Mặc dù có chút tức giận, có chút thất vọng, nhưng Tôn Sách dẫu sao cũng chẳng còn là gã thanh niên phẫn nộ mới bước chân vào chốn quan trường năm xưa. Ngụp lặn trong thời đại này đã nhiều năm, bên cạnh dù nam hay nữ, đa phần đều là những tinh anh của thời đại, tâm kế ít nhiều vẫn có, chuyện hỉ nộ không lộ ra mặt vẫn là việc có thể làm được.

"Đức Tổ, khanh có diệu kế gì?" Tôn Sách thản nhiên hỏi.

Dương Tu ngẩng đầu, nhìn về phía xa xăm, trong ánh mắt lộ ra vẻ thần thái khác lạ. "Bệ hạ, thần những ngày qua đã gặp rất nhiều người, cũng nghe qua nhiều lời luận bàn, lúc đầu thấy mỗi bên đều có cái hay riêng, nhưng ngẫm kỹ lại thì thấy đều là những lời phiến diện, chung quy vẫn chưa đủ viên mãn. Đêm qua ngồi một mình, bỗng nhiên có điều suy ngẫm, mới hiểu ra nguyên do. Bệ hạ, trị quốc cũng như dụng binh, nên hư thực đan xen, âm dương cân bằng. Nay Đại Ngô ta tuy tiền đồ như gấm, nhưng lại thiếu chút hư huyền, thiếu chút âm nhu. Cho dù là tân học được gọi là Huyền học, cũng là những kẻ sắc bén tiến thủ thì nhiều, mà kẻ thâm mưu viễn lự lại ít. Theo lời y giả, đây chính là chứng dương thịnh."

Tôn Sách trong lòng khẽ động, đã hiểu đôi chút ý của Dương Tu.

Giống như khoa học kỹ thuật vậy, lý luận khoa học là hư, kỹ thuật cụ thể là thực, phải phát triển cân bằng mới có thể tiến bộ lâu dài. Nếu chỉ trọng lý luận mà không coi trọng kỹ thuật, lý luận thiếu sự kiểm chứng của kỹ thuật, rất dễ đi chệch hướng, trở thành những lời bàn suông trên giấy. Nếu chỉ nhìn thấy kỹ thuật mà coi nhẹ việc xây dựng lý luận, kỹ thuật sẽ chỉ lẩn quẩn ở trình độ thấp, không thoát khỏi phạm trù kinh nghiệm chủ nghĩa.

Xét từ tầng cao hơn, khoa học kỹ thuật lại không thể tách rời sự hỗ trợ của nhân văn khoa học. Chỉ một mực nhấn mạnh khoa học kỹ thuật, coi nhẹ tinh thần nhân văn, thiếu đi sự quan tâm nhân văn, cuối cùng rất dễ rơi vào chủ nghĩa máy móc. Khoa học kỹ thuật dù phát triển cao độ, nhưng thế giới tinh thần của con người lại hoang vu, thế giới như vậy đương nhiên không có hạnh phúc để nói tới.

Chàng vì muốn thay đổi tiến trình lịch sử, nhấn mạnh sự thực tế, đã đạt được những thành quả to lớn, nhưng cũng không thể tránh khỏi việc uốn nắn quá mức.

Cụ thể mà nói, chính là có phần thiếu sót trong phương hướng quan tâm nhân văn, không mấy chú trọng đến thế giới nội tâm của cá nhân.

Kinh học thời Hán là triết học chính trị, điểm chú trọng là làm sao kinh bang tế thế, sự quan tâm đến cá nhân là có hạn, mà những thành phần hạn hẹp này cũng có tính công lợi rất mạnh, đó là làm sao lập công lập nghiệp, làm sao giúp vua làm Nghiêu Thuấn, làm rạng danh tổ tông. Cho nên kẻ sĩ thời Hán thường rất chú trọng sự nghiệp, coi thiên hạ là trách nhiệm của mình.

Chính vì thế, đại nạn Đảng Cố mới giáng đòn chí mạng lên họ, bởi vì họ phát hiện ra thiên hạ không phải là thiên hạ của họ, triều đình cũng không phải là triều đình của họ, thậm chí còn coi họ như mối họa ẩn giấu, ra sức đàn áp. Họ vì triều đình mà quên mình, triều đình lại muốn họ phải chết.

