Ernest nhanh chóng bị các thầy giáo ghét bỏ hoàn toàn. Giờ đây, cậu có nhiều tự do hơn so với trước kia. Bàn tay nặng nề và đôi mắt giám sát của Theobald không còn theo sát mọi bước đi, giấc ngủ và mọi hành vi của cậu nữa; và hình phạt chép phạt những dòng thơ Virgil cũng khác hẳn những trận đòn roi tàn bạo từ cha cậu. Thực tế, việc chép phạt thường ít phiền phức hơn so với bài học. Tiếng Latin và tiếng Hy Lạp không có điểm gì đáng để cậu cảm thấy rằng chúng sẽ mang lại cho cậu sự bình yên, dù là trong tương lai xa; lại càng chẳng đem lại hy vọng gì về việc đó trong một khoảng thời gian hợp lý hơn. Sự chết chóc vốn có trong chính những ngôn ngữ đã lỗi thời này chưa bao giờ được bù đắp một cách khéo léo bằng một hệ thống phần thưởng đích thực cho sự chuyên cần. Đã có biết bao nhiêu hình phạt cho sự lười biếng, nhưng chẳng có mồi ngon nào được thả xuống để dụ dỗ cậu đi theo con đường tốt đẹp cả.
Quả thực, khía cạnh thú vị của việc học hành luôn bị coi là thứ không liên quan gì đến Ernest. Chúng ta chẳng có việc gì phải bận tâm đến những thứ dễ chịu, hoặc giả ít nhất là Ernest thì không. Chúng ta được sinh ra trên đời này không phải vì niềm vui mà vì nghĩa vụ, và bản thân niềm vui đã mang trong mình ít nhiều tội lỗi. Nếu làm bất cứ điều gì mình thích, chúng ta - hay chí ít là Ernest - nên cảm thấy phải xin lỗi và coi đó là một sự khoan hồng, nếu không muốn nói là lập tức bị bảo đi làm việc khác. Tuy nhiên, với những điều cậu không thích thì lại khác; cậu càng ghét một việc bao nhiêu thì càng có lý do để tin rằng việc đó là đúng đắn bấy nhiêu. Cậu chưa bao giờ nghĩ rằng lẽ phải nghiêng về phía những điều thú vị nhất, và gánh nặng chứng minh rằng đó là sai trái thuộc về những kẻ phủ nhận sự đúng đắn của nó. Tôi đã nói không dưới một lần rằng cậu tin vào sự đồi bại của chính mình; chưa từng có một sinh linh nhỏ bé nào sẵn sàng chấp nhận mà không hề phản đối bất cứ điều gì được dạy bảo bởi những kẻ có quyền lực đối với mình: ít nhất thì cậu nghĩ là mình tin như vậy, bởi lẽ cậu vẫn chưa biết gì về "Ernest kia" đang tồn tại bên trong mình, một Ernest mạnh mẽ và chân thật hơn nhiều so với cái bản ngã mà cậu vẫn nhận thức được. Ernest "câm lặng" ấy thuyết phục cậu bằng những cảm xúc khó gọi tên, quá nhanh và quá chắc chắn để có thể dịch thành những thứ dễ tranh cãi như ngôn từ, nhưng trên thực tế, nó kiên quyết như sau:
"Trưởng thành không phải là chuyện xuôi chèo mát mái như người ta thường tưởng: đó là một công việc khó nhọc - khó nhọc hơn bất cứ điều gì mà chỉ một cậu bé đang lớn mới hiểu được; nó đòi hỏi sự chú tâm, và con chưa đủ sức để vừa lo cho sự phát triển cơ thể, vừa lo cho bài vở. Ngoài ra, tiếng Latin và tiếng Hy Lạp chỉ là trò lừa bịp vĩ đại; người ta càng biết nhiều về chúng thì nhìn chung họ càng đáng ghét; những người dễ mến mà con ngưỡng mộ hoặc là chẳng biết gì về chúng, hoặc là đã quên sạch ngay khi có thể; họ chẳng bao giờ quay lại với những tác phẩm kinh điển sau khi không còn bị ép phải đọc chúng nữa; vì vậy chúng chỉ là những thứ vô nghĩa, rất ổn trong thời đại và quốc gia của chúng, nhưng lại lạc lõng ở đây. Đừng bao giờ học bất cứ điều gì cho đến khi con thấy mình bị làm cho khó chịu một thời gian dài vì không biết nó; khi con thấy mình có dịp dùng đến kiến thức này hay kiến thức kia, hoặc lường trước được rằng mình sẽ sớm cần đến nó, thì học càng sớm càng tốt, nhưng cho đến lúc đó, hãy dành thời gian để phát triển xương cốt và cơ bắp; chúng sẽ hữu ích cho con hơn nhiều so với tiếng Latin và tiếng Hy Lạp, và con cũng sẽ không bao giờ có thể tạo ra chúng nếu không làm vậy ngay bây giờ, trong khi tiếng Latin và tiếng Hy Lạp thì bất cứ ai muốn đều có thể học vào bất cứ lúc nào."
