Đường Đời Chông Gai

Lượt đọc: 895 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 80

❊ ❊ ❊

Chúng tôi rời đi trên chuyến tàu thư ban đêm, băng qua eo biển từ Dover. Đêm dịu mát, và ánh trăng sáng vạch một khoảng lung linh trên mặt biển. "Bác có thích mùi dầu mỡ quanh động cơ của con tàu vượt eo biển không? Chẳng phải nó đong đầy hy vọng lắm sao?" Ernest hỏi tôi. Khi còn là một cậu bé, nó từng cùng bố mẹ đến Normandy vào một mùa hè, và mùi hương ấy gợi nhớ lại những ngày tháng trước khi nó bắt đầu tự va đập va vấp với thế giới rộng lớn bên ngoài. "Cháu luôn nghĩ một trong những điều tuyệt nhất khi đi nước ngoài là tiếng thình thịch đầu tiên của pít-tông, và tiếng nước cuồn cuộn đầu tiên khi bánh quạt bắt đầu đập vào sóng."

Cảm giác thật như trong mơ khi bước xuống ở Calais và lê bước cùng hành lý ở một thị trấn phương xa vào cái giờ mà bình thường cả hai chúng tôi đều đã chăn ấm nệm êm và ngủ say giấc; nhưng vừa lên toa tàu hỏa, chúng tôi liền thiếp đi và thiu thiu cho tới khi qua khỏi Amiens. Rồi tỉnh dậy khi những dấu hiệu đầu tiên của buổi sáng se lạnh bắt đầu xuất hiện, tôi thấy Ernest đã dồn hết sự tò mò nhanh nhạy và đầy đồng cảm để ngắm nhìn từng cảnh vật vụt qua. Không một người nông dân mặc áo blouse đang đánh xe chở hàng ra chợ sớm, không một người vợ anh nhân viên bẻ ghi đội chiếc mũ và mặc áo khoác của chồng đang vẫy cờ xanh, không một người mục đồng đang lùa cừu ra đồi cỏ còn đẫm sương, cũng chẳng có một bờ rào hoa ngọc trâm nở rộ nào khi chúng tôi chạy qua những đường xẻ núi, mà nó không thu vào tầm mắt với sự tận hưởng sâu sắc đến mức không lời nào tả xiết. Đầu máy kéo chúng tôi đi mang tên Mozart, và Ernest cũng rất thích điều này.

Chúng tôi đến Paris lúc sáu giờ, vừa đủ thời gian để băng qua thành phố và bắt chuyến tàu tốc hành buổi sáng đi Marseilles, nhưng trước giữa trưa, người bạn trẻ của tôi đã mệt phờ và đành phó mặc bản thân cho một chuỗi những giấc ngủ ngắn, hiếm khi ngắt quãng quá một tiếng đồng hồ. Ban đầu nó cũng cố chống lại sự mệt mỏi, nhưng rốt cuộc lại tự an ủi rằng thật tuyệt khi có nhiều niềm vui đến mức mình có thể tha hồ lãng phí bớt. Tìm được một lý thuyết để biện minh cho bản thân, nó an tâm ngủ tiếp.

Đến Marseilles, chúng tôi dừng chân nghỉ ngơi, và sự phấn khích trước những thay đổi ở đây – đúng như tôi từng nửa lo sợ – lại quá sức so với thể trạng còn yếu ớt của đứa cháu rửa tội của tôi. Trong vài ngày, nó thực sự bị ốm, nhưng sau đó thì bình phục trở lại. Về phần mình, tôi coi bệnh tật là một trong những niềm khoái lạc lớn của đời người, miễn là đừng ốm quá nặng và không bị bắt phải làm việc cho tới khi khỏe lại. Tôi nhớ có lần chính mình từng bị ốm trong một khách sạn ở nước ngoài và đã tận hưởng cảm giác đó biết bao. Nằm ở đó, chẳng phải bận lòng về bất cứ điều gì, yên tĩnh và ấm áp, đầu óc không chút gánh nặng, lắng nghe tiếng đĩa chén khua lanh lảnh từ căn bếp xa xa khi chú phụ bếp rửa rồi xếp chúng sang một bên; ngắm nhìn những bóng xám dịu nhẹ đến rồi đi trên trần nhà mỗi khi mặt trời hếch rạng hoặc ẩn sau mây; lắng nghe tiếng đài phun nước thì thầm dễ chịu dưới sân, tiếng chuông leng keng trên vòng cổ ngựa và tiếng guốc sắt khua trên mặt đất khi chúng xua đuổi lũ ruồi; không chỉ trở thành một kẻ hưởng lạc quên đời mà còn biết rằng trách nhiệm của mình lúc này chính là phải trở thành một kẻ hưởng lạc. "Ôi," tôi tự thầm nghĩ, "nếu lúc này đây, sau khi đã quên sạch mọi lo âu, mình có thể trôi luôn vào giấc ngủ vĩnh hằng, thì chẳng phải đó là vận may lớn hơn bất kỳ điều gì mình có thể hy vọng sao?"

