Tôi lập tức gặp luật sư của mình, nhưng khi định viết thư cho Theobald, tôi nhận thấy tốt hơn là nên trực tiếp xuống gặp ông ta. Vì vậy, tôi đã đề nghị việc này, hẹn ông đón tôi tại ga tàu, đồng thời bóng gió rằng tôi có tin chẳng lành về đứa con trai của ông. Tôi biết ông sẽ không nhận được thư trước khi tôi đến quá vài tiếng đồng hồ, và tôi nghĩ rằng khoảng thời gian ngắn ngủi của sự chờ đợi đầy lo âu đó có lẽ sẽ làm dịu đi cú sốc trước những gì tôi sắp sửa thông báo.
Tôi chưa bao giờ nhớ mình lại do dự giữa hai luồng suy nghĩ nhiều đến thế như trong chuyến hành trình đến Battersby để thực hiện cái công việc chẳng vui vẻ gì này. Khi nghĩ đến cậu bé với khuôn mặt tái xám mà tôi từng biết nhiều năm về trước, nghĩ đến sự tàn nhẫn dai dẳng và dã man mà cậu phải chịu đựng trong thời thơ ấu—sự tàn nhẫn ấy vẫn rất thực tế dù xuất phát từ sự ngu dốt và khờ khạo hơn là từ ác ý cố tình; nghĩ đến bầu không khí dối trá và ảo tưởng tự phụ mà cậu được nuôi dạy; nghĩ đến sự sẵn sàng yêu thương bất cứ ai đủ tốt để cho phép cậu được yêu, và nghĩ đến việc tình cảm dành cho cha mẹ, nếu tôi không nhầm, chỉ chết đi trong lòng cậu vì nó đã bị giết chết hết lần này đến lần khác, mỗi khi nó cố gắng trỗi dậy. Khi nghĩ đến tất cả những điều này, tôi cảm thấy nếu quyền quyết định nằm trong tay tôi, tôi sẽ bắt Theobald và Christina phải chịu đựng những đau khổ về tinh thần còn nghiêm trọng hơn cả những gì sắp sửa giáng xuống đầu họ. Nhưng mặt khác, khi nghĩ về thời thơ ấu của chính Theobald, về lão George Pontifex già nua kinh khủng là cha ông ta, về John và bà John, cùng hai người chị của ông; khi lại nghĩ đến những năm tháng dài đằng đẵng với hy vọng bị trì hoãn khiến lòng người mỏi mệt của Christina trước khi bà kết hôn, về cuộc sống mà bà hẳn đã trải qua tại Crampsford, và về môi trường xung quanh nơi bà và chồng cùng chung sống tại Battersby, tôi lại cảm thấy điều đáng ngạc nhiên là tại sao những bất hạnh dai dẳng đến vậy lại không dẫn đến một sự trừng phạt nặng nề hơn nữa.
Những con người tội nghiệp! Họ đã cố gắng che giấu sự thiếu hiểu biết về thế gian của chính mình bằng cách gọi đó là theo đuổi những giá trị thiên đàng, rồi nhắm mắt làm ngơ trước bất cứ điều gì có thể gây rắc rối cho họ. Khi có con trai, họ cũng che mắt đứa trẻ đó chừng nào còn có thể. Ai có thể trách họ chứ? Họ có đủ mọi lời răn dạy và minh chứng cho mọi việc mình đã làm hoặc đã bỏ qua; chẳng có tiền lệ nào được tra cứu kỹ càng hơn tiền lệ dành cho một mục sư và vợ mục sư. Họ khác biệt với những người láng giềng ở điểm nào? Hộ gia đình của họ có gì khác so với bất kỳ mục sư tử tế nào khác từ đầu này đến đầu kia nước Anh? Vậy tại sao, trong tất cả mọi người trên thế giới này, chính họ lại phải là người gánh chịu cái tháp Siloam đổ sập xuống này?
Chắc chắn là cái tháp Siloam đó không ra gì chứ không phải do những người đứng dưới nó; lỗi lầm nằm ở hệ thống chứ không phải ở con người. Nếu Theobald và vợ ông chỉ cần biết nhiều hơn về thế giới và những điều trong đó, họ sẽ chẳng gây ra bao nhiêu tổn hại cho bất kỳ ai. Họ vẫn sẽ là những kẻ ích kỷ, nhưng không đến mức quá đáng mà không thể tha thứ, và cũng không ích kỷ hơn bất kỳ người nào khác. Thế nhưng, tình hình lại vô vọng; sẽ chẳng ích gì ngay cả khi họ có chui lại vào bụng mẹ để được sinh ra lần nữa. Họ không những phải được sinh ra lần nữa, mà mỗi người trong số họ còn phải được sinh ra từ một người cha mới, một người mẹ mới, và một dòng dõi tổ tiên khác biệt qua nhiều thế hệ trước khi tâm trí họ đủ linh hoạt để học lại từ đầu. Cách duy nhất để đối xử với họ là chiều lòng họ và tận dụng những gì tốt nhất ở họ cho đến khi họ nhắm mắt xuôi tay—và hãy cảm thấy biết ơn khi ngày đó đến.