Sau thời Ngụy Tấn, Kinh học thời Hán suy tàn, người đọc sách đi sang một thái cực khác, từ bỏ sự quan tâm đến thiên hạ, chuyển sang chú trọng thế giới nội tâm của chính mình, hơn nữa còn là thế giới nội tâm vặn vẹo, về mặt tâm lý đã thực hiện sự nội quyển hóa. Triều đình Đông Tấn nhỏ bé chỉ biết giữ một góc cùng những kẻ kế nhiệm sau đó ở Nam triều phần lớn năng lượng đều dùng vào việc đấu đá nội bộ, căn bản không có hùng tâm và thực lực để thống nhất thiên hạ.

Các chính quyền phương Bắc lập ra Tùy Đường, kéo dài quá trình này, nhưng chung quy cũng vô lực xoay chuyển, cuối cùng sau loạn An Sử đã thực hiện sự nội quyển hóa về mặt chính trị, phong thái Hán Đường khai phá tiến thủ từ đó trở thành dư âm, văn minh Hoa Hạ trở thành một nền văn minh bảo thủ.

Cô âm bất sinh, độc dương bất trưởng. Cá nhân và tập thể không thể thiên lệch, sự nghiệp không thể thiếu, nội tâm cũng cần một khoảng tĩnh lặng.

Trong văn minh Hoa Hạ, Đạo gia chính là nơi tĩnh lặng của nội tâm.

Đạo gia này không phải là Đạo giáo làm phép, mà là Đạo gia lấy Lão Tử, Trang Tử làm đại diện, sùng thượng vô vi.

Dương Tu đã nhìn ra điểm này, dù có hiềm nghi là giúp Thiên Sư Đạo, cũng đủ thấy sự cao minh của hắn. So với Thái Bình Đạo, Thiên Sư Đạo lúc này cũng có lượng lớn thành phần phù thuật, nhưng học thuật của nó bắt nguồn từ năm ngàn chữ của Lão Tử, chính là di sản của Đạo gia thời Tiên Tần. So ra thì, Thái Bình Đạo là một nồi lẩu thập cẩm, giống như học thuyết Nho gia được thêm thắt dân gian phù thuật hơn, thành phần học thuyết Đạo gia cực kỳ hạn chế.

Cho nên anh em Trương Giác tin phụng Thái Bình Đạo có thể tụ tập hàng triệu người, nổi dậy tám châu, một lòng muốn lập nên một vương triều mới, còn Trương Lỗ tin phụng Thiên Sư Đạo lại xây dựng một phương tịnh thổ ở Hán Trung, duy trì được ba mươi năm thái bình.

Cho dù không có đả kích do khởi nghĩa Khăn Vàng mang lại, Thái Bình Đạo về mặt học thuật cũng khó có thành tựu gì.

Tôn Sách quay người, dọc theo con đường nhỏ bên bờ sông chầm chậm bước đi.

Dương Tu đuổi theo, từng bước một.

"Đức Tổ đã biết nguyên nhân gây bệnh, vậy sẽ lấy gì để cứu chữa?"

Dương Tu cười nói: "Đã là dương thịnh, thì nên lấy âm để cứu, nhằm cầu sự cân bằng âm dương. Thực ra ý của bệ hạ cũng ở tại đây, lúc đầu lấy Thái Cực làm tên, chỉ là do thời cuộc hạn chế, khó tránh khỏi có chút thiên lệch. Nay thiên hạ sắp định, nên có sự cải cách. Nho sinh chuộng hư, bệ hạ lấy thực để cứu. Bách công trọng thực, bệ hạ lấy sự hư của Từ Công Hà để cứu. Tuy nhiên Nho học hay bách công chi học, đều là thực học kinh bang tế thế, nên lấy sự hư của Đạo môn để cứu."

Tôn Sách mỉm cười. Dương Tu nói là sự hư của Đạo môn, chứ không phải sự hư của Thiên Sư Đạo, xem ra hắn đối với Thiên Sư Đạo cũng không phải là hoàn toàn chấp nhận.

"Ngươi nói Đạo môn là Thiên Sư Đạo sao?"

"Không phải vậy. Đạo môn mà thần nói, chính là những người tu đạo trong thiên hạ, không chỉ riêng Thiên Sư Đạo, Thái Bình Đạo cũng nằm trong đó, những người tu tập thần tiên phương thuật như Tả Từ, Vu Cát cũng có thể tính là, thậm chí những học giả nghiên cứu các học vấn như "Lão Tử", "Trang Tử" như Thái Bá Giai cũng tính là."

