Đường Đời Chông Gai

Lượt đọc: 895 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 85

❊ ❊ ❊

Vào khoảng ba mươi hai tuổi, sau ba bốn năm ăn chơi thỏa thích, Ernest bắt đầu định cư tại London và viết lách đều đặn. Cho đến lúc đó, anh chỉ mới bộc lộ nhiều hứa hẹn chứ chưa xuất bản tác phẩm nào, và quả thực anh cũng chưa xuất hiện trước công chúng trong ba bốn năm sau đó.

Anh sống rất kín tiếng như tôi đã kể, hầu như không gặp ai ngoài tôi và ba bốn người bạn cũ mà tôi đã thân thiết nhiều năm. Ernest cùng chúng tôi tạo thành một nhóm nhỏ riêng biệt, còn ngoài xã hội thì người con nuôi của tôi hầu như chẳng ai biết tới.

Chi phí lớn nhất của anh là đi du lịch; anh đi rất thường xuyên nhưng chỉ đi những chuyến ngắn ngày. Dù có cố thế nào, anh cũng chẳng thể tiêu hết quá một nghìn năm trăm bảng mỗi năm; phần thu nhập còn lại, anh đem cho nếu gặp trường hợp đáng giúp đỡ, hoặc tích góp lại cho đến khi có cơ hội sử dụng sao cho hữu ích nhất.

Tôi biết anh đang viết lách, nhưng vì chúng tôi từng có nhiều bất đồng ý kiến về chuyện này nên theo một ngầm định chung, hai người rất ít khi nhắc tới nó. Tôi chỉ biết anh thực sự đã xuất bản sách khi một ngày nọ, anh mang đến cho tôi một quyển sách và thẳng thắn tuyên bố đó là tác phẩm của mình. Tôi mở ra và thấy đó là một tập tiểu luận bán thần học, bán xã hội, mạo danh là do sáu hoặc bảy người khác nhau viết, cùng nhìn nhận một nhóm chủ đề dưới những góc độ khác nhau.

Công chúng khi ấy vẫn chưa quên cuốn "Essays and Reviews" nổi tiếng, và Ernest đã tinh quái dặm mắm thêm muối vào ít nhất hai bài tiểu luận để gợi ý mơ hồ rằng chúng do một giám mục viết. Các bài tiểu luận đều nhằm ủng hộ Giáo hội Anh, và từ những gợi ý ẩn ý lẫn nội dung thể hiện bên ngoài, chúng trông như tác phẩm của khoảng nửa tá nhân vật giàu kinh nghiệm và chức trọng quyền cao, những người quyết định đối mặt với các vấn đề hóc chuẩn của thời đại từ chính lòng Giáo hội, cũng dũng cảm chẳng kém gì kẻ thù của Giáo hội tấn công từ bên ngoài.

Trong đó có một bài tiểu luận bàn về những bằng chứng bên ngoài của sự Phục sinh; bài khác nói về luật hôn nhân của các quốc gia kiệt xuất nhất trên thế giới trong quá khứ và hiện tại; bài khác nữa dành để xem xét nhiều câu hỏi cần phải mở lại và đánh giá lại đúng giá trị nếu giáo lý của Giáo hội Anh không còn giữ được thẩm quyền đạo đức; một bài bàn về chủ đề thuần túy xã hội hơn là sự bần cùng hóa của tầng lớp trung lưu; bài khác bàn về tính xác thực hay đúng hơn là sự bất hợp pháp của Phúc âm thứ tư—bài khác mang tiêu đề "Chủ nghĩa Lý trí Bất hợp lý", cùng hai hoặc ba bài khác nữa.

Tất cả đều được viết một cách mạnh mẽ và không sợ hãi, như thể từ tay những người đã quen với quyền uy. Các bài viết đều thừa nhận Giáo hội tuyên bố bắt tin vào nhiều điều mà bất kỳ ai có thói quen cân nhắc bằng chứng cũng không thể chấp nhận; nhưng họ lập luận rằng vô số sự thật giá trị đã trộn lẫn quá chặt chẽ với những sai lầm đó, đến mức tốt nhất là không nên đụng đến các sai lầm. Việc quá xoáy sâu vào những điểm này chẳng khác nào hạch sách quyền nối ngôi của Nữ hoàng chỉ vì lý do William Kẻ Chinh phạt là con ngoài giá thú.