Theobald nhận được thư của tôi như tôi đã dự đoán, và đón tôi tại nhà ga gần Battersby nhất. Khi cùng ông đi bộ về nhà, tôi nhẹ nhàng thông báo tin tức cho ông. Tôi giả vờ như mọi chuyện phần lớn là một sự hiểu lầm, và rằng mặc dù Ernest chắc chắn đã có những ý định mà đáng lẽ cậu phải kháng cự, nhưng cậu không hề có ý định đi xa đến mức như cô Maitland đã nghĩ. Tôi nói rằng chúng tôi đã cảm nhận được những bằng chứng bất lợi cho cậu ấy nhiều đến thế nào, và đã không dám đưa ra lời bào chữa này trước quan tòa, dù chúng tôi không hề nghi ngờ gì về việc đó mới là sự thật.
Theobald đã hành động với một ý thức đạo đức nhanh nhạy và sắc bén hơn tôi tưởng.
“Tôi sẽ không dính dáng gì đến nó nữa,” ông thốt lên ngay lập tức, “Tôi sẽ không bao giờ nhìn mặt nó nữa; đừng để nó viết thư cho tôi hay cho mẹ nó; chúng tôi không hề biết một người như vậy. Hãy nói với nó rằng ông đã gặp tôi, và từ ngày hôm nay trở đi, tôi sẽ xóa bỏ nó ra khỏi tâm trí mình như thể nó chưa từng được sinh ra. Tôi đã là một người cha tốt với nó, và mẹ nó đã cưng chiều nó hết mực; sự ích kỷ và vô ơn là tất cả những gì chúng tôi nhận lại từ nó; hy vọng của tôi từ nay về sau phải đặt vào những đứa con còn lại.”
Tôi kể cho ông nghe việc đồng nghiệp của Ernest đã chiếm đoạt tiền của cậu thế nào, và bóng gió rằng rất có thể cậu sẽ trắng tay, hoặc gần như vậy, khi ra tù. Theobald có vẻ không phiền lòng về điều này, nhưng ngay sau đó nói thêm: “Nếu đúng là như vậy, hãy bảo với nó từ phía tôi rằng tôi sẽ cho nó một trăm bảng nếu nó thông báo cho tôi thông qua ông khi nào nó muốn được nhận số tiền đó, nhưng hãy bảo nó đừng viết thư cảm ơn tôi, và nói rằng nếu nó cố gắng thiết lập liên lạc trực tiếp với mẹ nó hoặc tôi, nó sẽ không nhận được dù chỉ một xu.”
Biết rõ những gì mình biết, và đã quyết tâm vi phạm những chỉ dẫn của cô Pontifex nếu cơ hội xảy ra, tôi không nghĩ rằng việc bị tách biệt hoàn toàn khỏi gia đình sẽ khiến Ernest trở nên tồi tệ hơn, vì thế tôi đã đồng ý với đề nghị của Theobald một cách dễ dàng hơn mức ông ta có thể ngờ tới.
Nghĩ rằng tốt nhất là không nên gặp Christina, tôi chia tay Theobald gần Battersby và đi bộ ngược lại nhà ga. Trên đường đi, tôi hài lòng khi ngẫm nghĩ rằng cha của Ernest không hề ngu ngốc như tôi đã nghĩ, và vì thế tôi càng hy vọng hơn rằng những sai lầm của con trai ông có thể bắt nguồn từ những bất hạnh sau khi sinh, thay vì những bất hạnh bẩm sinh. Những tai ương xảy đến với một người trước khi người đó được sinh ra, dưới hình hài của tổ tiên họ, sẽ để lại một ấn tượng không thể xóa nhòa nếu người đó có nhớ đến chúng; chúng sẽ đúc kết nên tính cách của người đó đến mức, dù người đó có làm gì đi chăng nữa, cũng khó lòng thoát khỏi hậu quả của chúng. Nếu một người muốn bước vào Vương quốc Thiên đàng, người đó không chỉ cần phải làm như một đứa trẻ thơ, mà còn như một phôi thai nhỏ bé, hoặc đúng hơn là như một tinh trùng nhỏ bé—và không chỉ có vậy, mà còn phải là một tinh trùng đến từ những tinh trùng đã bước vào Vương quốc Thiên đàng trước đó qua nhiều thế hệ. Những tai ương xảy ra lần đầu tiên, và thuộc về giai đoạn kể từ khi một người sinh ra, theo quy luật chung, không có tác động lâu dài như vậy, mặc dù tất nhiên đôi khi chúng vẫn có thể. Dù sao đi nữa, tôi cũng không lấy làm khó chịu về cách nhìn nhận của cha Ernest đối với tình hình này.