Chuyện đính hôn của Theobald nhìn chung là ổn, nhưng còn một ông cụ với cái đầu hói và đôi má hồng hào đang làm việc tại một văn phòng kế toán ở Paternoster Row mà sớm muộn gì cậu cũng phải thông báo về dự định của mình. Trái tim Theobald đập loạn nhịp khi tự hỏi liệu ông cụ ấy sẽ đón nhận tình cảnh này ra sao. Tuy nhiên, chuyện đã rồi, và Theobald cùng vị hôn thê của mình – có lẽ hơi thiếu khôn ngoan – đã quyết định thú nhận mọi chuyện ngay lập tức. Cậu viết một lá thư, với sự trợ giúp của Christina trong khâu soạn thảo, mà cả hai cho là đã thể hiện trọn vẹn lòng hiếu thảo, đồng thời bày tỏ sự sốt sắng muốn sớm được kết hôn. Cậu không thể không viết như vậy vì có Christina đứng cạnh, và cậu biết mình an toàn vì bố cậu chắc chắn sẽ không giúp gì cho cậu. Cậu kết thúc lá thư bằng việc khẩn khoản xin bố dùng tầm ảnh hưởng của ông để giúp cậu kiếm một chức giáo sĩ, vì có thể phải mất nhiều năm nữa mới có một chức vụ trống tại trường đại học, và cậu không thấy cơ hội nào khác để có thể kết hôn; bởi lẽ, cả cậu và vị hôn thê đều không có tiền ngoài khoản trợ cấp nghiên cứu sinh của Theobald, khoản này tất nhiên sẽ mất khi cậu lấy vợ.
Bất cứ hành động nào của Theobald cũng đều chắc chắn khiến ông bố không hài lòng, nhưng việc một chàng trai hai mươi ba tuổi lại muốn cưới một cô gái không xu dính túi và hơn mình bốn tuổi, lại là một cơ hội tuyệt vời để ông cụ – giờ tôi có thể gọi ông là thế, vì ông đã ít nhất sáu mươi tuổi – chớp lấy với sự hăm hở đặc trưng.
“Cái sự ngu ngốc không sao tả xiết,” ông viết khi nhận được thư của con trai, “trong niềm đam mê viển vông của con dành cho cô Allaby khiến ta vô cùng lo ngại. Dù có châm chước cho sự mù quáng của kẻ đang yêu, ta vẫn không nghi ngờ gì rằng bản thân cô gái đó là một người trẻ tuổi hạnh kiểm tốt và dễ mến, người sẽ không làm mất mặt gia đình ta, nhưng dù cô ta có xứng đáng làm con dâu ta gấp mười lần hơn những gì ta dám hy vọng, thì cảnh nghèo túng của hai đứa cũng là một chướng ngại không thể vượt qua cho cuộc hôn nhân này. Ta còn bốn đứa con khác ngoài con, và các chi phí của ta không cho phép ta tiết kiệm tiền. Năm nay các khoản chi phí đặc biệt nặng nề, quả thực ta đã phải mua hai mảnh đất không hề nhỏ vừa được tung ra thị trường, những mảnh đất cần thiết để hoàn thiện một bất động sản mà ta đã muốn gộp lại từ lâu theo cách này. Ta đã cho con ăn học không tiếc tiền, giúp con có được một khoản thu nhập thoải mái ở cái độ tuổi mà nhiều thanh niên khác vẫn còn phải phụ thuộc. Ta đã khởi đầu cho con một cách công bằng trong cuộc đời, và có quyền yêu cầu con đừng trở thành gánh nặng cho ta thêm nữa. Những đính ước kéo dài thì theo tục ngữ là không bao giờ tốt đẹp, và trong trường hợp hiện tại, viễn cảnh này có vẻ dài đằng đẵng. Con cho rằng ta có tầm ảnh hưởng gì mà có thể kiếm cho con một chức giáo sĩ chứ? Chẳng lẽ ta lại phải đi khắp nơi năn nỉ người ta lo cho con trai mình chỉ vì nó bỗng nảy ra ý định muốn kết hôn mà không có đủ phương tiện trang trải?
