Ngày xửa ngày xưa, có một nhà thương gia giàu có muốn lấy vợ, ngẫu nhiên tìm được một người bạn đời hiền thục nết na và vô cùng yêu chồng. Một hôm, thấy chồng có vẻ bực dọc, nàng liền hỏi: "Chàng bị làm sao thế?" "Còn sao nỗi gì! Ta có công việc quan trọng cần phải đi giải quyết ngay lập tức." "Chàng vì chuyện ấy mà phiền lòng ư? Hay chúng ta sắp xếp thế này đi: chàng chuẩn bị sẵn cho em ít lương thực, bịt kín hết các cửa ra vào lẫn cửa sổ, chỉ chừa lại một ô cửa ở trên cao, trổ một cái ô nhỏ rồi hẵng lên đường." "Ý kiến hay đấy," người chồng đáp, rồi ông liền dự trữ sẵn một lượng lớn bánh mì, bột mì, dầu ăn, than củi cùng mọi thứ cần thiết; cho bịt kín tất cả cửa lớn cửa sổ, chỉ chừa lại một ô để hóng gió; trổ một cái ô cửa nhỏ giống như trong các tu viện, rồi ông lên đường, để người vợ ở lại cùng cô hầu gái. Hôm sau, một tên đầy tớ đến ô cửa nhỏ để làm những việc cần thiết rồi đi mất. Mười ngày trôi qua, người phu nhân bắt đầu cảm thấy ngột ngạt và vô cùng thèm khóc. Cô hầu gái liền bảo: "Thưa tiểu thư, chuyện gì cũng có cách giải quyết cả; chúng ta hãy khiêng bàn lại sát cửa sổ, trèo lên đó để ngắm phố xá cho khuây khỏa." Họ làm theo, và người phu nhân nhìn ra ngoài. "À! Cảm ơn các ngài nhé!"

Ngay lúc nàng thốt lên tiếng "à" ấy, đối diện nhà là văn phòng của một công chứng viên, ở đó có lão công chứng viên và một chàng hiệp sĩ. Họ quay lại và trông thấy người phụ nữ trẻ đẹp này. "Ồ! Quả là một mỹ nhân! Ta phải bắt chuyện với nàng mới được!" chàng hiệp sĩ thốt lên. "Không: tôi sẽ nói chuyện trước," lão công chứng viên đáp. Rồi "Tôi trước," "Tôi trước." Họ bèn đánh cược bốn trăm ounce vàng xem ai sẽ là người được trò chuyện với nàng trước tiên. Người phu nhân nhận ra họ liền rụt người bước khỏi cửa sổ.

Lão công chứng viên và chàng hiệp sĩ cứ canhánh cánh về vụ cá cược, lòng dạ bồn chồn không yên, chạy ngược chạy xuôi tìm cách bắt chuyện với người phu nhân. Cuối cùng, trong cơn tuyệt vọng, lão công chứng viên bèn ra đồng và cất tiếng gọi con quỷ của mình. Con quỷ xuất hiện và lão công chứng viên kể hết mọi chuyện, rồi nói: "Và tên hiệp sĩ kia lại muốn chiếm ưu thế được trò chuyện với nàng trước." "Ngươi sẽ cho ta cái gì?" con quỷ hỏi. "Linh hồn ta." "Vậy thì nghe đây, việc ngươi phải làm là thế này: ta sẽ biến ngươi thành một con vẹt, ngươi phải bay đến đậu ở cửa sổ của người phu nhân. Cô hầu gái sẽ bắt lấy ngươi, làm cho ngươi một cái lồng bằng bạc và nhốt ngươi vào đó. Còn chàng hiệp sĩ sẽ tìm một mụ già có khả năng khiến người phu nhân chịu bước chân ra khỏi nhà. Nhưng mụ ta sẽ không dụ được nàng đâu, ngươi biết đấy. Ngươi phải nói rằng: 'Mẹ xinh đẹp của tôi ơi, hãy ngồi xuống đây để tôi kể cho nghe một câu chuyện.' Mụ già sẽ đến ba lần; ngươi hãy tự nhổ lông mình, nổi giận lôi đình và lúc nào cũng nói: 'Mẹ xinh đẹp của tôi ơi, đừng đi với mụ già đó, mụ ta sẽ phản bội mẹ đấy; hãy ngồi xuống đây để tôi kể cho nghe một câu chuyện.' Rồi sau đó ngươi muốn kể câu chuyện gì tùy ý."