Tôn Sách có chút hồ đồ. Chàng có thể hiểu tác dụng của học thuyết Đạo gia đối với thế giới nội tâm, nhưng việc này thì có liên quan gì đến sự kế thừa hoàng quyền?

Đối mặt với sự nghi hoặc của Tôn Sách, Dương Tu mỉm cười mang chút đắc ý. "Bệ hạ, Lão Tử trọng vô vi, Trang Tử sùng suất tính. Nếu người làm quân vô vi nhi trị, người làm thần suất tính nhi hoạt, quân không quý mà thần không tiện, mỗi người yên vị trí của mình, không ai hại ai, thì có mấy kẻ quan tâm ai là quân? Bốn trăm năm nhà Hán, sở dĩ vì đế vị mà cha con quay lưng, anh em thành thù, chẳng phải vì họa phúc ở trên, sinh sát trong tay, người làm quân không thể một ngày không có quyền, người làm thần không thể một ngày mất sủng, nên buộc phải giết chóc gây ra sao?"

Tôn Sách quay đầu nhìn Dương Tu. "Đức Tổ, ngươi gần đây khinh cuồng lắm, có phải cảm thấy mình vẫn là thiếu niên mười bốn mười lăm tuổi không?"

"Bệ hạ, thần đây là suất tính." Dương Tu cười hì hì. "Tất nhiên, nếu không phải bệ hạ nội thánh ngoại vương, thần cũng không dám nói thẳng như vậy." Hắn dừng một chút, lại nói: "Thần cho rằng, bệ hạ tâm hướng về điều đó, nhưng lại lo lắng dục tốc bất đạt, cho nên mới do dự."

Tôn Sách rất ngạc nhiên, vừa vui mừng, lại có chút bất an. "Đức Tổ, sao lại nói ra lời này?"

"Bệ hạ, thần tuy không thông minh, nhưng đã ở bên cạnh bệ hạ mười năm. Tâm ý của bệ hạ, thần ít nhiều có thể cảm nhận được một hai." Dương Tu thở dài một tiếng. "Không giấu gì bệ hạ, thần từng nói với cha già về bệ hạ, cha già cũng có cảm giác này, vừa khâm phục bệ hạ quyết tâm đổi mới, lại lo lắng bệ hạ làm quá thì không đạt."

Tôn Sách mỉm cười nhẹ. "Đức Tổ, lời này của ngươi sợ là không thực. Trong lòng Dương công, chỉ sợ trẫm đã là quá mức rồi, nên dừng ngựa bên bờ vực, nếu không thì hối hận không kịp."

Dương Tu cười không đáp.

Tôn Sách cũng không tiếp tục chủ đề này. Lấy Lão Trang để cứu Khổng Mạnh, đây là một biện pháp, cũng là con đường mà kinh nghiệm thực tiễn đời sau chứng minh là hữu hiệu. Chỉ là đó là hành động bị động, nếu bây giờ có thể chủ động điều chỉnh, hiệu quả chắc sẽ tốt hơn nhiều, bớt đi một số đường vòng.

"Đức Tổ, kiến nghị này của ngươi quả thực có chỗ đáng lấy, chỉ là không cách nào ăn nói với giai nhân nhỉ."

"Thần không cần ăn nói với nàng." Dương Tu cười nói: "Ngược lại, là nàng ấy có việc phải nhờ đến thần. Thiên Sư Đạo tuy có truyền thừa "Lão Tử Tưởng Nhĩ Chú", nhưng lại thô sơ lắm, nếu muốn có tiến bộ về học thuật, không thể không cầu thần sửa chữa."

"Nói vậy, cũng không sai. Chỉ là phía mẫu thân ngươi, thì tính sao?"

"Thần không vội." Dương Tu cười xấu xa. "Thần phụ sinh thần khi ba mươi tư tuổi, thần năm nay mới vừa tròn ba mươi."

Tôn Sách sững sờ rồi cười phá lên. Dương Tu không vội, nhưng Viên phu nhân sắp phát điên rồi. Dương Bưu đã sáu mươi ba tuổi, Dương Tu là con độc nhất, ba mươi tuổi không kết hôn sinh con, nhỡ đâu Dương Bưu ngày nào đó qua đời, trước khi chết không nhìn thấy cháu trai, làm sao nhắm mắt được.