“Ta không muốn viết những lời cay nghiệt, không gì có thể xa lạ với cảm xúc thực sự của ta dành cho con hơn thế, nhưng nói thẳng thắn thường tử tế hơn là dùng những lời lẽ êm tai mà chẳng đi đến kết quả thực tế nào. Tất nhiên, ta ghi nhớ rằng con đã đến tuổi trưởng thành, và do đó có thể làm theo ý mình, nhưng nếu con chọn đòi hỏi đúng từng chữ của luật pháp, và hành động mà không đếm xỉa đến cảm xúc của cha mình, thì đừng ngạc nhiên nếu một ngày nọ con thấy ta cũng đòi hỏi sự tự do tương tự cho bản thân mình. —Tin ta, cha yêu quý của con, G. PONTIFEX.”
Tôi tìm thấy bức thư này cùng với những bức thư đã nêu và một vài bức khác mà tôi không cần phải đưa ra, nhưng xuyên suốt tất cả đều bao trùm cùng một tông giọng đó, và trong tất cả đều có sự dao động, dù ít hay nhiều, trong bản di chúc nằm ở cuối thư. Khi nhớ lại sự im lặng chung chung của Theobald về cha mình trong suốt nhiều năm tôi quen biết cậu sau khi ông qua đời, thì việc cậu lưu giữ những lá thư đó và ghi chú “Thư của cha tôi” lại chứa đựng một sự hùng hồn, dường như mang theo một mùi hương nhàn nhạt của sự lành mạnh và tự nhiên.
Theobald không cho Christina xem lá thư của cha mình, và thực tình mà nói, tôi tin là cậu cũng không cho ai xem cả. Bản tính cậu vốn kín đáo, và đã bị kìm nén quá nhiều, quá sớm, đến mức không còn khả năng than vãn hay xả giận khi nhắc đến cha mình. Cảm giác bị đối xử bất công trong cậu vẫn chưa thành lời, chỉ là một nỗi đè nén âm ỉ, chết lặng, hiện hữu từng ngày, và nếu có thức giấc vào ban đêm thì nó vẫn liên tục hiện hữu, nhưng cậu khó mà biết được đó là gì. Tôi là người bạn thân thiết nhất của cậu, vậy mà tôi cũng ít gặp cậu, vì tôi không thể hòa hợp với cậu trong thời gian dài. Cậu bảo tôi không có lòng tôn kính; trong khi tôi nghĩ mình có thừa sự tôn kính với những gì xứng đáng được tôn kính, nhưng những vị thần mà cậu coi là vàng ròng thì thực chất lại được làm bằng thứ kim loại rẻ tiền hơn. Như đã nói, cậu không bao giờ phàn nàn về cha mình với tôi, và những người bạn duy nhất khác của cậu cũng giống như cậu, trầm lặng và chỉn chu, có khuynh hướng tôn giáo Tin Lành, và thấm nhuần sâu sắc ý thức về tội lỗi của bất kỳ hành động chống đối cha mẹ nào — tóm lại là những chàng trai tốt — và người ta không thể xả giận với một chàng trai tốt được.
Khi Christina được người yêu thông báo về sự phản đối của cha anh, và về khoảng thời gian có lẽ phải trôi qua trước khi họ có thể kết hôn, cô đã đề nghị — tôi không biết chân thành đến mức nào — để anh được tự do khỏi đính ước; nhưng Theobald từ chối được giải phóng — “ít nhất,” như anh nói, “là vào lúc này.” Christina và bà Allaby biết họ có thể xoay xở với anh, và trên nền tảng không mấy thỏa đáng này, cuộc đính hôn vẫn tiếp tục.