Một bài viết cho rằng mặc dù việc thay đổi từ ngữ trong sách kinh và các điều khoản giáo lý sẽ gây phiền phức, nhưng việc lặng lẽ thay đổi ý nghĩa mà chúng ta gán cho những từ ngữ đó thì chẳng có gì phiền phức cả. Lập luận đưa ra là điều này thực chất vẫn luôn được áp dụng trong luật pháp; đây chính là phương thức phát triển và thích nghi của luật pháp, và ở mọi thời đại, đây luôn được coi là một phương pháp chính đáng, tiện lợi để thực hiện sự thay đổi. Bài viết gợi ý rằng Giáo hội nên áp dụng phương pháp này.

Trong một bài tiểu luận khác, tác giả táo bạo phủ nhận việc Giáo hội dựa trên lý trí. Bài viết chứng minh một cách không thể chối cãi rằng nền tảng cuối cùng của Giáo hội đã và phải là niềm tin, vì quả thực chẳng có nền tảng cuối cùng nào khác cho bất kỳ niềm tin nào của con người. Nếu đúng như vậy, tác giả khẳng định Giáo hội không thể bị đánh đổ bởi lý trí. Cũng như mọi thứ khác, Giáo hội được xây dựng trên những giả định ban đầu, tức là trên niềm tin, và nếu có bị đánh đổ thì phải bị đánh đổ bởi niềm tin—bởi niềm tin của những người có cuộc sống phong nhã hơn, đáng yêu hơn, giáo dưỡng tốt hơn và có khả năng vượt qua khó khăn tốt hơn. Bất kỳ giáo phái nào thể hiện được sự vượt trội về những mặt này đều có thể cuốn phăng tất cả, bằng không thì chẳng giáo phái nào tiến xa được lâu dài. Cơ Đốc giáo đúng đắn ở chỗ nó đã nuôi dưỡng cái đẹp, và nó đã nuôi dưỡng rất nhiều cái đẹp. Nó sai lầm ở chỗ nó nuôi dưỡng cái xấu xa, và nó cũng đã nuôi dưỡng nhiều cái xấu xa. Do đó, nó không phải là đúng một chút hay sai một chút; nhìn chung, người ta khó mà tìm được lựa chọn nào tốt hơn; cách khôn ngoan nhất là sống chung với nó, tận dụng mặt tốt chứ đừng bới móc mặt xấu. Tác giả nhấn mạnh rằng chúng ta nghiễm nhiên trở thành những kẻ cuồng tín đàn áp ngay khi bắt đầu có cảm xúc quá mạnh mẽ về bất kỳ chủ đề nào; vì vậy chúng ta không nên làm thế; chúng ta không nên có cảm xúc quá gay gắt—ngay cả đối với thể chế mà tác giả yêu quý hơn bất kỳ điều gì khác: Giáo hội Anh. Chúng ta nên là những tín đồ, nhưng là những tín đồ vừa phải, vì những ai quá bận tâm đến tôn giáo hay phi tôn giáo hiếm khi là những người có giáo dưỡng tốt hay dễ mến. Bản thân Giáo hội nên tiếp cận càng gần với tinh thần của Giáo hội Laodicea càng tốt miễn là vẫn giữ được tư cách là một Giáo hội, và mỗi thành viên chỉ nên hăng hái trong việc cố gắng giữ mình càng dứt áo đứng ngoài càng tốt.

Cuốn sách vang lên lòng quả cảm của sự kiên định lẫn sự thiếu vắng hoàn toàn bất kỳ sự kiên định nào. Nó trông như tác phẩm của những người có kinh nghiệm thực tế trong việc lách giữa một bên là chủ nghĩa bài trừ thần tượng và một bên là sự nhẹ đốm tin người; những người nghiễm nhiên chặt phăng các nút thắt khó gỡ khi điều đó thuận tiện cho họ; những người không từ bỏ bất kỳ kết luận lý thuyết nào, cũng chẳng ngại sự thiếu logic trong thực tiễn miễn là họ cố tình phi logic vì một lý do mà họ cho là đủ đáng. Các kết luận mang tính bảo thủ, an phận và vỗ về. Những lập luận để đi đến kết luận đó lại được lấy từ những nhà tư tưởng tiến bộ nhất thời bấy giờ. Tất cả những gì phe tiến bộ tranh luận đều được chấp nhận, nhưng thành quả chiến thắng phần lớn lại được dâng cho những kẻ vốn đã nắm quyền.

