Ngày xửa ngày xưa, có hai anh em mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống nương tựa lẫn nhau. Họ thương yêu nhau sâu đậm đến mức đã phạm phải một tội lỗi lẽ ra không nên phạm. Khi tháng năm qua đi, người em gái sinh hạ một bé trai, và người anh đã lén lút đem đi rửa tội cho đứa trẻ. Sau đó, anh khắc lên đôi vai bé một hình thánh giá cùng dòng chữ: "Crivòliu, kẻ đã được rửa tội; con của một đôi anh em." Đánh dấu đứa trẻ xong, anh đặt nó vào một chiếc hộp nhỏ rồi thả xuống biển.
Vừa lúc ấy, một người đánh cá chèo thuyền ra khơi liền trông thấy chiếc hộp đang bồng bềnh trên sóng nước. "Chắc hẳn có con tàu nào đó vừa bị đắm ngoài khơi xa," ông tự nhủ. "Ta sẽ vớt chiếc hộp lên, biết đâu trong đó có thứ gì hữu dụng." Nghĩ vậy, ông liền chèo tới và vớt lấy nó. Khi mở nắp và nhìn thấy đứa bé bên trong, lòng ông trào lên niềm thương cảm dành cho sinh linh vô tội. Ông mang đứa trẻ về nhà trao cho vợ và bảo: "Bà nó ơi, đứa con út của chúng ta đã đến tuổi cai sữa rồi; hãy cho đứa bé bất hạnh, vô tội này bú mớm thay nó." Người vợ liền đón bé Crivòliu, nuôi nấng và thương yêu thằng bé như con đẻ của mình. Đứa trẻ lớn lên từng ngày, khỏe mạnh, phổng phao và ngày càng vạm vỡ.
Thế nhưng, các con trai của người đánh cá lại đâm ra ghen tỵ vì cha mẹ thương yêu đứa bé nhặt được chẳng kém gì chúng. Mỗi lúc chơi đùa hay cãi vã với Crivòliu, chúng thường gọi cậu là "đứa con hoang". Trái tim thiếu niên của cậu thắt lại vì tủi hờn, cậu liền tìm đến cha mẹ nuôi và hỏi: "Cha mẹ ơi, xin hãy nói cho con biết, có phải con thực sự không phải là con ruột của cha mẹ không?" Vợ người đánh cá liền trấn an: "Sao con lại có ý nghĩ đó chứ? Chẳng phải ta đã ẵm bồng, cho con bú mớm từ khi con đỏ hỏn là gì?" Riêng người đánh cá thì nghiêm khắc cấm các con tuyệt đối không được gọi Crivòliu là "đứa con hoang" nữa.
Khi cậu bé lớn hơn chút nữa, người đánh cá gửi cậu đến trường cùng các con trai của mình. Nhưng hễ khuất tầm mắt cha, lũ trẻ lại giở thói chế nhạo Crivòliu, gọi cậu là "đứa con hoang", và những đứa trẻ khác ở trường cũng hùa theo trêu chọc. Crivòliu đành lủi thủi về nhà tìm cha mẹ nuôi, gặng hỏi xem cậu có phải con ruột của họ không. Dù họ lại tìm cách khuyên giải và lảng tránh cho qua chuyện, nhưng khi cậu mười bốn tuổi, cậu đã chẳng thể nào chịu đựng thêm được những lời lăng mạ ấy nữa. Cậu đến trước mặt vợ chồng người đánh cá, khẩn thiết van xin: "Cha mẹ ơi, con nài xin cha mẹ hãy nói cho con biết con có phải là con ruột của cha mẹ hay không." Lúc bấy giờ, người đánh cá mới kể lại chuyện nhặt được cậu ra sao và dòng chữ khắc trên vai cậu thế nào. "Vậy thì con sẽ lên đường, đi lập công chuộc tội cho lỗi lầm của cha mẹ," Crivòliu quả quyết nói. Vợ người đánh cá khóc lóc thảm thiết, tìm mọi cách giữ cậu lại; nhưng lòng Crivòliu đã quyết, chẳng thể lay chuyển, cậu bước chân ra đi vào chốn rộng lớn của thế gian.