Cuộc đính hôn và việc từ chối được giải phóng ngay lập tức đã nâng cao vị thế của Theobald trong chính đánh giá của anh. Dù tẻ nhạt, anh vẫn có không ít sự tự mãn âm thầm. Anh ngưỡng mộ bản thân vì thành tích đại học, vì lối sống trong sạch (tôi đã từng nói về anh rằng nếu chỉ cần tính tình tốt hơn một chút thì anh sẽ trong trắng như một quả trứng mới đẻ) và vì sự liêm chính không thể chê vào đâu được trong các vấn đề tiền bạc. Anh không tuyệt vọng về việc thăng tiến trong Giáo hội khi đã có được chức giáo sĩ, và tất nhiên, việc anh một ngày nào đó trở thành Giám mục là điều nằm trong khả năng, và Christina nói cô cảm thấy tin chắc rằng cuối cùng điều này sẽ xảy ra.
Là con gái và là vị hôn thê của một giáo sĩ, suy nghĩ của Christina xoay quanh tôn giáo rất nhiều, và cô quyết tâm rằng ngay cả khi một vị thế cao sang trên thế gian này bị từ chối với cô và Theobald, thì những đức hạnh của họ cũng phải được đánh giá đúng mức ở thế giới bên kia. Các quan điểm tôn giáo của cô hoàn toàn trùng khớp với quan điểm của Theobald, và cô đã có không biết bao nhiêu cuộc trò chuyện với anh về vinh quang của Chúa, và về sự tận tâm trọn vẹn mà họ sẽ dành cho vinh quang ấy, ngay khi Theobald nhận được chức giáo sĩ và họ kết hôn. Cô chắc chắn về những thành quả to lớn sẽ theo sau đó đến mức đôi khi cô tự hỏi về sự mù quáng mà Chúa đã thể hiện đối với những lợi ích chân chính của chính Ngài khi không sớm "loại bỏ" các mục sư đang đứng chắn giữa Theobald và chức giáo sĩ của anh.
Ngày ấy, người ta tin tưởng một cách đơn giản, thẳng thắn mà tôi không thấy ở những người đàn ông và phụ nữ có học thức ngày nay. Chưa bao giờ Theobald mảy may nghi ngờ tính chính xác theo nghĩa đen của bất kỳ câu chữ nào trong Kinh Thánh. Anh chưa bao giờ thấy cuốn sách nào tranh cãi về điều này, cũng chưa từng gặp ai nghi ngờ nó. Đúng là có một chút hoảng sợ về địa chất học, nhưng chẳng có gì đáng kể. Nếu người ta nói rằng Chúa đã tạo ra thế giới trong sáu ngày, thì Ngài đã tạo ra nó trong sáu ngày, không hơn không kém; nếu người ta nói rằng Ngài làm Adam ngủ say, lấy ra một chiếc xương sườn rồi tạo thành người đàn bà từ đó, thì dĩ nhiên là phải như thế rồi. Anh, Adam, đã đi ngủ như thể là chính anh, Theobald Pontifex vậy, trong một khu vườn, như thể là khu vườn tại Nhà mục sư Crampsford trong những tháng hè khi nó thật xinh đẹp, chỉ có điều là nó lớn hơn, và có vài loài động vật hoang dã được thuần hóa trong đó. Sau đó, Chúa đến gần anh, như thể là ông Allaby hay cha anh vậy, khéo léo lấy ra một chiếc xương sườn mà không làm anh thức giấc, và chữa lành vết thương một cách kỳ diệu để không còn dấu vết nào của cuộc phẫu thuật. Cuối cùng, Chúa đã đem chiếc xương sườn đó, có lẽ vào trong nhà kính, và biến nó thành một cô gái trẻ hệt như Christina. Đó là cách nó đã diễn ra; chẳng có khó khăn hay dù chỉ là một bóng ma của sự khó khăn nào về vấn đề này. Chẳng phải Chúa có thể làm bất cứ điều gì Ngài thích sao, và chẳng phải trong cuốn sách được linh hứng của riêng Ngài, Ngài đã bảo chúng ta rằng Ngài đã làm điều này sao?