Dĩ nhiên là đúng như vậy, nhưng dù có được ban cho điều đó, chúng ta cũng chẳng chấp nhận đâu. Dù tai họa gì có ập đến, phần lớn chúng ta vẫn sẽ chịu đựng và sống cho bằng hết.

Tôi có thể thấy Ernest cũng cảm thấy giống hệt tôi. Nó nói ít nhưng quan sát tất cả. Chỉ một lần duy nhất nó làm tôi phát sợ. Nhập chạng tối, nó gọi tôi đến bên giường và nói bằng một giọng nghiêm nghị, bình tĩnh rằng nó muốn nói chuyện với tôi.

"Cháu đã suy nghĩ," nó nói, "có lẽ cháu sẽ không bao giờ khỏi trận ốm này, và trong trường hợp cháu không qua khỏi, cháu muốn bác biết rằng chỉ có một điều duy nhất đè nặng lên tâm trí cháu. Cháu muốn nói đến," nó tiếp tục sau một thoáng ngập ngừng, "cách đối xử của cháu đối với bố mẹ. Cháu đã quá tốt với họ. Cháu đã xử sự với họ quá đỗi chu đáo," nói đến đây, nó bật cười khiến tôi an tâm rằng chẳng có điều gì thực sự nghiêm trọng với nó cả.

Trên tường phòng ngủ của nó treo một bộ tranh in thời Cách mạng Pháp thể hiện các sự kiện trong đời Lycurgus. Có bức "Lòng cao thượng của Lycurgus", bức "Lycurgus thỉnh phán truyền", và rồi bức "Calciope tại triều đình". Bên dưới bức tranh này có ghi bằng tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha: "Là biểu tượng của nét duyên dáng và vẻ đẹp, cô gái trẻ Calciope không kém phần khôn ngoan so với nhan sắc đã xứng đáng nhận được sự kính trọng và gắn bó của Lycurgus đức hạnh. Say đắm trước bao nét mê hồn ấy, vị triết gia lừng danh đã dẫn nàng vào đền Juno, nơi họ gắn kết bằng một lời thề nguyện linh thiêng. Sau lễ trang trọng ấy, Lycurgus vội vã đưa người vợ trẻ tới cung điện của anh trai mình là Polydectes, Vua xứ Lacedaemon. 'Tâu Bệ hạ,' ngài nói, 'Calciope đức hạnh vừa nhận lời thề nguyện của tôi dưới chân bàn thờ, tôi mạn phép xin Bệ hạ chấp thuận mối duyên này.' Ban đầu Vua tỏ ra đôi chút ngạc nhiên, nhưng sự kính trọng dành cho em mình đã truyền cảm hứng cho ngài đưa ra một lời đáp tràn đầy thiện ý. Ngài lập tức tiến lại gần Calciope, ôm hôn nàng âu yếm, sau đó ân cần đón tiếp Lycurgus và tỏ ra vô cùng hài lòng."

Nó hướng sự chú ý của tôi vào bức tranh này rồi nói có phần e ấp rằng nó thà lấy Ellen còn hơn lấy Calciope. Tôi thấy tâm trí nó đã vững vàng trở lại nên không ngần ngại đề xuất rằng một hai ngày nữa chúng tôi sẽ tiếp tục hành trình.

Tôi sẽ không làm độc giả mệt mỏi khi đưa họ cùng chúng tôi đi qua những lối cũ quen thuộc. Chúng tôi dừng chân ở Siena, Cortona, Orvieto, Perugia và nhiều thành phố khác, rồi sau hai tuần ở giữa Rome và Naples, chúng tôi đến các tỉnh vùng Venice và ghé thăm tất cả những thị trấn tuyệt diệu nằm giữa sườn phía nam của dãy Alps và sườn phía bắc của dãy Apennines, cuối cùng trở về qua đèo S. Gothard. Tôi nghi ngờ liệu nó có tận hưởng chuyến đi nhiều hơn tôi hay không, nhưng mãi đến khi chuẩn bị trở về, Ernest mới hồi phục đủ sức khỏe để có thể coi là tương đối bình phục, và phải nhiều tháng sau nó mới hoàn toàn quên đi cảm giác về những vết thương mà bốn năm qua đã gây ra cho nó, tới mức cảm thấy dường như chỉ còn lại một vết sẹo và duy nhất một vết sẹo mà thôi.

