Đường Đời Chông Gai

Lượt đọc: 936 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 14

❊ ❊ ❊

Battersby-on-the-Hill là tên ngôi làng nơi Theobald hiện đang giữ chức Cha sở. Làng có khoảng bốn, năm trăm nhân khẩu, cư ngụ rải rác trên một vùng diện tích khá rộng, và toàn là nông dân cùng những người làm thuê trong các nông trại. Tòa nhà Cha sở (Rectory) trông rất khang trang, tọa lạc trên đỉnh đồi với tầm nhìn tuyệt đẹp. Trong phạm vi gần, có kha khá hàng xóm láng giềng, nhưng ngoại trừ một vài trường hợp, tất cả đều là các mục sư và gia đình của họ từ những ngôi làng xung quanh.

Những người này chào đón vợ chồng nhà Pontifex như thể họ là một sự bổ sung tuyệt vời cho khu vực. Họ bảo rằng ông Pontifex thật thông tuệ; ông từng là sinh viên xuất sắc nhất về cổ học và toán học; quả thực là một thiên tài, nhưng đồng thời cũng sở hữu sự thông thái thực tế đầy thấu đáo. Là con trai của một người lừng lẫy như ông Pontifex nhà xuất bản, không sớm thì muộn ông cũng sẽ thừa kế một gia sản lớn. Chẳng phải ông còn một người anh trai sao? Phải, nhưng dù vậy thì phần của Theobald chắc cũng chẳng hề nhỏ. Tất nhiên họ sẽ tổ chức các bữa tiệc tối. Còn bà Pontifex, thật là một người phụ nữ quyến rũ; có lẽ bà không hẳn là xinh đẹp, nhưng bù lại bà có nụ cười ngọt ngào và phong thái thì sáng bừng, cuốn hút. Bà cũng thật lòng tận tụy với chồng và ngược lại; họ thực sự gợi cho người ta nhớ về hình ảnh những cặp tình nhân thời xưa; hiếm có cặp đôi nào như vậy trong thời đại suy đồi này; thật là đẹp đẽ, v.v. Đó là những bình luận của hàng xóm về những cư dân mới này.

Về phần giáo dân của Theobald, những nông dân thì cư xử lịch sự còn những người làm thuê cùng vợ họ thì khúm núm. Có chút bất đồng ý kiến, một di sản để lại từ người tiền nhiệm bất cẩn, nhưng như bà Theobald đã tự hào tuyên bố: "Tôi nghĩ Theobald đủ sức giải quyết việc đó." Nhà thờ thời ấy là một mẫu kiến trúc Norman muộn thú vị, với vài phần bổ sung từ thời Anh sớm. Vào những ngày đó, nó được coi là trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, nhưng bốn, năm mươi năm trước thì chẳng mấy nhà thờ nào còn tốt cả. Nếu có một đặc điểm nào tiêu biểu cho thế hệ ngày nay hơn bất kỳ đặc điểm nào khác, thì đó chính là xu hướng phục dựng các nhà thờ.

Horace đã rao giảng về việc phục dựng nhà thờ trong bài thơ của ông:

Hỡi người La Mã, ngươi phải trả giá cho tội lỗi của cha ông dù chẳng có lỗi lầm,

Cho đến khi ngươi phục dựng được các đền thờ,

Cùng những tòa nhà đổ nát của các vị thần và

Những bức tượng đen ngòm vì khói bụi.

Chẳng có gì ở Rome diễn ra suôn sẻ trong một thời gian dài sau thời đại Augustus, nhưng tôi cũng chẳng rõ đó là vì họ đã phục dựng các đền thờ hay là vì họ đã không làm điều đó. Chắc chắn là mọi thứ đã trở nên tồi tệ sau thời Constantine, nhưng Rome vẫn là một thành phố quan trọng.