Đây là thái độ chung của những thanh niên nam nữ có học vấn khá đối với vũ trụ luận của Moses vào năm mươi, bốn mươi, hay thậm chí hai mươi năm trước. Do đó, việc chống lại sự vô tín ngưỡng mang lại rất ít cơ hội cho những giáo sĩ trẻ đầy tham vọng, và Giáo hội cũng chưa thức tỉnh để tham gia vào các hoạt động như họ đã thể hiện sau này giữa những người nghèo ở các thị trấn lớn của chúng ta. Những người này khi đó gần như bị bỏ mặc, không hề có nỗ lực kháng cự hay hợp tác nào với những công việc của những người kế nhiệm Wesley. Công việc truyền giáo ở các nước ngoại giáo thực sự đã được tiến hành với một chút năng lượng, nhưng Theobald không cảm thấy có lời kêu gọi nào để làm nhà truyền giáo. Christina đã gợi ý điều này với anh hơn một lần, và cam đoan với anh về niềm hạnh phúc khôn tả khi được làm vợ một nhà truyền giáo, và được chia sẻ những hiểm nguy cùng anh; cô và Theobald thậm chí có thể được tử vì đạo; tất nhiên họ sẽ được tử vì đạo cùng một lúc, và sự tử vì đạo nhiều năm sau đó khi nhìn từ cái chòi trong vườn Nhà mục sư thì không hề đau đớn, nó sẽ đảm bảo cho họ một tương lai huy hoàng ở thế giới bên kia, và ít nhất là tiếng tăm sau khi chết ở thế giới này — ngay cả khi họ không được hồi sinh một cách kỳ diệu — và những chuyện như vậy đã từng xảy ra trước đây trong trường hợp của các vị tử đạo. Tuy nhiên, Theobald đã không bị lay động bởi sự nhiệt tình của Christina, nên cô đành quay lại với Giáo hội Công giáo La Mã — một kẻ thù nguy hiểm hơn, nếu có thể, hơn cả chủ nghĩa ngoại giáo. Một cuộc chiến với Công giáo La Mã thậm chí có thể mang lại cho cô và Theobald vương miện tử đạo. Đúng là Giáo hội La Mã lúc đó khá yên ắng, nhưng đó là sự bình lặng trước cơn bão, điều này cô tin chắc, với một niềm tin sâu sắc hơn bất kỳ lập luận nào dựa trên lý trí đơn thuần.
“Chúng ta, Theobald yêu dấu,” cô thốt lên, “sẽ mãi mãi chung thủy. Chúng ta sẽ đứng vững và hỗ trợ lẫn nhau ngay cả trong giờ phút của cái chết. Chúa trong lòng thương xót của Ngài có thể tha cho chúng ta khỏi việc bị thiêu sống. Ngài có thể làm hoặc không làm vậy. Lạy Chúa” (và cô hướng đôi mắt cầu nguyện lên Thiên đàng), “xin hãy tha cho Theobald của con, hoặc ban cho anh ấy được chém đầu.”
“Người yêu dấu của anh,” Theobald nói một cách nghiêm nghị, “đừng để chúng ta xáo trộn quá mức. Nếu giờ thử thách đến, chúng ta sẽ được chuẩn bị tốt nhất để đón nhận nó bằng cách đã sống một cuộc đời tĩnh lặng, không phô trương của sự từ bỏ bản thân và tận hiến cho vinh quang của Chúa. Hãy cầu nguyện Chúa rằng Ngài có thể ban cho chúng ta sống một cuộc đời như vậy.”
“Theobald yêu dấu,” Christina thốt lên, lau những giọt nước mắt đã đọng lại trong mắt cô, “anh luôn luôn, luôn luôn đúng. Hãy để chúng ta sống từ bỏ bản thân, trong sạch, ngay thẳng, trung thực trong lời nói và việc làm.” Cô chắp tay và nhìn lên Thiên đàng khi nói.
“Người yêu dấu,” người yêu của cô đáp lại, “cho đến nay chúng ta vẫn luôn cố gắng để trở thành tất cả những điều đó; chúng ta không phải là những kẻ phàm tục; hãy tỉnh thức và cầu nguyện để chúng ta có thể tiếp tục như thế đến cùng.”
