Dân chủ hay tập trung, hay nói cách khác, là càn cương độc đoạn (tự mình quyết đoán) hay quần sách quần lực (trí tuệ tập thể), là vấn đề Tôn Sách suy nghĩ nhiều nhất gần đây.

Hiền lương văn học tề tựu tại Nhữ Dương, luận chính, luận học, luận đạo, trong đó luận chính là nội dung quan trọng nhất. Sự nhiệt tình tham chính, nghị chính của nho sinh thời Hán vốn bị "Đảng Cố" đàn áp nay lại được khơi dậy, thậm chí còn mãnh liệt hơn. Dù đã qua sự sàng lọc, chỉnh lý sơ bộ của Tôn Quyền, Vương Xán và những người khác, các bài sớ tấu gửi đến án thư của Tôn Sách vẫn chất cao như núi. Trên báo chí càng là ngập tràn bài viết, cao kiến xuất hiện liên tục, cục diện còn kịch liệt hơn cả chiến sự ở Ích Châu.

Sự nhiệt tình như vậy, vừa có yếu tố phản kháng trả đũa, lại vừa có nguyên nhân là bút chiến không chết người, cái giá phải trả quá thấp.

Bất cứ việc gì, một khi chi phí rất thấp, thậm chí không tốn kém, thường sẽ mất kiểm soát, cuối cùng biến thành sự cuồng nhiệt khó hiểu.

Sự cuồng nhiệt khi viết văn của nho sinh còn dễ nói, nhưng sự cuồng nhiệt hiếu chiến của quân dân lại sẽ mang đến hậu quả nghiêm trọng. Nếu không để họ cảm nhận được sự tổn thương do sự cuồng nhiệt này mang lại, thì không ai cản nổi họ. Chỉ có khi đụng phải tường nam, cảm nhận được nỗi đau thấu xương, họ mới tỉnh ngộ.

Hoàng Trung và những người khác chính là ví dụ sống động.

Nhưng chút trắc trở trước mắt này vẫn còn chưa đủ, ngay cả Hoàng Trung, Từ Hoảng cũng chưa thực sự bình tâm. Nếu không, tấu sớ của Hoàng Trung đã chẳng nước đôi như vậy, không đưa ra bất kỳ kiến nghị hay thỉnh cầu rõ ràng nào.

Bên trong đó, vừa có sự không cam tâm của bản thân Hoàng Trung, vừa có ảnh hưởng từ quân tâm sĩ khí.

Tôn Sách đương nhiên có thể phủ quyết một phiếu. Thánh chỉ vừa hạ, Hoàng Trung tự nhiên sẽ lui binh. Thế nhưng đúng như Dương Tu nói, thánh chỉ có thể khiến Hoàng Trung lui binh, nhưng không thể quyết định được lòng người. Luồng dương cương khí thịnh do sự phát triển nhanh chóng này nếu không được xoa dịu, sau này sẽ còn phát sinh vấn đề khác.

Hơn nữa, bản thân hắn phản đối việc lấy ý chí cá nhân vượt lên trên quyết sách tập thể, dù cho hắn khẳng định mình là đúng.

Bài học lịch sử quá sâu sắc.

"Lời ngươi nói cũng có lý." Tôn Sách lộ ra một nụ cười nhạt. "Thường nghe người ta nói, kẻ lái thuyền giỏi phải biết mượn thế nước, trị quốc cũng như vậy. Đức Tổ, gần đây ngươi bỏ không ít công phu vào năm ngàn chữ của Lão Tử nhỉ?"

"Công phu thì chưa dám nhận, chỉ là nghe nhiều, nghiền ngẫm trong đó nên có chút cảm ngộ thôi. Thực ra thần không sùng bái Lão Tử, điều thần thực sự sùng bái chính là Dịch. Cương nhu tương tế, âm dương cân bằng, đó mới là đạo chân chính. Chỉ một mực dùng nhu, khó tránh khỏi sai lầm của âm mưu."

Tôn Sách cười lớn, vươn tay vỗ nhẹ lên vai Dương Tu, nhưng không nói gì cả.

