Khi Ernest về đến nhà và lén lút lẻn vào cửa sau, cậu nghe thấy giọng cha mình đang giận dữ gặng hỏi xem "cậu chủ Ernest" đã về chưa. Cậu cảm thấy hệt như Jack trong truyện cổ tích "Jack và cây đậu thần", khi đang trốn trong lò nướng mà phải nghe gã khổng lồ hỏi vợ xem bà đã bắt được đứa trẻ nào cho bữa tối chưa. Với lòng can đảm, mà về sau chứng tỏ là liều lĩnh hơn là khôn ngoan, cậu quyết định đối mặt trực diện, tự ra trình diện ngay và thú nhận rằng mình vừa gặp một tai nạn khủng khiếp. Cậu kể lại câu chuyện từng chút một. Dù Theobald có nổi trận lôi đình đôi chút về "sự ngu ngốc và bất cẩn khó tin" của cậu, nhưng cậu vẫn thoát nạn nhẹ nhàng hơn mong đợi. Ban đầu, Theobald và Christina thực sự định liên hệ việc cậu vắng mặt bữa tối với vụ đuổi việc Ellen. Nhưng khi thấy rõ ràng — mọi chuyện với Theobald lúc nào cũng rõ ràng — rằng Ernest không hề có mặt ở nhà suốt buổi sáng đó và vì vậy không thể nào biết chuyện gì đã xảy ra, nên lần này cậu được tha bổng, không một vết nhơ nào trên danh dự. Có lẽ Theobald đang vui vẻ; có thể ông thấy trên báo sáng nay rằng cổ phiếu của mình đang tăng; có thể là do việc này hoặc hai mươi lý do khác, nhưng dù là gì đi nữa, ông không quở trách gay gắt như Ernest lo sợ. Thấy cậu trông phờ phạc và tin rằng cậu đang rất đau lòng vì mất đồng hồ, Theobald thậm chí còn cho cậu một ly rượu sau bữa tối, điều kỳ lạ là thứ rượu đó không làm cậu nghẹn, mà còn khiến cậu nhìn mọi việc lạc quan hơn thường lệ.
Đêm đó khi đọc kinh cầu nguyện, cậu chèn thêm vài câu cầu xin sao cho mình không bị phát hiện và mọi chuyện với Ellen đều ổn thỏa, nhưng lòng cậu vẫn lo âu và bứt rứt. Lương tâm tội lỗi vạch ra cho cậu hàng tá lỗ hổng trong câu chuyện của mình, bất kỳ điểm nào cũng có thể khiến cậu bị bại lộ. Ngày hôm sau và nhiều ngày sau đó, cậu chạy trốn dù chẳng ai đuổi theo, và run rẩy mỗi khi nghe tiếng cha gọi. Cậu đã có quá nhiều nỗi lo, khó mà chịu đựng thêm, và dù cố tỏ ra vui vẻ, ngay cả mẹ cậu cũng nhận ra có điều gì đó đang đè nặng tâm trí cậu. Thế rồi, ý nghĩ cũ lại hiện về trong bà: rốt cuộc thì con trai bà có lẽ không hề vô can trong vụ việc của Ellen — và điều này quá thú vị khiến bà cảm thấy buộc phải tìm ra sự thật gần nhất có thể.
"Lại đây nào, đứa con trai tội nghiệp với khuôn mặt tái mét và đôi mắt trũng sâu của mẹ," một ngày nọ, bà bảo cậu bằng giọng điệu âu yếm nhất; "lại đây ngồi cạnh mẹ, chúng ta sẽ có một cuộc trò chuyện riêng tư nho nhỏ, được chứ?"