"Con đang bị bao vây tứ phía bởi những lời dối trá, thứ có thể đánh lừa cả những người được chọn, nếu những người được chọn đó không thường xuyên tỉnh táo một cách bất thường; cái bản ngã mà con nhận thức được, cái tôi biết suy luận và phản tư của con, sẽ tin vào những lời dối trá này và bảo con hành động theo chúng. Cái bản ngã nhận thức này của con, Ernest ạ, là một kẻ hợm hĩnh sinh ra từ những kẻ hợm hĩnh và được đào tạo trong sự hợm hĩnh; ta sẽ không cho phép nó định hình hành động của con, mặc dù chắc chắn nó sẽ định hình lời nói của con trong nhiều năm tới. Cha con không ở đây để đánh con nữa; đây là một sự thay đổi trong điều kiện tồn tại của con, và cần phải kéo theo những thay đổi trong hành động. Hãy vâng lời ta, bản ngã đích thực của con, và mọi chuyện sẽ tương đối ổn thỏa với con; nhưng nếu chỉ lắng nghe cái lớp vỏ già nua, hữu hình bên ngoài kia mà con gọi là cha, ta sẽ xé nát con ra thành từng mảnh đến tận thế hệ thứ ba, thứ tư như kẻ đã ghét Chúa; vì ta, Ernest, chính là vị Chúa đã tạo ra con."
Ernest sẽ bàng hoàng đến thế nào nếu nghe được những lời khuyên mình đang nhận; sự kinh ngạc ở Battersby cũng sẽ lớn đến chừng nào; nhưng vấn đề không dừng lại ở đó, vì chính cái bản ngã xấu xa kia đã đưa ra những lời khuyên tồi tệ cho cậu về tiền tiêu vặt, về việc lựa chọn bạn bè, và nhìn chung, Ernest đã chú ý và vâng lời những mệnh lệnh đó, hơn cả mức cậu từng vâng lời Theobald. Hệ quả là cậu học hành chẳng được bao nhiêu, tâm trí phát triển chậm hơn còn cơ thể thì lại lớn nhanh hơn trước; và khi bản ngã bên trong thúc giục cậu đi theo những hướng mà cậu gặp phải những trở ngại vượt quá sức mình, cậu đã chọn - mặc dù với những dằn vặt lương tâm dữ dội - con đường gần nhất với con đường mà cậu bị ngăn cản, tùy theo hoàn cảnh cho phép.
Có thể đoán được rằng Ernest không phải là người bạn được lựa chọn của những cậu thiếu niên chín chắn và ngoan ngoãn đang theo học tại Roughborough. Một vài cậu nam sinh không mấy tốt đẹp thường rủ nhau đến các quán rượu và uống nhiều bia hơn mức tốt cho sức khỏe; bản ngã của Ernest chắc hẳn không bảo cậu kết bạn với những gã thiếu niên này, nhưng cậu đã làm thế từ khi còn nhỏ, và đôi khi bị ốm đến mức tội nghiệp chỉ vì một lượng bia mà nếu là một cậu bé khỏe mạnh hơn thì đã chẳng hề hấn gì. Bản ngã của Ernest chắc hẳn đã can thiệp vào thời điểm này và bảo cậu rằng chuyện này chẳng có gì vui vẻ cả, vì cậu đã bỏ thói quen đó trước khi nó kịp ăn sâu vào mình và không bao giờ tái phạm; nhưng cậu lại mắc phải một thói quen khác ở cái tuổi đáng xấu hổ là mười ba, mười bốn, thói quen mà cậu không từ bỏ, mặc dù cho đến tận ngày nay, cái bản ngã nhận thức của cậu vẫn cứ lải nhải rằng cậu càng hút thuốc ít thì càng tốt.
Và mọi chuyện cứ thế tiếp diễn cho đến khi nhân vật chính của tôi gần mười bốn tuổi. Nếu đến lúc đó cậu vẫn chưa thực sự là một thằng nhóc hư hỏng, thì cậu cũng thuộc về một tầng lớp gây tranh cãi nằm giữa ngưỡng "kém danh giá" và "bắt đầu hư hỏng", có lẽ hơi nghiêng về phía sau nhiều hơn một chút, ngoại trừ những thói xấu hèn hạ mà cậu khá là không mắc phải. Tôi đúc kết điều này một phần từ những gì Ernest đã kể với tôi, và một phần từ các hóa đơn học phí của cậu mà tôi nhớ là Theobald đã cho tôi xem với đầy vẻ than phiền. Tại Roughborough có một chế độ gọi là tiền thưởng tháng; số tiền tối đa một cậu bé tầm tuổi Ernest có thể nhận là bốn shilling sáu xu; vài cậu nam sinh nhận được bốn shilling và ít ai nhận dưới sáu xu, nhưng Ernest chưa bao giờ nhận quá hai shilling sáu xu và hiếm khi hơn một shilling sáu xu; tôi nghĩ mức trung bình của cậu vào khoảng một shilling chín xu, vừa đủ nhiều để cậu không bị xếp vào hàng ngũ những đứa trẻ hoàn toàn hư hỏng, nhưng lại quá ít để được đứng vào hàng ngũ những đứa trẻ ngoan.