Người ta nói rằng khi một người mất đi một cánh tay hay một bàn chân, họ vẫn thỉnh thoảng cảm thấy đau ở chỗ đó trong một thời gian dài sau khi đã mất nó. Một nỗi đau mà nó gần như đã quên lại tìm đến khi nó trở về Anh, tôi muốn nói đến sự cay đắng của việc từng phải ngồi tù. Chừng nào nó còn là một chủ tiệm nhỏ, việc ở tù chẳng có ý nghĩa gì; không ai biết, và nếu họ có biết thì họ cũng chẳng bận tâm; tuy nhiên, giờ đây dù trở lại vị trí cũ, nó lại trở về trong sự ô nhọ, và nỗi đau mà ban đầu nó đã thoát khỏi nhờ môi trường quá đỗi mới mẻ đến mức khó lòng nhận ra chính mình ở giữa hoàn cảnh đó, nay lại nhói lên như một vết thương vừa mới bị xé ra ngày hôm qua.

Nó nghĩ về những quyết tâm cao cả mà mình đã đưa ra trong tù về việc biến sự ô nhọ của mình thành một điểm tựa sức mạnh thay vì cố làm cho người ta quên nó đi. "Lúc đó thì nói thế nào chẳng được," nó tự nghĩ, "khi chùm nho còn nằm ngoài tầm tay mình, nhưng giờ thì khác rồi." Hơn nữa, ngoài một kẻ hợm hĩnh ra thì ai lại đi đặt cho mình những mục tiêu cao xa, hay đưa ra những quyết tâm lớn lao làm gì?

Một vài người bạn cũ của nó, khi biết nó đã tống khứ được người vợ hờ và giờ lại sống sung túc trở lại, muốn khôi phục quan hệ mối lái; nó rất biết ơn họ và đôi khi cố gắng đáp lại sự vồn vã của họ, nhưng không thành, và chẳng mấy chốc nó lại thu mình vào vỏ ốc, giả vờ như không quen biết họ. Một con quỷ thành thật quái ác nào đó cứ ám ảnh khiến nó tự nói với mình: "Những người này biết rất nhiều, nhưng họ không biết tất cả—nếu họ biết hết thì họ đã cắt đứt với mình rồi—và vì thế mình không có quyền làm quen với họ."

Nó nghĩ rằng tất cả mọi người trừ nó ra đều vô an vô khuyết, không chút sợ hãi và không hề bị chê trách. Dĩ nhiên họ phải như vậy rồi, vì nếu không, chẳng phải họ đã có nghĩa vụ phải cảnh báo cho tất cả những ai có quan hệ với họ về những khuyết điểm của mình sao? Chà, nó không thể làm điều này, và nó cũng không muốn giữ mối quan hệ với mọi người dưới những vỏ bọc dối trá, vì vậy nó từ bỏ ngay cả ham muốn được phục hồi danh dự và quay trở lại với những sở thích cũ là âm nhạc và văn học.

Dĩ nhiên từ lâu nó đã nhận ra tất cả những điều này ngớ ngẩn đến mức nào, ý tôi là ngớ ngẩn về mặt lý thuyết, vì trên thực tế nó lại hoạt động tốt hơn mức đáng có, bằng cách giữ cho nó tránh khỏi những mối quan hệ ràng buộc có thể khiến nó bị bịt miệng và khiến nó tìm kiếm thành công ở nơi khác thay vì ở nơi mà sau này nó nhận ra. Nó đã làm những gì mình làm một cách bản năng và không vì lý do nào khác ngoài việc đó là điều tự nhiên nhất với nó. Trong chừng mực nó suy nghĩ, nó đã nghĩ sai, nhưng những gì nó làm lại đúng. Tôi từng nói một điều tương tự như vậy với nó cách đây không lâu, và bảo rằng nó luôn nhắm tới những điều cao cả. "Cháu chưa từng nhắm vào cái gì cả," nó đáp lại với vẻ hơi bất bình, "và bác có thể chắc chắn rằng cháu sẽ nhắm đủ thấp nếu cháu nghĩ mình có cơ hội."