Cậu bé máy móc đi đến chiếc ghế sô-fa. Bất cứ khi nào mẹ muốn có cái mà bà gọi là "trò chuyện riêng tư", bà luôn chọn sô-fa làm địa điểm thích hợp nhất để khai chiến. Mọi bà mẹ đều làm thế; sô-fa đối với họ cũng giống như phòng ăn đối với những người cha vậy. Trong trường hợp này, chiếc sô-fa đặc biệt thích hợp cho mục đích chiến lược, vì nó là loại cổ điển với lưng tựa cao, đệm dày, gối tựa và đệm lót. Một khi đã bị dồn vào góc sâu của nó, người ta chẳng khác nào đang ngồi trên ghế nha sĩ, rất khó mà thoát ra được. Tại đây, bà có thể dễ dàng tiếp cận để lay chuyển cậu nếu thấy cần thiết, hoặc nếu muốn khóc, bà có thể vùi đầu vào đệm sô-fa và đắm mình trong nỗi đau buồn thảm thiết, thứ hiếm khi không đạt được hiệu quả. Không có thủ đoạn yêu thích nào của bà dễ áp dụng bằng chiếc sô-fa này so với chỗ ngồi thường ngày là chiếc ghế bành bên phải lò sưởi. Con trai bà hiểu rõ đến mức chỉ cần nghe giọng mẹ là biết ngay sẽ có một cuộc "trò chuyện sô-fa", nên cậu đã ngoan ngoãn ngồi vào vị trí như một chú cừu non ngay khi bà vừa mở lời, trước cả khi bà kịp tới nơi.
"Con trai yêu dấu của mẹ," mẹ cậu bắt đầu, nắm lấy tay cậu và đặt vào lòng mình, "hãy hứa với mẹ đừng bao giờ sợ cha hay sợ mẹ; hãy hứa với mẹ điều này, con yêu, vì tình yêu con dành cho mẹ, hãy hứa với mẹ đi," và bà hôn cậu hết lần này đến lần khác, vuốt tóc cậu. Nhưng tay kia bà vẫn nắm chặt lấy tay cậu; bà đã tóm được cậu và nhất quyết không buông.
Cậu bé cúi đầu và hứa. Cậu còn biết làm gì khác được đây?
"Con biết không, Ernest thân yêu, chẳng có ai yêu con nhiều bằng cha và mẹ; không ai theo sát những lợi ích của con hay lo lắng muốn thấu hiểu mọi niềm vui, nỗi buồn nhỏ nhặt của con như cha mẹ đâu; nhưng con trai yêu quý của mẹ, mẹ buồn khi nghĩ rằng đôi khi con không dành cho cha mẹ tình yêu và sự tin tưởng tuyệt đối mà con đáng lẽ phải có. Con biết đấy, con yêu, cha mẹ xem việc theo dõi sự phát triển về đạo đức và tâm linh của con vừa là niềm vui vừa là nghĩa vụ, nhưng than ôi! con lại chẳng chịu để cha mẹ thấy được đời sống đạo đức và tâm linh của con. Đôi khi cha mẹ gần như nghi ngờ liệu con có chút đời sống đạo đức và tâm linh nào không. Về đời sống nội tâm của con, con yêu, chúng ta chẳng biết gì ngoài những mẩu vụn mà cha mẹ có thể lượm lặt được bất chấp ý con, từ những điều nhỏ nhặt mà con lỡ miệng nói ra trước khi kịp nhận biết."
Cậu bé rùng mình. Cảm giác này khiến cậu thấy nóng ran và khó chịu khắp người. Cậu biết mình phải cẩn trọng đến thế nào, nhưng dù cố gắng ra sao, đôi khi sự lơ đễnh trong lúc đóng kịch vẫn khiến cậu vô tình tiết lộ bản thân. Mẹ cậu thấy cậu rùng mình và tận hưởng vết xước mà bà vừa gây ra. Nếu bà không tự tin về chiến thắng đến thế, hẳn bà đã từ bỏ niềm vui khi chạm vào cái thứ giống như đôi mắt ở cuối cặp râu ốc sên chỉ để thích thú nhìn nó thụt vào — nhưng bà biết rằng khi đã dồn được cậu vào ghế sô-fa và nắm chặt tay cậu, bà đã nắm kẻ địch hoàn toàn trong tay và có thể làm bất cứ điều gì bà muốn.
