dạy đó làm chúng hạnh phúc hơn; đó là điều cháu muốn, và những gì cháu đang làm lúc này chẳng giúp ích gì cho điều đó cả. Làm quý ông là một thứ xa xỉ mà cháu không gánh nổi, thế nên cháu chẳng cần. Hãy để cháu trở lại với cửa hiệu của mình, làm những việc cho người ta mà họ đang cần và sẵn sàng trả tiền cho cháu. Họ biết họ muốn gì và điều gì tốt cho họ hơn là cháu có thể dạy họ.”

Thật khó để phủ nhận tính lý lẽ trong lời cậu nói, và nếu cậu chỉ phụ thuộc vào khoản 300 bảng mỗi năm nhận từ tôi, có lẽ tôi đã khuyên cậu mở lại cửa hiệu ngay sáng hôm sau. Nhưng trong hoàn cảnh lúc đó, tôi đành dùng trì hoãn kế, đưa ra các trở ngại và tìm cách xoa dịu cậu từng chút một theo khả năng của mình.

Dĩ nhiên là cậu đọc các tác phẩm của ngài Darwin ngay khi chúng vừa xuất bản và coi thuyết tiến hóa như một tín điều. “Hình như,” có lần cậu bảo, “cháu giống như một trong những con sâu róm, nếu bị gián đoạn khi đang làm kén thì phải bắt đầu lại từ đầu. Chừng nào cháu tụt xuống thật sâu trên nấc thang xã hội, cháu vẫn sống tốt và lẽ ra đã kiếm được tiền nếu không vì Ellen; nhưng hễ cháu cố đảm nhận công việc ở một tầng nấc cao hơn là cháu thất bại hoàn toàn.” Tôi không biết sự so sánh này có đúng hay không, nhưng tôi chắc chắn rằng bản năng của Ernest đã đúng khi mách bảo cậu rằng sau một cú ngã đau, tốt nhất là nên bắt đầu lại cuộc đời từ một vị trí thật thấp, và như tôi vừa nói, nếu không vì biết những điều tôi biết, tôi đã để cậu trở lại với cửa hiệu của mình rồi.

Khi thời điểm mà cô cậu ấn định càng đến gần, tôi càng chuẩn bị tinh thần cho cậu kỹ hơn về những gì sắp xảy ra, và cuối cùng, vào sinh nhật lần thứ hai mươi tám của cậu, tôi đã có thể kể cho cậu nghe tất cả và đưa cậu xem lá thư do cô cậu ký trên giường bệnh với nội dung ủy thác cho tôi quản lý số tiền đó cho cậu. Sinh nhật cậu năm đó (1863) rơi vào Chủ nhật, nhưng ngay ngày hôm sau, tôi đã sang tên toàn bộ cổ phiếu sang tên cậu, đồng thời giao lại cho cậu các sổ sách kế toán mà cậu đã giúp tôi ghi chép suốt một năm rưỡi qua.

Dù tôi đã làm mọi cách để chuẩn bị tinh thần cho cậu, phải mất một thời gian dài cậu mới thực sự tin rằng số tiền đó là của mình. Cậu không nói nhiều—bản thân tôi cũng vậy, bởi tôi không chắc liệu niềm xúc động của tôi khi hoàn thành êm đẹp vai trò người ủy thác lâu năm có kém gì niềm xúc động của Ernest khi thấy mình trở thành chủ nhân của hơn 70.000 bảng Anh hay không. Đến khi lên tiếng, cậu cũng chỉ thốt ra từng câu suy ngẫm ngắt quãng. “Nếu thể hiện khoảnh khắc này bằng âm nhạc,” cậu nói, “cháu sẽ cho phép mình tha hồ dùng hợp âm sáu tăng.” Một lúc sau, tôi nhớ cậu vừa cười vừa nói—nụ cười có nét gì đó rất giống cô cậu: “Không phải vì niềm vui nó mang lại làm cháu thích thú đến thế đâu, mà là vì sự đau đớn mà nó sẽ gây ra cho tất cả bạn bè cháu, ngoại trừ bác và Towneley.”

Tôi bảo: “Cậu không thể nói cho bố mẹ cậu biết được—điều đó sẽ làm họ phát điên mất.”

“Không, không, không,” cậu nói, “thế thì ác quá; chẳng khác nào Isaac đem hiến tế Abraham mà lại không có bụi cây nào có con cừu đực ở gần đó. Với lại việc gì cháu phải nói? Chúng cháu đã cắt đứt quan hệ bốn năm nay rồi còn gì.”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.