“Hiawatha” không cần bất cứ lời khen ngợi nào. Hàng trăm ngàn trẻ em trên đất nước chúng ta đều biết những đoạn trích của tác phẩm này. Đây thực sự là một bài thơ dành cho trẻ nhỏ, trong từng câu chữ. Một mùa hè ở Boston, hơn 50.000 người đã tới chỉ để ngó nhìn ngôi nhà của thi sĩ. (1807-82.)
Bên bờ biển Gitche Gumee,
Bên làn nước Lớn sáng ngời,
Dựng lên ngôi lều Nokomis,
Nokomis, con gái của Mặt Trăng.
Phía sau lều, rừng đen trỗi dậy,
Trỗi dậy những hàng thông đen thẫm, âm u,
Trỗi dậy những hàng linh sam trĩu quả thông;
Phía trước lều, nước vỗ nhịp tươi sáng,
Vỗ nhịp làn nước trong veo, nắng rạng,
Vỗ nhịp làn nước Lớn sáng ngời.
Nơi đó, lão bà Nokomis nhăn nheo,
Nâng niu chú bé Hiawatha,
Đưa nôi chàng trong chiếc nôi gỗ đoạn,
Nệm êm lót bằng rêu và cỏ sậy,
Buộc chặt an toàn bằng gân tuần lộc;
Làm dịu tiếng khóc nỉ non bằng lời dỗ:
“Khẽ nào! Gấu Trần trụi sẽ nghe thấy con đấy!”
Ru chàng vào giấc mộng, cất tiếng hát:
“Ewa-yea! chú cú con của bà!
Kẻ nào đây đang thắp sáng ngôi lều?
Với đôi mắt to tròn thắp sáng ngôi lều?
Ewa-yea! chú cú con của bà!”
Nokomis dạy chàng bao điều,
Về những vì sao tỏa sáng trên thiên đàng;
Chỉ cho chàng thấy Ishkoodah, sao chổi,
Ishkoodah, với những lọn tóc rực lửa;
Chỉ cho chàng Vũ điệu Cái chết của các linh hồn,
Những chiến binh với mũ lông và dùi chiến,
Rực sáng xa xa tận phương Bắc
Trong những đêm đông giá buốt;
Chỉ cho chàng con đường trắng rộng thênh thang trên trời,
Lối đi của những bóng ma, những linh hồn,
Chạy thẳng băng khắp vòm trời,
Chen chúc những bóng ma, những linh hồn.
Trước cửa lều, vào những chiều mùa hạ,
Chú bé Hiawatha ngồi đó;
Lắng nghe tiếng thông reo thì thầm,
Lắng nghe tiếng nước vỗ bì bõm,
Những âm thanh như nhạc, những lời kỳ diệu;
“Minnie-wawa!” rừng thông cất tiếng,
“Mudway-aushka!” làn nước đáp lời;
Nhìn thấy đom đóm, Wah-wah-taysee,
Lập lòe bay qua hoàng hôn chạng vạng,
Với ánh sáng lung linh từ ngọn nến nhỏ,
Soi sáng những bụi rậm, lùm cây,
Và chàng hát bài ca của trẻ thơ.
Hát bài ca Nokomis đã dạy: “Wah-wah-taysee, đom đóm nhỏ,
Côn trùng nhỏ, bay nhảy, lửa trắng,
Sinh vật nhỏ, nhảy múa, lửa trắng,
Hãy soi sáng cho ta bằng ngọn nến nhỏ,
Trước khi ta nằm xuống giường,
Trước khi ta khép đôi mi chìm vào giấc ngủ!”
Chàng thấy mặt trăng nhô lên từ làn nước,
Gợn sóng, tròn trịa nhô lên từ làn nước,
Thấy những đốm mờ và bóng đen trên đó,
Thì thầm: “Đó là gì vậy, Nokomis?”
Và bà Nokomis hiền từ đáp lại:
“Có một chiến binh nọ, lòng đầy giận dữ,
Đã tóm lấy bà của hắn, rồi ném bà
Lên tận bầu trời vào lúc nửa đêm;
Hắn ném thẳng bà vào mặt trăng;
Thân xác người chính là những gì con thấy đó.”
Chàng thấy cầu vồng vắt ngang thiên đàng,
Trên bầu trời phương Đông, chiếc cầu vồng,
Thì thầm: “Đó là gì vậy, Nokomis?”
Và bà Nokomis hiền từ đáp lại:
“Đó là thiên đàng của các loài hoa con thấy đó;
Mọi loài hoa dại trong rừng thẳm,
Mọi đóa ly trên đồng cỏ bao la,
Khi trên mặt đất chúng tàn phai, héo úa,
Sẽ nở rộ trên thiên đàng đó phía trên chúng ta.”
Khi chàng nghe tiếng cú kêu lúc nửa đêm,
Hú vang, cười đùa trong rừng thẳm,
“Đó là gì thế?” chàng sợ hãi kêu lên;
“Đó là gì,” chàng hỏi, “Nokomis?”
Và bà Nokomis hiền từ đáp lại:
“Đó chẳng qua chỉ là cú già và cú con,
Đang trò chuyện bằng ngôn ngữ của chúng,
Đang trò chuyện, đang cằn nhằn lẫn nhau.”
Thế là chú bé Hiawatha
Học ngôn ngữ của mọi loài chim,
Học tên gọi và tất cả bí mật của chúng,
Cách chúng xây tổ vào mùa hè,
Nơi chúng ẩn mình khi đông sang,
Trò chuyện với chúng mỗi khi gặp gỡ,
Gọi chúng là “những chú gà của Hiawatha.”
Chàng học ngôn ngữ của muôn loài thú,
Học tên gọi và tất cả bí mật của chúng,
Cách loài hải ly xây tổ,
Nơi loài sóc giấu những hạt sồi,
Tại sao tuần lộc lại chạy nhanh đến thế,
Tại sao loài thỏ lại nhút nhát lạ thường,
Trò chuyện với chúng mỗi khi gặp gỡ,
Gọi chúng là “những người anh em của Hiawatha.”
Henry W. Longfellow.