Là kết tinh duy nhất của hai gia tộc bốn đời ba công, Dương Tu quả thực không cần dùng đến âm mưu gì. Tuy nhiên hắn dù sao còn trẻ, đã đánh giá thấp sự hiểm ác của lòng người, cho nên trong lịch sử mới bị Tư Mã Ý xoay như chong chóng. Nay Tư Mã Ý đã bước một bước lên đường xuống suối vàng, hắn có thể tiếp tục sống quang minh chính đại như vậy. Trên đường đời sau này, hắn chắc chắn vẫn sẽ gặp trắc trở, nhưng khó lòng gặp được đối thủ không đáy như Tư Mã Ý nữa. Điều này khiến hắn ít nhiều cảm thấy có chút thành tựu.

Tôn Sách và Dương Tu trò chuyện về "Lão Tử", "Trang Tử", đặc biệt là "Trang Tử".

"Trang Tử" ở hậu thế có tầm ảnh hưởng cực lớn, nhưng ở thời Tần Hán lại không được người ta ưa chuộng, người nghiên cứu "Trang Tử" không nhiều. Nguyên nhân cũng rất đơn giản, nho sinh thời Hán trọng sự công, lấy thiên hạ làm trách nhiệm của mình, không mấy chấp nhận tư tưởng lánh đời của Trang Tử. Hơn nữa vẻ đẹp của Trang Tử chỉ có thể tồn tại trong tưởng tượng, một khi đối mặt với thực tế, khó tránh khỏi lúng túng. Ông ta có thể ăn gió nằm sương trong bài viết, nhưng trong thực tế thì không tránh khỏi phải vay gạo nấu cơm. Ngay cả Tôn Sách của kiếp trước, cũng không đồng tình lắm với "Trang Tử".

Thế nhưng kết hợp với nhân văn quan hoài, sự tôn trọng đối với thế giới nội tâm cá nhân, thì không thể không nhắc đến Trang Tử.

Dương Tu nghiên cứu khá sâu về "Trang Tử", hơn nữa còn có những chỗ độc đáo, ý tứ sâu sắc. Tôn Sách nghe đến say sưa, chưa đã ghiền, liền mời hắn nhập tiệc, cùng dùng bữa trưa.

Thấy Dương Tu cùng ngồi với Tôn Sách, nói chuyện tâm đầu ý hợp, Hoàng hậu Viên Hành sai người chuẩn bị rượu thịt. Tuy không có sơn hào hải vị, nhưng rất tinh tế. Mấy đứa trẻ đang đùa nghịch bên cạnh đều vây lại, kẻ dựa người ngồi, lắng nghe Dương Tu nhàn đàm. Dương Tu thường vào cung, đều đã quen thuộc với bọn trẻ, lại giỏi ngôn từ, mấy đứa nhỏ đều thích nghe hắn nói, học vấn có chỗ nào không hiểu cũng thích thỉnh giáo hắn.

Chẳng mấy chốc, bên cạnh Tôn Sách đã tụ tập một đám người. Những đứa lớn hơn như Tôn Thắng ngồi ngay ngắn một bên, những đứa nhỏ hơn là Đại Song, Tiểu Song lại chen chúc bên cạnh hắn, Tiểu Song cứ thế nép vào lòng Tôn Sách, ôm lấy cánh tay hắn, nghe đến say sưa. Mãi cho đến khi Hoàng Nguyệt Anh dắt Tôn Bình, Hoàng An tới, nó mới lưu luyến nhường vị trí tốt nhất cho đứa em nhỏ hơn nó vài tháng.

Hoàng Nguyệt Anh cười nói: "Dương Trưởng sử hôm nay quả thực là bớt chút thời gian nhàn rỗi, đang giảng về cái gì thế? 'Sơn Hải Kinh' à?"

"Không phải, là Trang Tử." Đại Song nói với giọng sữa nũng nịu.

Hoàng Nguyệt Anh có chút kinh ngạc, vươn tay véo má Đại Song. "Con nghe hiểu Trang Tử sao?"

Đại Song đỏ mặt, có chút ngượng ngùng. "Không hiểu lắm, chỉ cảm thấy thú vị, muốn nghe."

"Muốn nghe thì nghe, hơn nữa phải nghe cho kỹ. Có Sái Tế tửu, Dương Trưởng sử là tài nữ, tài tử như vậy khai sáng cho các con, sau này mà không làm nổi một vị Tiến sĩ, thì thật có lỗi với phụ hoàng các con đấy." Hoàng Nguyệt Anh nói xong, liếc nhìn Tôn Sách một cái. "Bệ hạ, thần thiếp đi bái kiến Hoàng hậu."