Mặt trăng đã lên và cái chòi bắt đầu ẩm ướt, vì vậy họ tạm hoãn những khát vọng sang một dịp thuận tiện hơn. Những lúc khác, Christina hình dung mình và Theobald đang thách thức sự khinh miệt của hầu hết mọi người để hoàn thành một nhiệm vụ to lớn mang lại vinh dự cho Đấng Cứu Thế của cô. Cô có thể đối mặt với bất cứ điều gì vì điều này. Nhưng luôn luôn về cuối viễn cảnh của cô, có một cảnh đăng quang nhỏ bé trên cao trong những vùng đất vàng rực của Thiên đàng, và một chiếc vương miện được đặt lên đầu cô bởi chính Con Người, giữa một đám đông các thiên thần và tổng lãnh thiên thần đang nhìn vào với sự ghen tị và ngưỡng mộ — và ở đây, ngay cả chính Theobald cũng không có phần. Nếu có thứ gọi là "Tiền của sự Công chính", thì Christina chắc chắn đã làm bạn với nó. Cha mẹ cô là những người rất đáng kính và theo thời gian sẽ nhận được những Dinh thự Thiên đàng nơi họ sẽ vô cùng thoải mái; các chị em cô chắc hẳn cũng vậy; và có lẽ, cả các anh trai cô nữa; nhưng với bản thân mình, cô cảm thấy một định mệnh cao cả hơn đang chờ đợi, mà bổn phận của cô là không bao giờ được rời mắt khỏi nó. Bước đầu tiên dẫn tới đó sẽ là cuộc hôn nhân của cô với Theobald. Tuy nhiên, bất chấp những chuyến bay lãng mạn tôn giáo này, Christina là một cô gái có tính khí tốt, bản chất tử tế, người nếu kết hôn với một người đàn ông bình thường có lý trí — chúng ta hãy nói là một chủ khách sạn — thì đã có thể phát triển thành một bà chủ nhà tốt và được khách khứa yêu mến một cách xứng đáng.
Đó là cuộc sống đính hôn của Theobald. Nhiều món quà nhỏ đã được trao đi giữa cặp đôi, và nhiều sự ngạc nhiên nho nhỏ họ đã chuẩn bị một cách vui vẻ cho nhau. Họ không bao giờ cãi vã, và không ai trong số họ bao giờ tán tỉnh người khác. Bà Allaby và các chị em dâu tương lai sùng bái Theobald mặc dù không thể kiếm được một phó tế nào khác đến để làm mục tiêu "săn rể" lâu như khi Theobald còn giúp ông Allaby, việc mà bây giờ tất nhiên anh làm miễn phí không công; tuy nhiên, hai người trong số các chị em gái đã xoay xở tìm được chồng trước khi Christina thực sự kết hôn, và trong mỗi dịp, Theobald đều đóng vai trò như một con voi mồi. Cuối cùng, chỉ còn hai trong số bảy cô con gái vẫn chưa lập gia đình.
Sau ba hoặc bốn năm, ông cụ Pontifex đã quen với việc đính hôn của con trai và coi nó như một trong những điều giờ đây đã có quyền mặc nhiên được chấp nhận. Vào mùa xuân năm 1831, hơn năm năm sau lần đầu tiên Theobald đi bộ đến Crampsford, một trong những chức giáo sĩ tốt nhất do Trường đại học ban tặng bất ngờ bị bỏ trống, và vì nhiều lý do, đã bị từ chối bởi hai nghiên cứu sinh thâm niên hơn Theobald, những người mà lẽ ra ai cũng nghĩ là sẽ nhận nó. Chức giáo sĩ sau đó được trao cho và tất nhiên được Theobald chấp nhận, với giá trị không dưới 500 bảng một năm cùng một ngôi nhà và khu vườn thích hợp. Ông cụ Pontifex sau đó đã hào phóng hơn mong đợi và quyết định cấp 10.000 bảng cho con trai và con dâu trong suốt cuộc đời họ, phần còn lại sẽ để cho con cái của họ tùy ý định đoạt. Vào tháng 7 năm 1831, Theobald và Christina trở thành vợ chồng.