Tôn Sách chợt nghĩ, lần này Viên phu nhân tới Nhữ Dương ăn Tết, rất ít khi lộ diện, không phải là vì lý do này chứ? Người thời đại này kết hôn sớm, nhất là các đại gia tộc thế gia, như bà ta sáu mươi mấy tuổi mà chưa được bế cháu thực sự chẳng có mấy người. Viên phu nhân từ trước đến nay kiêu ngạo, chỉ có chuyện này là có chút không ngẩng đầu lên được.

"Tất nhiên, nếu bệ hạ cảm thấy kiến nghị của thần có chỗ đáng lấy, lập Đạo học tại học cung, thần giúp họ Trương tranh giành vị trí Tế tửu, thì vừa trung vừa hiếu trọn vẹn rồi."

Tôn Sách cau mày. "Trẫm nghe ý ngươi, sao cứ như thể nói là vì tận trung mà ảnh hưởng đến tận hiếu vậy?"

"Bệ hạ nói như vậy... cũng không sai."

Tôn Sách cố ý làm mặt hổ. "Dương Đức Tổ, trẫm bây giờ có thể miễn hết sai sự của ngươi, để ngươi về nhà tận hiếu."

"Bệ hạ nỡ rời xa thần, chứ thần không nỡ rời xa bệ hạ đâu. Tuy nói thiên hạ sắp định, nhưng nhiệm vụ của các tướng lĩnh sắp hoàn thành rồi, nhưng trách nhiệm của những người như Dương Tu lại không giảm, trái lại còn nặng nề hơn. Thần nhận sự bồi dưỡng của bệ hạ mười năm, sao có thể vì lợi ích cá nhân mà bỏ quan trở về, mang rượu ngao du giang hồ? Bệ hạ, cánh cửa này không thể mở, cái phong khí này không thể lên được a."

Tôn Sách không nói gì. Dương Tu tuy có chút khinh bạc, nhưng nói đều là lời thực lòng. Thiên hạ sắp định, các tướng lĩnh sắp hoàn thành nhiệm vụ, nhưng trách nhiệm của Dương Tu và những người khác lại không hề giảm, trái lại còn nặng nề hơn.

Di phong dịch tục, nhân tâm mới là mấu chốt. Nếu không thể tạo dựng nền tảng trước khi chàng thoái vị, đời sau khó tránh khỏi đi chệch hướng.

"Trẫm sẽ suy nghĩ lại."

"Đó là đương nhiên. Thần không vội, ít nhất ba năm năm là không sao cả."

Tôn Sách hừ một tiếng, không tỏ thái độ gì.

Lúc này, Thư Thụ từ phía xa đi tới, bước chân nhẹ nhàng. Dương Tu thấy vậy, cười nói: "Bệ hạ, đây chắc hẳn là chiến sự Ích Châu có tiến triển quan trọng, nếu không thì Thư Tế tửu sẽ không đắc ý như vậy."

Tôn Sách cũng nghĩ như vậy, chỉ là chàng chẳng nói gì. Chiến sự Ích Châu đã diễn tập rất nhiều lần, ưu thế và yếu thế của đôi bên, trong lòng chàng hiểu rõ mười mươi, trừ khi xảy ra biến cố lớn, nếu không kết quả sẽ không có gì bất ngờ. Chỉ có điều các quân mưu ở Quân sư xứ đánh giá Tào Tháo chưa đủ, cứ nghĩ Tào Tháo chưa chắc đạt đến trình độ của họ, kết quả diễn tập thường khá lạc quan.

Đang trầm tư, Thư Thụ đi đến trước mặt Tôn Sách, cúi người hành lễ. "Bệ hạ, có chiến báo từ Ích Châu tới."

"Tào Tháo bại rồi?"

Thư Thụ cười lắc đầu. "Bệ hạ nhìn người chuẩn xác, thần tự thấy không bằng. Đúng như bệ hạ đã nói, Tào Tháo am hiểu đạo dụng binh, cơ trí trăm bề, nếu không phải Hoàng Hán Thăng và Từ Công Minh thiện chiến, hậu quả thật không thể lường nổi."

Dương Tu kinh ngạc. "Chẳng lẽ Hoàng Hán Thăng chịu thiệt sao?"

Thư Thụ nụ cười càng tươi hơn. "Điều đó thì không. Từ Công Minh đi sâu vào đơn độc, trọng thương chủ lực Tào Tháo tại núi Bát Mông, đã hình thành thế giằng co."