"Cha không cảm thấy," bà tiếp tục, "rằng con yêu ông với sự trọn vẹn và không dè dặt, điều lẽ ra sẽ thôi thúc con không giấu giếm ông điều gì, và kể cho ông nghe mọi thứ một cách tự do, không sợ hãi như với người bạn yêu thương nhất trên đời chỉ sau Cha trên Thiên đàng. Tình yêu hoàn hảo, như chúng ta biết, sẽ xua tan nỗi sợ hãi: cha con yêu con một cách hoàn hảo, con yêu, nhưng ông không cảm thấy con đáp lại tình yêu đó một cách hoàn hảo. Nếu con sợ ông, đó là vì con không yêu ông như ông xứng đáng được nhận, và mẹ biết đôi khi điều đó làm ông đau thắt tận tâm can khi nghĩ rằng mình đã nhận được từ con sự cảm thông sâu sắc và tự nguyện hơn là những gì con đang thể hiện. Ôi, Ernest, Ernest, đừng làm tổn thương một người tốt và cao thượng như vậy bằng thái độ mà mẹ không thể gọi bằng tên nào khác ngoài sự vô ơn."
Ernest chưa bao giờ chịu được khi bị mẹ nói như thế: vì cậu vẫn tin rằng bà yêu cậu, rằng cậu cũng quý bà và coi bà là một người bạn — cho đến một mức độ nào đó. Nhưng mẹ cậu đang đi đến hồi kết của sự kiên nhẫn; bà đã giở trò lừa bịp về lòng tin trong gia đình với cậu không biết bao nhiêu lần. Hết lần này đến lần khác, bà đã khéo léo moi móc từ cậu tất cả những gì bà muốn biết, rồi sau đó đẩy cậu vào tình thế tồi tệ nhất bằng cách đem kể hết với Theobald. Ernest đã phản đối không ít lần trong những dịp đó, và chỉ ra cho mẹ thấy những lời tâm sự của cậu đã gây ra tai họa như thế nào, nhưng Christina luôn cãi lý với cậu và chứng minh theo cách rõ ràng nhất có thể rằng trong mỗi trường hợp bà đều đúng, và rằng cậu không có lý do gì để phàn nàn. Thường thì lương tâm của bà đã ngăn không cho bà im lặng, và trước điều này thì không có lời bào chữa nào, vì chúng ta đều buộc phải tuân theo sự mách bảo của lương tâm. Ernest từng phải thuộc lòng một bài thánh ca về lương tâm. Nó có ý rằng nếu con không chú ý đến tiếng nói của lương tâm, nó sẽ sớm ngừng lên tiếng. "Lương tâm của mẹ con không hề ngừng lên tiếng," Ernest nói với một người bạn ở Roughborough; "nó lúc nào cũng lảm nhảm."
Khi một cậu bé đã từng nói thiếu tôn trọng như vậy về lương tâm của mẹ mình, thì thực tế mọi chuyện giữa cậu và bà đã chấm dứt. Ernest, do thói quen thuần túy, do chiếc sô-fa, và sự trở lại của những ký ức liên đới, vẫn bị lay động bởi giọng nói của nàng tiên cá đến mức khao khát muốn chèo về phía bà, lao vào vòng tay bà, nhưng không được; còn có những ký ức liên đới khác cũng ùa về, và xương cốt tan nát của quá nhiều lời thú tội bị giết hại đang nằm trắng xóa quanh váy áo mẹ cậu, khiến cậu không đời nào có thể tin bà thêm lần nữa. Vì vậy, cậu cúi đầu, vẻ mặt ngây ngô, nhưng vẫn giữ kín suy nghĩ của riêng mình.