Con quỷ kết luận bằng câu: "Ngươi vốn là người, giờ hãy biến thành vẹt!" và con vẹt liền bay vụt đến khung cửa sổ. Cô hầu gái nhìn thấy bèn dùng khăn tay chụp lấy nó. Khi người phu nhân nhìn thấy con vẹt, nàng thốt lên: "Mi mới đẹp làm sao! Từ nay mi sẽ là niềm khuây khỏa của ta." "Vâng, mẹ xinh đẹp ơi, con cũng sẽ yêu mẹ." Người phu nhân bèn cho làm một cái lồng bằng bạc và nhốt con vẹt vào trong đó.

Hãy để con vẹt ở yên trong lồng, và quay lại với chàng hiệp sĩ đang tìm mọi cách tuyệt vọng để gặp người phu nhân. Một mụ già bắt gặp chàng, hỏi xem có chuyện gì mà rầu rĩ thế. "Ta có phải kể cho mụ nghe chuyện này không?" chàng gạt phắt đi; nhưng mụ già cứ bám dai như đỉa đói. Cuối cùng, để tống khứ mụ, chàng đành kể hết đầu đuôi câu chuyện cá cược. Mụ già liền bảo: "Ta có thể làm cho ngài được nói chuyện với nàng ta. Ngài phải chuẩn bị sẵn cho ta hai giỏ trái cây sớm thật đẹp." Chàng hiệp sĩ nôn nóng muốn gặp người phu nhân đến mức lập tức sai người chuẩn bị hai giỏ trái cây sớm mang giao cho mụ. Cầm theo những thứ đó, mụ già đến ô cửa nhỏ, giả vờ làm bà ngoại của người phu nhân. Người phu nhân liền tin sái cổ. Lời qua tiếng lại, mụ ta bắt đầu dò hỏi: "Nói cho ta nghe nào, cháu gái ngoan, con cứ mãi giấu mình trong bốn bức tường thế này, nhưng chẳng lẽ ngày Chủ nhật con không đi lễ nhà thờ sao?" "Con bị giam thế này thì đi lễ thế nào được ạ?" "À, con gái ta ơi, con sẽ bị đày xuống địa ngục mất. Không được đâu, thế này không ổn đâu. Con phải đi lễ vào các ngày Chủ nhật chứ. Hôm nay là ngày lễ trọng; chúng ta hãy cùng đi lễ thôi."

Trong lúc người phu nhân đang bị thuyết phục, con vẹt bắt đầu cất tiếng kêu than. Khi cô chủ vừa mở tủ quần áo ra, con vẹt liền nói: "Mẹ xinh đẹp của tôi ơi, đừng đi, vì mụ già đó sẽ phản bội mẹ đấy. Nếu mẹ không đi, con sẽ kể cho mẹ nghe một câu chuyện." Người phu nhân chợt nảy ra một ý định. "Bà ngoại ơi," nàng nói, "bà về đi, vì con không thể đi được." Và mụ già đành lủi thủi ra về. Khi mụ đi rồi, người phu nhân bước đến chỗ con vẹt, và nó đã kể cho nàng nghe câu chuyện sau đây:

Ngày xửa ngày xưa có một vị vua sinh được một cô con gái độc nhất vô cùng yêu thích búp bê, nàng có một con búp bê coi như báu vật. Nàng mặc quần áo cho nó, cởi ra rồi lại đặt nó lên giường, tóm lại là chăm sóc nó chẳng khác nào chăm trẻ nhỏ. Một hôm, nhà vua muốn đi về vùng quê chơi, và công chúa muốn mang theo con búp bê. Trong lúc đang đi dạo, sơ ý thế nào nàng lại để quên con búp bê trên một lùm cây. Đến giờ ăn, sau khi dùng bữa xong, họ lên xe ngự giá quay về hoàng cung. Đố bạn công chúa đã quên mất thứ gì? Chính là con búp bê!