Có lẽ đoạn văn thu hút nhiều sự chú ý nhất trong cuốn sách là một đoạn trích từ bài tiểu luận về các chế độ hôn nhân khác nhau trên thế giới. Đoạn đó viết:

“Nếu người ta yêu cầu chúng ta kiến tạo,” tác giả thốt lên, “chúng ta sẽ lấy giáo dưỡng tốt làm đá tảng cho công trình của mình. Chúng ta muốn điều đó luôn hiện diện một cách vô thức hay có thức trong tâm trí mọi người như một niềm tin cốt lõi để họ sống, hành động và tồn tại, như hòn đá thử vàng cho mọi thứ để nhận biết chúng là tốt hay xấu tùy thuộc vào việc chúng thúc đẩy hay cản trở sự giáo dưỡng tốt.”

“Việc một người đàn ông được giáo dưỡng tốt và giáo dục thế hệ sau tốt; việc vóc dáng, đầu óc, bàn tay, bàn chân, giọng nói, thái độ và trang phục của anh ta phải thể hiện rõ điều này, sao cho không ai nhìn vào anh ta mà không thấy anh ta xuất thân từ dòng dõi tốt và có khả năng duy trì dòng dõi tốt, đó là điều hằng mong ước. Với phụ nữ cũng vậy. Số lượng lớn nhất những người nam và người nữ có giáo dưỡng tốt này, cùng hạnh phúc lớn nhất của họ, chính là điều thiện tối cao; mọi chính quyền, mọi quy ước xã hội, mọi nghệ thuật, văn học và khoa học đều phải trực tiếp hay gián tiếp hướng tới điều này. Những người thánh thiện là những người luôn giữ điều này trong tâm trí một cách vô thức ở mọi thời điểm, dù là lúc làm việc hay giải trí.”

Nếu Ernest xuất bản tác phẩm này đứng tên thật của mình, tôi nghĩ nó sẽ chết ẻo ngay khi vừa rời nhà in. Nhưng hình thức anh chọn vào thời điểm đó lại đủ sức khơi dậy sự tò mò, và như tôi đã nói, anh đã tinh quái thả vài manh mối khiến giới phê bình nghĩ không ai đủ xược làm vậy nếu không phải là một giám mục, hoặc ít nhất là một người có chức quyền. Người ta còn đồn một thẩm phán nổi tiếng là một tác giả khác, và chẳng mấy chạp ý tưởng lan rộng rằng sáu hoặc bảy giám mục và thẩm phán hàng đầu đã ngồi lại với nhau để tạo ra một tập sách nhằm vừa lấn lướt "Essays and Reviews", vừa triệt hạ ảnh hưởng của tác phẩm vẫn còn nổi tiếng thời đó.

Các nhà phê bình cũng là con người với những hỉ nộ ái ố như chúng ta, và với họ cũng như với bất kỳ ai khác, cái gì chưa biết thì đều cho là vĩ đại (omne ignotum pro magnifico). Cuốn sách thực sự là một tác phẩm tài hoa, tràn ngập sự hóm hỉnh, châm biếm đúng đắn và lẽ sống lành mạnh. Nó gảy lên một cung đàn mới, và những đồn đoán rôm rả một thời về tác giả đã khiến nhiều người tìm đọc cuốn sách mà bình thường họ sẽ chẳng bao giờ ngó tới. Một trong những tuần báo sướt mướt nhất đã phát cuồng vì nó, tuyên bố đó là tác phẩm hay nhất kể từ cuốn "Những bức thư gửi người tỉnh lẻ" của Pascal. Cứ khoảng một tháng một lần, tuần báo đó lại tìm ra một bức tranh hay nhất kể từ thời các danh họa cổ điển, hoặc một bài châm biếm hay nhất kể từ thời Swift, hoặc một cái gì đó hay tuyệt vời vô song kể từ một cái gì đó khác. Nếu Ernest ghi tên mình vào cuốn sách, và người viết bài biết đó là của một kẻ vô danh, chắc chắn anh ta đã viết với một giọng điệu hoàn toàn khác. Giới phê bình thích nghĩ rằng biết đâu mình đang vỗ vai một Công tước hay thậm chí là một Hoàng tử hoàng gia, nên họ cứ tâng bốc kịch liệt cho đến khi phát hiện ra mình chỉ đang khen ngợi Brown, Jones hay Robinson. Khi đó họ thất vọng, và theo lẽ thường sẽ quay sang trả đũa Brown, Jones hay Robinson.