Ở đây tôi có thể nói rằng trước khi Theobald ở Battersby được vài năm, ông đã tìm thấy cơ hội hữu ích trong việc xây dựng lại nhà thờ Battersby, công việc mà ông đã thực hiện với chi phí đáng kể, trong đó ông cũng hào phóng đóng góp một phần. Ông tự làm kiến trúc sư cho chính mình, điều này giúp tiết kiệm chi phí; tuy nhiên vào khoảng năm 1834, khi Theobald bắt đầu khởi công, kiến trúc vẫn chưa được hiểu tường tận lắm, và kết quả không được thỏa đáng như nếu ông chịu đợi thêm vài năm nữa.

Tác phẩm của bất kỳ ai, dù là văn chương, âm nhạc, hội họa, kiến trúc hay bất cứ thứ gì khác, đều luôn là tấm chân dung của chính người đó; và càng cố che giấu bản thân bao nhiêu, thì tính cách của họ càng lộ rõ bấy nhiêu bất chấp ý muốn của họ. Rất có thể tôi đang tự kết tội chính mình trong suốt quá trình viết cuốn sách này, vì tôi biết rằng dù muốn hay không, tôi đang khắc họa chính mình một cách chân thực hơn bất kỳ nhân vật nào mà tôi đặt ra trước mắt độc giả. Tôi lấy làm tiếc vì điều đó, nhưng tôi không thể làm khác được—sau khi đã làm dịu lòng nữ thần Nemesis bằng lời tự thú này, tôi sẽ nói rằng nhà thờ Battersby trong diện mạo đã được tu sửa luôn gợi cho tôi một bức chân dung về Theobald rõ nét hơn bất cứ tác phẩm nào của một nhà điêu khắc hay họa sĩ nào không phải là bậc thầy kiệt xuất có thể tạo ra.

Tôi nhớ mình đã ở lại cùng Theobald khoảng sáu hoặc bảy tháng sau khi ông kết hôn, khi ngôi nhà thờ cũ vẫn còn đó. Tôi đi lễ và cảm thấy như Naaman hẳn phải cảm thấy trong những dịp nhất định khi ông phải tháp tùng chủ nhân của mình trở về sau khi đã được chữa khỏi bệnh phong. Tôi đã mang theo một ký ức sống động hơn về điều này và về con người nơi đây so với bài giảng đạo của Theobald. Ngay cả bây giờ, tôi vẫn có thể thấy những người đàn ông mặc áo blouse xanh dài chấm gót, và nhiều hơn một bà già khoác áo choàng đỏ; hàng dãy những cậu mục đồng ngốc nghếch, đờ đẫn, trống rỗng, với vóc dáng thô kệch, khuôn mặt kém sắc, thiếu sức sống và dửng dưng—một chủng tộc giống với những người nông dân Pháp trước cách mạng như Carlyle từng mô tả hơn là điều dễ chịu khi ngẫm lại—một chủng tộc giờ đã bị thay thế bởi một thế hệ nhanh nhẹn, ưa nhìn và đầy hy vọng hơn, những người đã khám phá ra rằng họ cũng có quyền được hưởng hạnh phúc nhiều nhất có thể, và với những ý tưởng rõ ràng hơn về phương cách tốt nhất để đạt được điều đó.

Họ lê bước vào từng người một, hơi thở bốc khói vì trời đang mùa đông, cùng tiếng ủng đinh nện xuống sàn lộp cộp; họ phủi tuyết khỏi người khi bước vào, và qua cánh cửa mở, tôi thoáng thấy một bầu trời xám xịt buồn tẻ và những bia mộ phủ đầy tuyết. Bằng cách nào đó, tôi nhận ra giai điệu mà Handel đã phổ vào những ca từ "Nơi người nông dân ở gần đó" đã lẩn khuất trong đầu tôi và chẳng tài nào xua đuổi được. Handel quả là người thấu hiểu những con người này một cách kỳ diệu!