Tôi đồ rằng suy cho cùng, chẳng có ai mà đầu óc không bất bình thường – nói một cách nhẹ nhàng nhất – lại đi nhắm tới những điều quá cao xa chỉ vì cố tình muốn thế. Tôi từng thấy một con ruồi đậu trên tách cà phê nóng mà lớp sữa đã tạo thành một màng mỏng; nó nhận ra mối nguy hiểm tột cùng của mình, và tôi quan sát thấy với những bước chân dài rộng cùng nỗ lực gần như phi thường của loài ruồi, nó đã băng qua bề mặt hiểm trở đó để hướng về phía mép tách — vì mặt nền không đủ cứng để nó có thể cất cánh bằng đôi cánh của mình. Khi ngắm nhìn nó, tôi chợt nghĩ rằng một khoảnh khắc khó khăn và nguy hiểm tột bậc như thế có thể để lại cho nó một sự gia tăng về sức mạnh thể chất lẫn tinh thần, thậm chí có thể di truyền ở mức độ nào đó cho con cháu của nó. Nhưng chắc chắn nó sẽ không muốn có thêm sức mạnh tinh thần đó nếu nó có thể lựa chọn khác đi, và nó sẽ không cố ý đậu lên một tách cà phê nóng khác đâu. Càng chứng kiến nhiều, tôi càng chắc chắn rằng việc người ta làm điều đúng đắn vì lý do gì không quan trọng, miễn là họ làm điều đó, cũng như lý do tại sao họ có thể đã làm điều sai trái nếu họ đã làm. Kết quả phụ thuộc vào việc được làm còn động cơ chẳng có giá trị gì. Tôi từng đọc ở đâu đó, nhưng không thể nhớ rõ là ở đâu, rằng ở một vùng nông thôn nọ từng xảy ra một trận nạn đói lớn, trong đó người nghèo khổ vô cùng; nhiều người thực sự đã chết đói, và tất cả đều lâm vào cảnh chật vật. Tuy nhiên, trong một ngôi làng nọ, có một người phụ nữ góa chồng nghèo với một đàn con nhỏ, dù chẳng có nguồn sống nào rõ ràng, nhưng cô và các con trông vẫn béo tốt và thoải mái. "Làm sao," mọi người đều hỏi, "họ có thể sống sót?" Rõ ràng họ có một bí mật, và cũng rõ ràng không kém rằng đó chẳng thể là điều gì tốt đẹp; bởi vì trên gương mặt người phụ nữ tội nghiệp ấy luôn xuất hiện một ánh nhìn hốt hoảng, sợ hãi nếu ai đó nhắc đến việc cô và gia đình vẫn sống khỏe trong khi những người khác chết đói; hơn nữa, đôi khi người ta thấy gia đình ấy ra ngoài vào những giờ giấc bất thường trong đêm, và rõ ràng là mang về những thứ khó lòng có được một cách lương thiện. Họ biết mình đang bị nghi ngờ, và vốn dĩ trước nay là những người có danh tiếng tốt, điều đó khiến họ rất đau khổ, vì phải thú nhận rằng bản thân họ cũng tin những gì mình làm là mờ ám nếu không muốn nói là hoàn toàn xấu xa; mặc dù vậy, bất chấp điều này, họ vẫn sống khỏe và giữ được sức lực trong khi tất cả hàng xóm đều kiệt quệ.

Rốt cuộc mọi chuyện cũng đi đến hồi kết và vị linh mục của giáo khu đã chất vấn người phụ nữ tội nghiệp gắt gao đến mức cô vừa khóc nức nở vừa thú nhận sự thật trong niềm chua xát đắng cay của sự nhục nhã; cô và các con đã chui vào các bụi rào nhặt ốc sên về nấu thành súp để ăn — liệu cô có bao giờ được tha thứ không? Liệu có hy vọng cứu rỗi nào cho cô ở đời này hay đời sau sau một hành vi trái với tự nhiên như thế không?