"Mẹ thấy rồi, con yêu quý nhất," mẹ cậu tiếp tục, "hoặc là mẹ nhầm, rằng trong lòng con không có chuyện gì, hoặc là con không muốn trải lòng với mẹ: nhưng ôi, Ernest, ít nhất hãy nói cho mẹ biết điều này; có điều gì con đang hối hận, điều gì khiến con không hạnh phúc liên quan đến cô bé Ellen khốn khổ kia không?"
Tim Ernest đập loạn nhịp. "Giờ thì mình chết chắc rồi," cậu tự nhủ. Cậu chẳng hiểu mẹ mình đang ám chỉ điều gì và nghĩ rằng bà nghi ngờ về chiếc đồng hồ; nhưng cậu vẫn giữ vững lập trường.
Tôi không tin rằng cậu ấy hèn nhát hơn những người xung quanh nhiều lắm, chỉ là cậu không biết rằng tất cả những người tỉnh táo đều là kẻ hèn nhát khi họ bị rơi vào tình thế không sở trường, hoặc khi họ nghĩ rằng mình sắp bị đối xử thô bạo. Tôi tin rằng, nếu sự thật được sáng tỏ, người ta sẽ thấy ngay cả vị thánh Michael dũng cảm cũng từng cố gắng tìm cách thoái thác cuộc chiến nổi tiếng với con rồng; ngài giả vờ không thấy đủ loại hành vi sai trái của con rồng; nhắm mắt làm ngơ trước việc nó ăn thịt không biết bao nhiêu trăm người đàn ông, đàn bà và trẻ em mà ngài đã hứa bảo vệ; để mặc cho bản thân bị xúc phạm công khai hàng chục lần mà không oán giận; và cuối cùng khi ngay cả một thiên thần cũng không thể chịu đựng thêm được nữa, ngài đã chần chừ và trì hoãn một thời gian dài không thể tin nổi trước khi quyết định ngày giờ cho cuộc đụng độ. Còn về cuộc chiến thực sự, nó cũng chẳng khác mấy trận cãi vã ầm ĩ mà bà Allaby đã trải qua với gã thanh niên cuối cùng đã cưới con gái lớn của bà, cho đến một lúc, kìa, con rồng nằm chết, trong khi chính ngài vẫn còn sống và suy cho cùng cũng chẳng bị thương nặng lắm.
"Con không biết mẹ muốn nói gì ạ," Ernest lo lắng thốt lên, giọng có phần vội vã. Mẹ cậu suy diễn thái độ đó là sự phẫn nộ vì bị nghi ngờ, và bản thân bà cũng hơi hoảng sợ nên đã quay ngoắt và chuồn lẹ nhanh như tốc độ cái lưỡi bà có thể xoay xở.
"Ồ!" bà nói, "Mẹ thấy qua giọng điệu của con là con vô tội! Ôi! Ôi! Mẹ tạ ơn Cha trên Thiên đàng vì điều này; nguyện xin Người vì Con yêu dấu của Người mà giữ cho con luôn thuần khiết. Cha con, con yêu quý à" — (đoạn này bà nói nhanh nhưng vẫn liếc nhìn cậu dò xét) "cũng thuần khiết như một thiên thần không tì vết khi ông đến với mẹ. Hãy giống như ông, luôn biết từ bỏ cái tôi, chân thật trong lời nói và hành động, đừng bao giờ quên con là con trai và cháu trai của ai, cũng đừng quên cái tên chúng ta đã đặt cho con, về dòng suối thiêng nơi tội lỗi của con đã được gột rửa qua máu và phước lành của Chúa Kitô," v.v.