Họ cúi chào Theobald khi đi ngang qua bàn đọc kinh ("Người dân ở đây thực sự rất biết lễ độ," Christina thì thầm với tôi, "họ biết ai là người trên"), và ngồi vào ghế trong một hàng dài áp sát tường. Dàn đồng ca trèo lên gác xép cùng với nhạc cụ của họ—một cây violoncello, một cây clarinet và một cây trombone. Tôi nhìn thấy họ và chẳng bao lâu sau tôi nghe thấy tiếng họ, vì có một bài thánh ca trước buổi lễ, một giai điệu hoang dã, một di tích, nếu tôi không nhầm, của một nghi thức nào đó trước thời Cải cách. Tôi từng nghe cái mà tôi tin là tổ tiên âm nhạc xa xôi của nó tại nhà thờ SS. Giovanni e Paolo ở Venice chưa đầy năm năm trước; và một lần nữa tôi lại nghe thấy nó ở nơi xa xôi giữa Đại Tây Dương vào một ngày Chủ nhật xám xịt tháng Sáu, khi gió và sóng đều lặng im, khiến những người di cư tụ tập trên boong tàu, và bài thánh ca ai oán của họ bay ra trên màn sương bạc của bầu trời, và trên vùng hoang vu của đại dương vốn đã thở dài cho đến khi chẳng thể thở dài thêm được nữa. Hoặc nó cũng có thể được nghe thấy tại một buổi họp trại của những người theo Giám lý trên sườn đồi xứ Wales, nhưng trong các nhà thờ, nó đã biến mất vĩnh viễn. Nếu là một nhạc sĩ, tôi sẽ lấy nó làm chủ đề cho chương adagio trong một bản giao hưởng Wesleyan.

Giờ đây những cây clarinet, violoncello và trombone đã không còn nữa, thứ âm nhạc hoang dã như của những sinh vật sầu thảm trong sách Ezekiel, nghịch tai nhưng lại vô cùng cảm động. Đã không còn nữa cái loa phát thanh khiến trẻ em khiếp sợ, cái kẻ gầm rú như bò rừng Bashan, gã thợ rèn làng; đã không còn nữa bác thợ mộc du dương, đã không còn nữa anh chàng chăn cừu vạm vỡ với mái tóc đỏ, người từng gầm vang hơn tất cả, cho đến khi họ hát đến đoạn, "Những mục đồng với đàn cừu đang canh giữ," khi sự khiêm tốn bao trùm lấy anh ta trong bối rối, buộc anh ta phải im lặng, như thể người ta đang chúc tụng sức khỏe của chính anh ta vậy. Họ đã bị định đoạt và có linh cảm về điềm gở ngay cả khi tôi lần đầu nhìn thấy họ, nhưng họ vẫn còn một chút thời gian ít ỏi của cuộc đời đồng ca, và họ đã gầm vang lên:

những bàn tay độc ác đã đâm thâu và đóng đinh ngài, đâm thâu và

đóng đinh ngài vào cây gỗ.

nhưng không lời mô tả nào có thể truyền tải đúng hiệu ứng của nó. Khi tôi ở nhà thờ Battersby lần cuối, có một cây đàn harmonium do một cô gái trông rất ngọt ngào chơi cùng dàn đồng ca các em nhỏ xung quanh, họ hát các bài thánh ca theo những giai điệu chuẩn mực nhất, và họ hát các bài Thánh ca Cổ và Hiện đại; những chiếc ghế cao đã biến mất, à không, ngay cả cái gác xép nơi dàn đồng ca cũ từng hát cũng đã bị dỡ bỏ như một vật đáng nguyền rủa, thứ có thể nhắc nhở mọi người về các nơi thờ tự cao cấp, và Theobald thì đã già, còn Christina thì đang nằm dưới những cây thủy tùng trong nghĩa trang nhà thờ.

Nhưng vào buổi tối muộn hơn, tôi thấy ba ông lão khẽ cười khúc khích bước ra từ một nhà nguyện ly khai, và chắc chắn rồi, họ chính là những người bạn cũ của tôi: bác thợ rèn, bác thợ mộc và bác chăn cừu. Trên khuôn mặt họ ánh lên vẻ mãn nguyện khiến tôi chắc chắn rằng họ vừa hát xong; tất nhiên không còn với vẻ hào hùng xưa cũ của violoncello, clarinet và trombone, nhưng vẫn là những bài thánh ca Zion và không hề có sự mê tín dị đoan mới mẻ nào.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.