Sau quãng thời gian dài lang thang khắp chốn, cuối cùng cậu cũng đặt chân đến một vùng hoang vắng nọ, nơi chỉ có độc nhất một quán trọ bên đường. Cậu cất lời hỏi người chủ quán: "Thưa bà, xin cho tôi hỏi quanh đây có hang động nào mà chỉ một mình bà biết lối vào không?" Bà chủ quán đáp: "Có chứ, chàng trai khôi ngô của ta, ta biết một hang động như thế và sẵn lòng dẫn cháu đến đó." Crivòliu liền mua hai grani bánh mì cùng một vò nước nhỏ, rồi nhờ bà chủ quán dẫn đường tới hang động. Nơi ấy cách quán trọ một quãng đường khá xa, lối vào bị che khuất bởi vô số gai góc và bụi rậm đến mức cậu phải chật vật lắm mới lách mình vào được. Cậu bảo bà chủ quán quay về, rồi một mình cặm cụi bò sâu vào trong hang. Cậu đặt bánh mì và vò nước xuống đất, quỳ xuống, hai tay đan chéo trước ngực và bắt đầu hành trình chuộc tội cho lỗi lầm của sinh thành.
Nhiều, rất nhiều năm tháng trôi qua, chẳng rõ là bao nhiêu năm, chỉ biết rằng đôi đầu gối của cậu đã bám rễ sâu vào lòng đất và thân hình cậu quyện chặt lấy nền hang tự thuở nào.
Vào thời điểm ấy, Đức Giáo hoàng ở thành Rome tạ thế, và Giáo hội cần phải bầu ra một vị tân Giáo hoàng. Các hồng y tụ họp đông đủ, người ta thả một con chim bồ câu trắng ra: chim bay đậu vào ai, người đó sẽ là Giáo hoàng. Con bồ câu trắng lượn vài vòng trên bầu không khí nhưng chẳng chịu đậu lên vai bất kỳ ai. Người ta bèn triệu tập toàn bộ các tổng giám mục và giám mục, rồi lại thả chim bồ câu ra, thế nhưng nó vẫn không dừng lại ở bất cứ vị nào. Tất cả linh mục, tu sĩ và ẩn sĩ trong vùng đều được tập hợp lại, song chim bồ câu trắng vẫn không chọn lấy một ai. Dân chúng vô cùng chán nản, các hồng y đành phải chia nhau đi khắp vùng đất rộng lớn để tìm kiếm xem liệu còn vị ẩn sĩ nào chưa xuất thế hay không, theo sau họ là một đoàn người đông đảo.
Cuối cùng, đoàn người cũng đến được quán trọ nằm ở chốn hoang vu nọ, liền cất lời hỏi nữ chủ quán xem bà có biết vị ẩn sĩ hay người sám hối nào còn ẩn mình chưa lộ diện với trần thế hay không. Bà chủ quán đáp: "Nhiều năm về trước, có một chàng trai mang nỗi buồn sâu kín đã đến đây và nhờ tôi dẫn đường đến một hang động để tu hành sám hối. Chắc hẳn cậu ta đã qua đời từ lâu rồi, bởi khi đi cậu ta chỉ mang theo vỏn vẹn hai grani bánh mì và một vò nước." Các hồng y liền bảo: "Dù sao chúng ta cũng phải đến xem cậu ấy còn sống hay không; hãy dẫn chúng tôi đi gặp cậu ấy." Thế rồi, bà chủ quán dẫn đoàn người đến hang động; lối vào hầu như chẳng thể nhận ra vì đã bị bụi gai bao trùm kín mít, các tùy tùng phải dùng rìu chặt phá bớt gai góc và cành cây rậm rạp mới quang quẻ lối đi. Khi đã chen chân vào được bên trong, họ nhìn thấy Crivòliu đang quỳ gối, hai tay đan chéo, bộ râu dài thượt chạm tận mặt đất. Phía trước cậu là chiếc bánh mì và chiếc vò nước vẫn nguyên vẹn; bởi suốt ngần ấy năm trời, cậu chưa từng ăn hay uống một giọt. Khi họ thả con chim bồ câu trắng ra, nó bay lượn một vòng rồi sà xuống đậu ngay trên đỉnh đầu người sám hối. Nhận ra đây chính là một vị thánh nhân, các hồng y cung kính van nài cậu hãy cùng họ về Rome để nhậm chức Giáo hoàng. Khi họ vừa cúi xuống đỡ cậu đứng dậy, họ sững sờ nhận ra đôi đầu gối cậu đã bám rễ sâu vào đất, và họ buộc phải dùng dao cắt đứt những rễ cây ấy. Sau đó, họ rước cậu về Rome và tôn phong cậu lên ngôi Giáo hoàng.