Ngay khi về đến cung điện, công chúa mới nhớ ra con búp bê. Nàng liền làm gì nào? Thay vì đi lên lầu, nàng quay phắt lại và đi tìm con búp bê. Khi ra khỏi cổng, nàng bị lạc đường và cứ lang thang như kẻ mất hồn. Đi một hồi lâu, nàng đến một cung điện nguy nga và hỏi xem ai là vua cai trị nơi đó. "Đó là Quốc vương Tây Ban Nha," người ta đáp. Nàng bèn xin tá túc. Khi nàng bước vào, nhà vua cho phép ở lại và đối xử với nàng như con ruột. Nàng tự nhiên như ở nhà trong cung điện và bắt đầu hành động như một bà chủ. Nhà vua không có con gái nên cho nàng tự do làm bất cứ điều gì mình thích, bất chấp sự ganh tỵ của mười hai tiểu thư trong hoàng tộc. Thế rồi, thói đời ghen ghét giữa những kẻ ngang hàng, các tiểu thư bắt đầu gây sự với nàng. Họ bảo: "Nhìn kìa! Ai biết nó là ai mà lại đòi làm công chúa của chúng ta? Chuyện này không thể để yên được!" Hôm sau, họ bảo với công chúa: "Cậu có muốn đi cùng chúng tôi không?" "Không, vì phụ vương không cho phép. Nếu ngài đồng ý, tôi sẽ đi." "Cậu có biết phải làm thế nào để ngài cho phép không? Hãy nói với ngài rằng: 'Nhờ linh hồn của ái nữ, xin ngài hãy để con đi.' Khi nghe câu đó, ngài sẽ gật đầu cho cậu đi ngay lập tức." Công chúa làm theo, nhưng khi nhà vua nghe nàng thốt lên: "Nhờ linh hồn của ái nữ!" "A! Đứa khốn kiếp," nhà vua thét lên; "mau đem ném nó xuống cửa sập!" Khi công chúa rơi xuống cửa sập, nàng chạm phải một cánh cửa, rồi một cửa khác, cứ thế hết cửa này đến cửa khác trong khi tay cứ dò dẫm tìm đường. Đến một đoạn nọ, nàng quờ quạng như một kẻ mù và chạm phải đá lửa cùng diêm. Nàng bèn thắp một ngọn nến kiếm được ở đó, và nhìn thấy một thiếu nữ xinh đẹp bị khóa miệng bằng một chiếc ổ khóa nên không thể cất lời, nhưng nàng ấy ra hiệu rằng chiếc chìa khóa để mở ổ khóa được giấu dưới gối trên giường. Công chúa lấy được chìa khóa và mở chiếc ổ khóa; bấy giờ thiếu nữ kia mới cất tiếng nói, kể rằng mình là con gái của một vị vua bị phù thủy bắt cóc. Tên phù thủy này ngày nào cũng mang thức ăn đến cho nàng, rồi khóa chặt miệng nàng lại, và nàng phải đợi cho đến tận hôm sau mới được mở ra. "Nhưng nói cho tôi biết với," công chúa hỏi, "có cách nào để giải cứu bạn không?" "Làm sao tôi biết được? Tôi chẳng thể làm gì ngoài việc hỏi tên phù thủy khi hắn mở miệng cho tôi; bạn hãy trốn dưới gầm giường mà lắng nghe, rồi sau đó ngẫm xem phải làm thế nào." "Được lắm! Được lắm!" Công chúa khóa miệng nàng ấy lại, nhét chìa khóa xuống dưới gối rồi chui tóm xuống gầm giường. Nhưng đến nửa đêm, một tiếng động lớn vang lên; mặt đất nứt ra, sấm chớp, khói bốc nghi ngút cùng mùi lưu huỳnh nồng nặc, và tên phù thủy trong bộ áo choàng phù thủy xuất hiện. Đi cùng hắn là một tên khổng lồ bưng một bát thức ăn, cùng hai tên đầy tớ cầm hai ngọn đuốc. Tên phù thủy đuổi các đầy tớ ra ngoài, khóa các cửa lại, cầm chìa khóa và mở miệng con gái nhà vua. Trong lúc họ đang ăn, nàng cất lời: "Hòang thượng phù thủy ơi, em có một thắc mắc: vì tò mò nên em rất muốn biết mình phải làm gì mới trốn thoát khỏi nơi này." "Ngươi muốn biết nhiều chuyện gớm nhỉ, con gái ta!" "Thôi bỏ đi, em cũng chẳng buồn biết nữa." "Tuy nhiên, ta sẽ nói cho ngươi nghe. Cần phải đào một đường hầm quanh cung điện, và đúng vào nửa đêm, khi ta vừa bước vào, hãy cho nổ tung đường hầm đó: ngươi sẽ đoàn tụ với phụ vương, còn ta sẽ bay vút lên trời." "Cứ như thể ngài chẳng thèm nói với ai ấy nhỉ," thiếu nữ đáp. Tên phù thủy mặc áo vào rồi bỏ đi. Vài tiếng sau, công chúa chui từ gầm giường ra, từ biệt "cô em gái nhỏ" — vì nàng đã gọi thiếu nữ như vậy — rồi lên đường.