Tôn Sách hiểu ý, Hoàng Nguyệt Anh đây là có chuyện. Hắn gật đầu, một tay ôm Tôn Bình, một tay ôm Hoàng An, tiếp tục nghe Dương Tu giảng "Trang Tử". Hai đứa trẻ này phần lớn thời gian đều do Sái Giác nuôi dưỡng, hiếm khi vào cung, với Tôn Sách ít nhiều có chút xa lạ, nhưng lại cực kỳ thân thiết với Đại Song, Tiểu Song. Có bọn chúng bầu bạn, rất nhanh đã hưng phấn hẳn lên.

Hoàng Nguyệt Anh nhìn vào mắt, trong lòng vui mừng, xoay người đi về phía Hoàng hậu Viên Hành.

Lại nghe một lúc nữa, Tôn Bình, Hoàng An dù sao còn quá nhỏ, cũng không giống Đại Song, Tiểu Song hứng thú với học vấn, bắt đầu có chút không kiên nhẫn, vặn vẹo trong lòng Tôn Sách. Tôn Sách đứng dậy, dang rộng hai tay, để chúng như hai con khỉ nhỏ treo lủng lẳng, đi đến trước mặt Viên Hành và Hoàng Nguyệt Anh.

Hai nhóc tỳ hưng phấn hét toáng lên. "Mẹ, mẹ, mẹ mau nhìn xem, cha thật khỏe quá."

"Được rồi, được rồi, cha các con khỏe thế nào mẹ biết." Hoàng Nguyệt Anh bế con qua, mỉm cười liếc Tôn Sách một cái. "Chàng đừng có làm hư bọn trẻ, mẹ thiếp không chịu nổi bọn chúng quậy phá thế này đâu."

"Ha ha, mấy ngày nay vất vả cho mẹ rồi, cứ để Bình Bình, An An ở lại trong cung vài ngày đi, để mẹ được nghỉ ngơi vài ngày."

"Như vậy cũng được, chỉ sợ làm phiền đến Hoàng hậu." Hoàng Nguyệt Anh cười hì hì nói: "Gần đây Kinh Tương đến không ít người, đón người đưa tiễn, mẹ thiếp phân thân không nổi, vốn đã muốn gửi vào cung từ lâu, chỉ là ngại không dám mở lời."

Viên Hành lườm Hoàng Nguyệt Anh một cái. "Đại tượng tỷ tỷ, Bình Bình, An An dù nói một đứa theo họ Tôn, một đứa theo họ Hoàng, dù sao đều là huyết mạch của Bệ hạ, trong cung này vĩnh viễn có vị trí của chúng. Sái phu nhân thương chúng, không nỡ buông tay, ta cũng có thể hiểu được. Nhưng tỷ nói như vậy, chẳng phải là 'vu khống' ta sao. Như vậy đi, ta làm chủ, từ hôm nay trở đi, hai đứa trẻ này ở lại trong cung, một tháng đưa về Đại Tượng phủ một ngày."

"Hoàng hậu, thần thiếp sai rồi." Hoàng Nguyệt Anh vội vàng nhận lỗi. "Là thần thiếp lỡ lời, xin Hoàng hậu tha tội. Tỷ không biết đâu, hai đứa trẻ này bây giờ là trái tim của mẹ thiếp, nếu một ngày không nhìn thấy hai đứa trẻ này, mẹ thiếp sợ đến ngủ cũng không yên."

Viên Hành nhịn cười, cố ý nói: "Danh tiếng của ta thế nào cũng chẳng sao, vạn nhất bị người ta nói là Bệ hạ thiên vị, thì phải làm thế nào?"

"Sẽ không đâu, sẽ không đâu, ai dám nói như vậy, thiếp sẽ đánh miệng kẻ đó."

"Đây là do tỷ nói đấy nhé." Viên Hành cười ra tiếng, kéo Tôn Bình, Hoàng An qua. "Chậc chậc, nói đi cũng phải nói lại, vẫn là Sái phu nhân có kinh nghiệm, hai đứa nhỏ này được chăm sóc thật tốt. Đây là túi thơm gì vậy, mùi thơm quá, đến trong cung cũng không có."

"Hoàng hậu nếu thích, ngày mai ta sẽ cho người mang vài cái đến."