Ernest không sành sỏi những ngón nghề của giới văn chương như tôi, và tôi e rằng anh đã ít nhiều choáng ngợp khi một buổi sáng thức dậy thấy mình trở nên nổi tiếng. Anh là con trai của Christina, và có lẽ anh sẽ không thể làm được những gì mình đã làm nếu không có những lúc tự cao quá đà như thế. Tuy nhiên, chẳng bao lâu sau anh đã hiểu ra toàn bộ sự thật, rồi bình thản bắt tay vào viết một loạt sách, trong đó anh kiên quyết nói ra những điều mà không ai khác buồn nói ngay cả khi họ có thể, hoặc có thể nói ngay cả khi họ muốn.

Anh đã tự chuốc lấy một tiếng xấu trong giới văn chương. Một ngày nọ, tôi cười bảo anh rằng anh giống như một nhân vật ở thế kỷ trước, người mà người ta nói rằng chẳng có gì ngoài một tiếng xấu như thế mới kìm hãm nổi tài năng như vậy.

Anh cười và nói thà mình như thế còn hơn giống một vài nhà văn hiện đại mà anh có thể chỉ tên, những kẻ có tài năng bèo bọt đến mức chẳng có gì nâng đỡ nổi ngoài một cái tiếng như vậy.

Tôi nhớ không lâu sau khi một trong những cuốn sách này được xuất bản, tôi tình cờ gặp bà Jupp—người mà tiện thể nói luôn, Ernest vẫn chu cấp một khoản tiền nhỏ hằng tuần. Lúc đó là tại phòng làm việc của Ernest, và vì lý do nào đó, hai chúng tôi được để lại riêng với nhau trong vài phút. Tôi nói với bà: "Cậu Pontifex lại viết một cuốn sách nữa đấy, bà Jupp."

“Tội nghiệp chưa,” bà ta thốt lên, “thật thế sao ông? Cậu ấy tốt quá! Sách có viết về tình yêu không?” Và bà già lẳng lơ ấy nheo đôi mắt tinh quái nhìn tôi từ dưới nếp mi già nua. Tôi quên mất câu trả lời của mình có gì khiến bà ta chú ý—có lẽ chẳng có gì cả—nhưng bà ta cứ thao thao bất tuyệt với tốc độ chóng mặt rằng Bell đã cho bà ta một tấm vé đi xem nhạc kịch, “Cho nên, dĩ nhiên rồi,” bà ta nói, “tôi đã đi. Tôi chẳng hiểu một từ nào vì toàn tiếng Pháp, nhưng tôi đã thấy đôi chân của họ. Ôi chao, ôi chao! Tôi sợ là mình chẳng sống được bao lâu nữa đâu, và khi cậu Pontifex yêu quý thấy tôi trong quan tài, cậu ấy sẽ bảo: 'Bà Jupp già tội nghiệp, bà ấy sẽ chẳng bao giờ nói chuyện tào lao được nữa'; nhưng lạy trời tôi đâu đã già đến thế, tôi còn đang đi học nhảy đây này.”

Đúng lúc này Ernest bước vào và cuộc trò chuyện chuyển hướng. Bà Jupp hỏi liệu anh có tiếp tục viết thêm sách nữa không khi cuốn này đã xong. “Dĩ nhiên là có rồi,” anh trả lời, “cháu luôn viết sách mà; đây là bản thảo cuốn tiếp theo của cháu này;” và anh chỉ cho bà thấy một xấp giấy cao.

“Chà chà,” bà ta thốt lên, “trời đất ơi, đó là bản thảo đấy ư? Tôi nghe người ta nói nhiều về bản thảo rồi, nhưng chưa bao giờ nghĩ mình sống đến tận hôm nay để tận mắt thấy nó. Chà! Chà! Ra đó thật sự là bản thảo sao?”

Có vài chậu hoa phong lữ bên cửa sổ trông không được tươi tốt cho lắm. Ernest hỏi bà Jupp xem bà có hiểu biết về hoa không. “Tôi hiểu ngôn ngữ của các loài hoa chứ,” bà ta nói với một cái liếc mắt tình tứ nhất, và thế là chúng tôi tiễn bà ta về cho đến khi bà ta muốn ban cho chúng tôi một chuyến ghé thăm khác—điều mà bà ta biết mình có đặc quyền thỉnh thoảng được làm, vì Ernest rất quý bà ta.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.