Nàng quay trở lại cửa sập và đến một đoạn thì dừng lại cất tiếng kêu cứu. Nhà vua nghe thấy liền cho thả một sợi dây thừng xuống. Công chúa leo lên và kể lại toàn bộ sự việc cho nhà vua nghe. Ngài vô cùng kinh ngạc, liền ra lệnh đào đường hầm, rồi nhồi đầy đạn phẩy, thuốc súng và đạn lựu vào đó. Khi đường hầm đã được nhồi đầy đến miệng, công chúa cầm theo một chiếc đồng hồ đi xuống chỗ con gái nhà vua: "Sống cùng sống, chết cùng chết!" Khi bước vào phòng, nàng nói: "Là tôi đây," tháo chiếc ổ khóa trên miệng nàng ấy ra, trò chuyện rồi trốn xuống gầm giường. Đến nửa đêm, tên phù thủy xuất hiện, còn nhà vua thì túc trực sẵn sàng với chiếc đồng hồ trong tay. Khi đồng hồ điểm mười hai tiếng, công chúa châm ngòi nổ: Bùm! Một tiếng nổ lớn vang lên; tên phù thủy biến mất, và hai thiếu nữ được tự do, ôm chầm lấy nhau. Khi nhà vua nhìn thấy họ, ngài thốt lên: "Ôi các con gái của ta! Tai họa của các con hóa ra lại là phúc lớn. Ngai vàng của ta thuộc về các con," ngài nói với công chúa mà mình đã nhận nuôi. "Không, thưa bệ hạ, vì con là con gái một vị vua, và bản thân con cũng có ngai vàng rồi."

Câu chuyện này lan truyền khắp thế gian, danh tiếng của nàng vang dội qua mọi vương quốc, và ai nấy đều trầm trồ ca ngợi lòng dũng cảm cùng sự đức hạnh của vị công chúa đã cứu thoát thiếu nữ kia khỏi tay tên phù thủy. Và họ sống hạnh phúc bên nhau, đời đời hưởng thái bình.

"Mẹ xinh đẹp nghĩ sao về câu chuyện này?" "Hay lắm," người phu nhân đáp lại con vẹt.

Một tuần trôi qua kể từ câu chuyện đó; mụ già lại mang đến hai giỏ trái cây khác cho đứa cháu gái: "Ý hay thật đấy!" con vẹt lẩm bẩm. "Hãy cẩn thận đấy, mẹ xinh đẹp ơi; mụ già đang đến kìa." Mụ già cất tiếng gọi: "Nào con gái, con có đi lễ không?" "Vâng, thưa bà ngoại ạ;" và người phu nhân bắt đầu sửa soạn trang phục. Khi con vẹt thấy nàng mặc đồ chuẩn bị đi, nó liền bắt đầu tự nhổ lông mình và kêu khóc: "Không, mẹ xinh đẹp ơi, đừng đi lễ; mụ già đó sẽ hại đời mẹ đấy. Nếu mẹ ở lại với con, con sẽ kể cho mẹ nghe một câu chuyện khác." "Bà về đi," người phu nhân bảo mụ già, "vì con không thể vì đi lễ mà nhẫn tâm bức hại chú vẹt cưng của con được." "Đồ đàn bà hư hỏng! Lại vì một con vật mà đành đoạn đánh mất cả linh hồn!" Mụ già hậm hực bỏ đi và con vẹt bèn kể câu chuyện này:

Thưa tiểu thư, ngày xửa ngày xưa có một vị vua sinh được một cô con gái đẹp tựa vầng dương vầng trăng. Khi nàng tròn mười tám tuổi, một vị vua người Thổ Nhĩ Kỳ ngỏ ý muốn cưới nàng làm vợ. Khi nghe tin đó là một vị vua Thổ, nàng bẻn bĩu: "Ta cần gì mấy tên Thổ Nhĩ Kỳ!" rồi cự tuyệt hắn. Chẳng bao lâu sau, nàngâm ỉ đổ bệnh nặng, co giật, thân hình vặn vẹo, mắt đảo ngược lên tròng và các ngự y đành bó tay chẳng biết nàng mắc bệnh gì. Người cha tội nghiệp hoảng loạn triệu tập triều đình lại, nói rằng: "Các khanh ơi, con gái ta ngày một héo mòn; các khanh có kế sách gì không?" Các bậc hiền triết tâu: "Tâu bệ hạ, có một thiếu nữ từng tìm được con gái của Quốc vương Tây Ban Nha; hãy tìm cho ra nàng ấy và nàng sẽ chỉ cho chúng ta cách chữa trị cho công chúa." "Hay lắm! Lời bàn của các khanh quả là chí lý." Nhà vua liền truyền lệnh cho thuyền đi đón thiếu nữ này: "Và nếu Quốc vương Tây Ban Nha không chịu thả người, hãy giao cho lão chiếc găng tay sắt này và tuyên chiến!" Các chiến thuyền nhổ buông và đến Tây Ban Nha vào một buổi sáng. Họ bắn súng chào mừng, viên đại sứ lên bờ, yết kiến nhà vua và trao cho ngài một bức thư niêm phong. Nhà vua mở ra đọc xong liền bật khóc, nói rằng: "Trẫm thà chiến chiến tranh chứ quyết không giao nộp cô gái này." Ngay lúc đó, thiếu nữ bước vào: "Có chuyện gì vậy thưa bệ hạ? (rồi nàng nhìn thấy bức thư). Ngài sợ cái gì chứ? Tôi sẽ lập tức đến chỗ vị vua kia." "Làm sao được, con gái ơi, con nỡ bỏ trẫm mà đi thế sao?" "Con sẽ quay về mà. Con đi xem cô gái kia mắc bệnh gì rồi sẽ trở lại."

Nàng từ biệt người chị cùng cha khác mẹ rồi lên đường. Khi nàng đến nơi, nhà vua ra tận nơi đón tiếp: "Con gái ta ơi, nếu con chữa khỏi bệnh cho ái nữ của trẫm, trẫm sẽ giao ngai vàng cho con!" "Thế là được hai cái ngai vàng rồi đấy!" nàng tự nhủ. "Con đã có một ngai vàng rồi, thưa bệ hạ. Hãy xem bệnh tình ra sao trước đã, còn ngai vàng thì khỏi cần bận tâm." Nàng đến thăm công chúa và thấy nàng ấy đã gầy gò hốc hác. Nàng quay sang nói với nhà vua: "Tâu bệ hạ! Xin hãy cho nấu nước húp cùng những món ăn bổ dưỡng," và chúng được chuẩn bị ngay lập tức. "Tôi sẽ tự giốt mình trong phòng cùng con gái ngài, và tuyệt đối không được mở cửa, vì trong vòng ba ngày tôi sẽ trả lại nàng ấy cho ngài dù sống hay chết. Và hãy nhớ kỹ lời tôi: dẫu tôi có gõ cửa cũng tuyệt đối không được mở." Mọi việc đã được sắp xếp ổn thỏa, cửa được khóa bằng xích và ổ khóa, nhưng ngặt nỗi họ lại quên đem theo đá lửa để thắp nến vào ban đêm. Đến chập tối, cảnh tượng vô cùng hỗn loạn. Thiếu nữ không muốn gõ cửa, và khi nhìn qua cửa sổ, nàng thấy có ánh đèn lấp loáng ở đằng xa. Thế là nàng leo xuống bằng một chiếc thang lụa, tay cầm theo một ngọn nến. Khi đến gần ngọn đèn, nàng nhìn thấy một chiếc vạc lớn đặt trên mấy hòn đá với một cái lò sưởi bên dưới, và một tên người Thổ đang dùng gậy khuấy đun. "Ngươi đang làm gì thế, đồ người Thổ?" "Vua của ta muốn cưới con gái nhà vua, nhưng nàng ta không chịu, nên ngài đang yểm búp bê hãm hại nàng ấy." "Tên người Thổ tội nghiệp! Ngươi mệt rồi phải không? Ngươi có biết mình phải làm gì không? Hãy nghỉ ngơi một lát đi để ta khuấy thay cho." "Được đấy, thề có đấng Mahomet!" Hắn ta trèo xuống; nàng trèo lên và bắt đầu dùng gậy khuấy. "Ta khuấy thế này có đúng không?" "Đúng rồi, thề có đấng Mahomet." "Thế thì ngươi đi chợp mắt đi, để ta khuấy cho." Khi hắn đã ngủ say, nàng liền tụt xuống, chộp lấy hắn và ném thẳng vào chiếc vạc đang sôi sùng sục, khiến hắn bỏ mạng tại chỗ. Khi thấy hắn đã chết, nàng châm nến quay về cung điện. Bước vào phòng, nàng thấy người bệnh đã ngất lịm trên sàn. Nàng dùng nước hoa (acqua d' oduri) để sơ cứu cho nàng ấy, và chỉ trong vòng ba ngày, bệnh tình đã thuyên giảm. Bấy giờ nàng mới gõ cửa và nhà vua bước vào, mừng rỡ phát điên khi thấy con gái đã khỏi bệnh. "Ôi con gái ta ơi," ngài nói với thiếu nữ đã cứu mạng ái nữ, "chúng ta mang ơn con biết nhường nào! Con phải ở lại đây với ta." "Điều đó không thể được; ngài từng dọa tuyên chiến với cha tôi nếu ngài không cho phép tôi đến đây; giờ thì cha tôi sẽ tuyên chiến với ngài nếu ngài không để tôi quay về đấy." Nàng ở lại đó nửa tháng rồi lên đường, và nhà vua ban thưởng cho nàng vô số châu báu tài sản. Nàng trở về cung điện của Quốc vương Tây Ban Nha.