"Vậy thì đa tạ rồi." Viên Hành đứng dậy, một tay dắt một đứa, nói: "Bình Bình, An An, đi, theo mẹ đi lấy món ngon."

Nghe nói có món ngon, hai nhóc tỳ khoái chí chảy cả nước miếng, nhảy chân sáo đi theo Viên Hành. Hoàng Nguyệt Anh bĩu môi, có chút thất vọng. "Bệ hạ, thần thiếp có phải rất thất bại không, hai thằng nhóc này với ai cũng thân, chỉ là không thân với thiếp."

"Thì bảo nàng dành nhiều thời gian bầu bạn với chúng mà." Tôn Sách nắm lấy tay Hoàng Nguyệt Anh, ngồi song song. "Nàng đừng tưởng chúng còn nhỏ, còn nhiều thời gian. Trẻ con lớn nhanh lắm, chớp mắt một cái là lớn rồi. Đến lúc đó nàng muốn bầu bạn với chúng, chúng còn chưa chắc đã cần nàng nữa đấy."

"Phải vậy, nhưng việc ở Mộc Học đường nhiều quá, thực sự không thể dứt ra được."

"Việc nhiều thì đem thêm vài người là được, hà tất việc gì cũng phải tự tay làm?" Tôn Sách vuốt ve tay Hoàng Nguyệt Anh. "Nàng phải dành chút thời gian trống, tranh thủ lúc còn trẻ, sinh thêm vài đứa nữa."

Hoàng Nguyệt Anh liếc xéo Tôn Sách một cái, mặt đỏ bừng lên. Nàng có chút thẹn thùng, thu hồi ánh mắt, cúi đầu, có chút suy tư.

"Có chuyện thì nói thẳng, che che giấu giấu không phải phong cách của nàng." Tôn Sách khẽ cười. "Kinh Tương bên kia có người cầu quan?"

"Cầu quan thì chưa đến mức. Người Kinh Tương trong triều thực lực vẫn ổn, hoạn lộ còn tính là thuận lợi."

"Vậy là cầu tài?" Tôn Sách cười ra tiếng. "Việc này dường như càng không cần thiết."

Hoàng Nguyệt Anh cũng cười. "Cũng không phải. Họ không những không xin tiền triều đình, mà còn muốn quyên góp một phần kinh phí, vì triều đình chia sẻ nỗi lo."

Ánh mắt Tôn Sách lóe lên. Nghe ý này của Hoàng Nguyệt Anh, người Kinh Tương đã quyết tâm hỗ trợ Hoàng Trung lập công rồi, thậm chí không tiếc tự bỏ tiền túi. Điều này cũng có thể hiểu được, binh sĩ thuộc bộ của Hoàng Trung mười phần có bảy tám là người Kinh Tương, người Nam Dương, có thể lập công hay không, ảnh hưởng trực tiếp đến thực lực tổng thể của Kinh Tương, Nam Dương. Mấy năm trước, Hoàng Trung vẫn chưa có tiến triển thực chất, lần này khó khăn lắm mới giết được vào Ích Châu, đương nhiên họ không muốn dễ dàng từ bỏ.

Nhưng quân đội là trọng khí quốc gia, Tôn Sách ở các phương diện khác có thể buông quyền, nhưng quân quyền thì không cho phép bất kỳ ai nhúng tay vào. Thế gia Nam Dương, Kinh Tương muốn xuất tiền riêng hỗ trợ Hoàng Trung tác chiến, phải được sự cho phép của hắn, nếu không rất dễ làm phản tác dụng, rước họa vào thân. Nam Dương từng là Đế hương, xuất hiện quá nhiều thế gia, thấu hiểu quy tắc quyền lực, đối với điểm này tự nhiên là rõ ràng, phái người đến thăm dò thái độ của hắn trước là việc bình thường không thể bình thường hơn.

Tôn Sách suy nghĩ một chút, trong lòng khẽ động. Đã là người Nam Dương, Kinh Tương nhiều tiền như vậy, tại sao không mượn cơ hội này 'gõ' bọn họ một món. "Chi phí tác chiến của đại quân không phải là con số nhỏ." Tôn Sách trầm ngâm nói: "Họ có thể quyên góp được bao nhiêu kinh phí? Hai trăm tỷ, hay ba trăm tỷ?"

Sắc mặt Hoàng Nguyệt Anh thay đổi. "Nhiều vậy sao?"