Nhưng Ernest đã cắt ngang điều này — tôi sẽ không nói là làm cho ngắn lại — nhưng chắc chắn là ngắn hơn rất nhiều so với những gì Christina định nói, bằng cách thoát khỏi vòng tay của mẹ và ba chân bốn cẳng chạy mất. Khi đến gần khu vực nhà bếp (nơi cậu cảm thấy thoải mái hơn), cậu nghe tiếng cha gọi mẹ, và lương tâm tội lỗi lại trỗi dậy. "Ông ấy đã phát hiện ra hết rồi," cậu gào lên trong lòng, "và ông ấy sắp nói với mẹ — lần này thì mình xong đời thật rồi." Nhưng không có gì cả; cha cậu chỉ muốn tìm chìa khóa tủ rượu. Sau đó, Ernest lẻn ra một bụi cây hay lùm cây nhỏ sau bãi cỏ nhà mục sư, và tự an ủi mình bằng một tẩu thuốc lá. Ở đây, trong rừng với nắng hè xuyên qua tán lá, cùng một cuốn sách và tẩu thuốc, cậu bé quên hết những lo âu và có được một khoảng nghỉ ngơi mà nếu thiếu nó, tôi thực sự tin rằng cuộc đời cậu sẽ không thể chịu đựng nổi.
Tất nhiên, Ernest bị bắt đi tìm tài sản đã mất của mình, và một phần thưởng được treo cho ai tìm thấy, nhưng hình như cậu đã đi lạc đường khá nhiều, có hơn một lần nghĩ rằng mình sẽ tìm thấy tổ chim chiền chiện, và việc tìm một chiếc đồng hồ và ví tiền trên cánh đồng Battersby cũng giống như mò kim đáy bể: hơn nữa, nó có thể đã bị kẻ lang thang nào đó nhặt được, hoặc bị một con ác là lấy mất, loài chim có rất nhiều ở vùng này, thế nên sau một tuần hay mười ngày, cuộc tìm kiếm bị hủy bỏ, và phải đối mặt với sự thật khó chịu rằng Ernest phải có một chiếc đồng hồ khác, một con dao khác, và một khoản tiền tiêu vặt nhỏ.
Tuy nhiên, thật đúng đắn khi Ernest phải trả một nửa giá trị chiếc đồng hồ; việc này sẽ được làm cho dễ dàng với cậu, vì nó sẽ được trừ dần vào tiền tiêu vặt hàng nửa năm, kéo dài trong hai hoặc thậm chí ba năm. Vì lợi ích của chính Ernest cũng như của cha mẹ cậu, tốt nhất là chiếc đồng hồ nên có giá càng rẻ càng tốt, vì vậy họ quyết định mua đồ cũ. Không được nói gì với Ernest, nhưng đồng hồ sẽ được mua và đặt sẵn trên đĩa của cậu như một món quà bất ngờ ngay trước khi kỳ nghỉ kết thúc. Theobald sẽ phải lên thị trấn trong vài ngày tới và có thể tìm một chiếc đồng hồ cũ nào đó đáp ứng đủ yêu cầu. Do đó, theo thời gian, Theobald đã lên đường, mang theo một danh sách dài những việc cần mua cho gia đình, trong đó có việc mua một chiếc đồng hồ cho Ernest.
Như tôi đã nói, đó luôn là những khoảng thời gian hạnh phúc khi Theobald đi vắng suốt cả ngày; cậu bé bắt đầu cảm thấy nhẹ nhõm trong lòng như thể Chúa đã nghe thấy lời cầu nguyện của mình, và cậu sẽ không bị phát hiện. Nhìn chung, ngày hôm đó diễn ra khá yên bình, nhưng than ôi, nó lại không kết thúc như lúc bắt đầu; bầu không khí thất thường mà cậu sống chưa bao giờ dễ tạo ra bão tố hơn sau một khoảng lặng tươi sáng như vậy, và khi Theobald trở về, Ernest chỉ cần nhìn vào mặt ông là biết ngay một cơn cuồng phong đang ập đến.
Christina thấy có điều gì đó đã xảy ra rất tệ, và khá hoảng sợ liệu Theobald có nghe tin về khoản tiền mất mát nghiêm trọng nào không; tuy nhiên, ông không trút bầu tâm sự ngay mà rung chuông gọi người hầu: "Bảo cậu chủ Ernest đến phòng ăn gặp ta."