Câu chuyện kết thúc như vậy đấy.

"Mẹ thấy câu chuyện thế nào, mẹ xinh đẹp?" con vẹt hỏi. "Hay tuyệt, hay tuyệt." "Nhưng mẹ tuyệt đối không được đi với mụ già, vì ở đó có âm mưu phản trắc đấy."

Một tuần sau, mụ già lại mang giỏ trái cây đến. "Con gái ngoan, hôm nay con phải nể tình ta, cùng ta đi lễ thánh nhé." "Vâng ạ." Khi con vẹt nghe thấy thế, nó liền khóc lóc và tự nhổ lông mình: "Không, mẹ xinh đẹp ơi, đừng đi lễ; mụ già đó sẽ hủy hoại mẹ đấy. Nếu mẹ ở lại với con, con sẽ kể cho mẹ nghe một câu chuyện khác." "Bà ngoại ơi," nàng đáp, "con không thể đi được, vì con không nỡ vì bà mà bỏ mất chú vẹt cưng đâu." Nàng sập ô cửa nhỏ lại và mụ già lầm bầm chửi rủa bỏ đi. Người phu nhân liền ngồi xuống cạnh con vẹt, và nó kể câu chuyện này:

Ngày xửa ngày xưa có một vị vua và hoàng hậu sinh được một cậu hoàng tử độc nhất, niềm vui duy nhất của chàng là săn bắn. Một lần nọ, chàng muốn đi săn ở nơi xa, bèn dẫn theo các cận thần. Các ngươi đoán xem chàng đã đi đâu? Đến chính vùng quê có con con búp bê đó! Khi nhìn thấy con búp bê, chàng thốt lên: "Ta chán săn bắn lắm rồi, về nhà thôi!" Chàng cầm lấy con búp bê đặt lên yên ngựa phía trước mặt, chốc chốc lại cảm thán: "Con búp bê này đẹp làm sao! Thử hỏi chủ nhân của nó còn tuyệt sắc đến nhường nào!" Khi về đến hoàng cung, chàng cho làm một chiếc tủ kính gắn vào tường, đặt con búp bê vào trong đó, cứ ngắm nghía nó mãi không thôi và lẩm bẩm: "Con búp bê đẹp làm sao! Thử hỏi chủ nhân của nó còn tuyệt sắc đến nhường nào!"