Lại nữa, tôi từng nghe kể về một bà thái ấp bá tước đã già có toàn bộ tiền bạc đầu tư vào Công trái Anh; bà có nhiều con trai, và trong sự lo lắng muốn tạo cho các con trai thứ một khởi đầu tốt đẹp, bà muốn có một nguồn thu nhập lớn hơn mức Công trái có thể mang lại. Bà tham khảo ý kiến luật sư của mình và được khuyên nên bán Công trái để đầu tư vào Công ty Đường sắt London and North-Western, lúc đó đang ở mức khoảng 85. Điều này đối với bà cũng giống như việc ăn ốc sên đối với người phụ nữ góa nghèo mà tôi đã kể ở trên. Với sự hổ thẹn và đau đớn, như một người đang làm một việc dơ bẩn — nhưng các con trai bà phải có sự khởi đầu — bà đã làm theo lời khuyên. Rồi trong một thời gian dài, bà không thể ngủ được vào ban đêm và bị ám ảnh bởi điềm báo về một thảm họa. Nhưng chuyện gì đã xảy ra? Bà đã lo được cho các con trai, và trong vài năm, bà thấy vốn nghía của mình đã tăng gấp đôi, sau đó bà bán sạch và quay trở lại với Công trái rồi qua đời trong niềm hạnh phúc viên mãn của một người nắm giữ trái phiếu chính phủ.

Thực ra bà đã nghĩ rằng mình đang làm một việc sai trái và nguy hiểm, nhưng điều này hoàn toàn chẳng liên quan gì đến kết quả. Giả sử bà đã đầu tư với sự tin tưởng tuyệt đối vào khuyến nghị của một ngân hàng lừng danh ở London mà lời khuyên đó lại tồi tệ, và vì thế bị mất sạch tiền, và giả sử bà đã làm điều đó với một tâm trạng nhẹ nhõm và không hề có cảm giác mắc tội — thì liệu sự ngây thơ không có ý đồ xấu và động cơ tốt đẹp của bà có giúp ích được gì cho bà không? Chẳng giúp được gì cả.

Nhưng hãy trở lại với câu chuyện của tôi. Towneley là người làm nhân vật chính của tôi phải bận tâm nhất. Towneley, như tôi đã nói, biết rằng Ernest sắp sửa có tiền, nhưng Ernest dĩ nhiên không biết rằng anh ta đã biết. Bản thân Towneley rất giàu có, và giờ đã lập gia đình; Ernest cũng sắp giàu có, trước đó đã thực sự có ý định kết hôn, và chắc chắn sau này sẽ lấy một người vợ hợp pháp. Một người như vậy rất đáng để bỏ công sức giao thiệp, và khi Towneley một ngày nọ gặp Ernest trên đường, và Ernest cố né tránh anh, Towneley đã không chấp nhận điều đó, mà với sự tốt bụng nhanh nhạy thường thấy, anh đọc được suy nghĩ của nó, tóm lấy nó — nói theo nghĩa bóng — bằng cách xách cổ áo nó lên và lật ngược nó ra một cách hóm hỉnh, bảo rằng anh sẽ không chấp nhận những trò nhảm nhí như thế.

Towneley vẫn là thần tượng của Ernest lúc này giống như trước đây, và Ernest, một người rất dễ bị xúc động, cảm thấy biết ơn và ấm áp hơn bao giờ hết đối với anh, nhưng có một điều gì đó vô thức còn mạnh mẽ hơn cả Towneley, khiến nhân vật chính của tôi quyết định cắt đứt với anh một cách quyết liệt hơn có lẽ với bất kỳ ai khác trên đời; nó cảm ơn anh bằng một giọng thấp vội vã và siết chặt tay anh, trong khi nước mắt mắt nó dâng lên bất chấp mọi nỗ lực kìm nén. "Nếu chúng ta có gặp lại nhau," nó nói, "xin anh đừng nhìn em, nhưng nếu sau này anh nghe nói em viết những điều anh không thích, xin anh hãy nghĩ về em một cách bao dung nhất có thể," và thế là họ chia tay.

"Towneley là một người tốt," tôi nghiêm giọng nói, "và cháu không nên cắt đứt quan hệ với cậu ấy."

"Towneley," nó trả lời, "không chỉ là một người tốt, mà không một ngoại lệ nào, anh ấy là người tuyệt vời nhất cháu từng gặp trong đời — ngoại trừ," nó dành cho tôi một lời khen ngợi khi nói, "chính bác; Towneley là hình mẫu của cháu về mọi điều mà cháu muốn trở thành nhất — nhưng giữa chúng cháu không có sự đồng điệu thực sự. Cháu sẽ luôn sống trong sự sợ hãi mất đi cảm tình của anh ấy nếu cháu nói những điều anh ấy không thích, và cháu định nói rất nhiều điều," nó tiếp tục một cách vui vẻ hơn, "mà Towneley sẽ không thích đâu."

Một người, như tôi đã nói, có thể từ bỏ bố mẹ vì Chúa tương đối dễ dàng phần lớn thời gian, nhưng không dễ để từ bỏ những người như Towneley.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.