Cũng vào thời gian ấy, người em gái nọ liền cất lời nói với anh trai mình: "Anh yêu dấu, thuở trẻ chúng ta từng phạm phải một tội lỗi chưa từng dám thổ lộ với ai, bởi chỉ có Đức Giáo hoàng mới có quyền xá tội cho chúng ta. Trước khi cái chết đến tìm, chúng ta hãy mau đến Rome để xá mình trước cửa Phật." Nói đoạn, cả hai khăn gói lên đường đến Rome, và khi đặt chân tới nơi, họ bước vào ngôi thánh đường nơi Đức Giáo hoàng đang ngồi tòa giải tội.
Khi họ cất tiếng lớn để thú tội, bởi đối với Đức Giáo hoàng, người ta luôn phải xả nỗi lòng một cách công khai, Đức Giáo hoàng liền phán rằng: "Này hỡi hai người, ta chính là đứa con trai của hai người, vì trên vai ta hãy còn mang vết tích mà hai người vừa nhắc đến. Ta đã thay hai người chịu đựng chốn ngục tù sám hối suốt bao năm trời, cho đến khi tội lỗi của hai người được tha thứ. Vì thế, ta tuyên bố xá tội cho hai người, và từ nay hai người hãy ở lại đây cùng ta, sống một đời an nhàn phước lộc." Thế là họ ở lại bên người, và khi giờ định mệnh kề cận, Chúa đã gọi cả ba người về vương quốc của Ngài.
Một tình tiết quan trọng của truyền thuyết gốc đã bị lược bỏ trong phiên bản trên, nhưng lại được lưu giữ trong các bản sưu tầm của Pitrè (Số 117) và Knust (No. 7). Chàng trai sau khi khám phá ra thân thế của mình đã bắt đầu hành trình lang thang và vô tình đặt chân đến xứ sở nơi người mẹ đang sinh sống. Họ gặp nhau và kết hôn khi hoàn toàn mù mờ về mối quan hệ huyết thống. Trong câu chuyện của người Sicilia, mối quan hệ này bị phơi bày vào đúng ngày cưới khi người con trai cho mẹ xem chiếc hộp mà anh từng bị bỏ rơi thuở lọt lòng. Trong phiên bản của Knust (từ Leghorn), đứa trẻ rời bỏ cha nuôi để đi tìm kiếm cha mẹ ruột. Tất nhiên, cậu tình cờ chạm trán họ mà không hề hay biết thân phận, và họ cứ nginh nghỉnh xem cậu như một đứa trẻ ăn xin, rủ lòng thương cho ở nhờ và chăm sóc cho đến khi trưởng thành. Sau đó, cậu kết hôn với chính mẹ mình, người đã nhận ra anh nhờ một nhúm tóc đỏ. Đến cuối câu chuyện, khi Đức Giáo hoàng đã nghe xong lời xám hối từ cha mẹ mình, ngài mới tự tiết lộ thân phận, cả ba ôm chầm lấy nhau và từ giã cõi đời trong sự gắn kết ấy. Truyện còn ghi thêm rằng: "ngôi mộ của họ vẫn được lưu giữ tại nhà thờ St. Peter ở Rome."
Một vị Giáo hoàng khác, Silvester I, là nhân vật chính trong truyền thuyết của Pitrè (Số 118) chứa đựng câu chuyện thần thoại nổi tiếng về bệnh phong của vua Constantine được chữa lành nhờ lễ rửa tội do chính thánh Silvester cử hành.
Đáng chú ý hơn cả là truyền thuyết về Thánh James Cả, vị thánh bảo hộ của Tây Ban Nha, người mà các cuộc hành hương đến đền thờ của ngài ở Santiago thuộc vùng Galicia từng vô cùng thịnh hành vào thời Trung cổ. Phiên bản dân gian duy nhất mà chúng tôi tìm thấy nằm trong một câu chuyện Sicilia của Gonzenbach, Số 90.