Chàng thanh niên chẳng thiết gặp ai và trở nên u sầu đến mức nhà vua phải triệu tập các ngự y đến khám, và họ tâu rằng: "Tâu bệ hạ, chúng tôi chẳng tài nào hiểu nổi căn bệnh này; xin ngài hãy ngự lãm những gì hoàng tử làm với con con búp bê xem sao." Nhà vua đến thăm con trai và thấy chàng đang đăm đăm ngắm con búp bê, miệng lẩm bẩm: "Ôi con búp bê đẹp làm sao! Thử hỏi chủ nhân của nó còn tuyệt sắc đến nhường nào!" Các ngự y ra về với cái đầu rỗng tuếch y hệt lúc họ đến. Trong khi đó, vị hoàng tử chẳng màng làm gì ngoài việc ngồi ngẩn ngơ ngắm con búp bê, thở dài thườn thượt và thốt lên: "Con búp bê đẹp làm sao! Thử hỏi chủ nhân của nó còn tuyệt sắc đến nhường nào!" Cuối cùng, trong cơn tuyệt vọng, nhà vua triệu tập triều đình và nói: "Các khanh xem con ta ra nông nỗi này đây! Nó chẳng bị sốt hay đau đầu gì cả, thế mà người cứ héo mòn dần, rồi ngai vàng của ta sẽ rơi vào tay kẻ khác mất! Hãy cho ta một kế sách đi." "Tâu bệ hạ, ngài còn phải bận lòng làm gì? Chẳng phải có thiếu nữ từng tìm được con gái của Quốc vương Tây Ban Nha và chữa khỏi bệnh cho vị công chúa nọ đó sao? Hãy phái sứ giả đón nàng ấy về đây. Nếu cha nàng không chịu cho đi, cứ tuyên chiến với lão."

Nhà vua liền cử sứ giả mang thông điệp yêu cầu phải cử thiếu nữ đến bằng được, dù muốn hay không. Trong lúc các sứ giả đang diện kiến nhà vua, cô công chúa từng làm nên những điều kỳ diệu ấy bước vào, thấy phụ vương đang bối rối bèn hỏi: "Có chuyện gì vậy thưa bệ hạ?" "Không có gì đâu con gái ta. Lại có chuyện khác xảy ra rồi, lại một vị vua nữa muốn có con. Ý hắn là ta không còn là chủ của con nữa chắc?" "Thưa bệ hạ đừng bận tâm; cứ để con đi; con sẽ sớm trở lại thôi."

Thế là nàng cùng toàn bộ tùy tùng xuống thuyền lên đường. Khi đến nơi hoàng tử đang ở, nàng thấy chàng thở dài nặng nhọc đến mức cứ ngỡ như chàng muốn nuốt chửng cả chính mình, miệng vẫn không ngừng cảm thán: "Ôi con búp bê đẹp làm sao! Thử hỏi chủ nhân của nó còn tuyệt sắc đến nhường nào!" Nàng thốt lên: "Ngươi gọi ta đến cũng vừa kịp lúc đấy! Dù sao thì, hãy cho ta thời gian một tuần: hãy mang thuốc mỡ, thức ăn đến đây; trong vòng một tuần, sống mạnh khỏe hoặc chết."

Nàng tự giam mình trong phòng với chàng và lắng nghe xem hoàng tử đang lẩm bẩm điều gì, vì trước đó nàng chưa từng nghe rõ do chàng quá ư suy kiệt. Khi nàng nghe tiếng chàng thào thỡi: "Ôi con búp... bê đẹp... làm sao; hãy nghĩ... xem," và tận mắt thấy con con búp bê, nàng liền hét lên: "Đồ khốn kiếp! Hóa ra ngươi là kẻ đã lấy cắp con búp bê của ta! Giao nó cho ta, ta sẽ chữa khỏi bệnh cho ngươi." Khi nghe những lời đó, hoàng tử sực tỉnh và hỏi: "Cô là chủ nhân của con búp bê sao?" "Chính là ta." Các ngươi thử nghĩ xem! Chàng bỗng chốc hồi sinh và nàng bắt đầu mớm cháo cho đến khi sức khỏe chàng hoàn toàn bình phục. Khi chàng đã khỏe hẳn, nàng bảo: "Bây giờ hãy kể cho ta nghe làm thế nào mà anh có được con búp bê," và hoàng tử đã thuật lại toàn bộ sự thật. Ngắn gọn là thế, chỉ trong một tuần hoàng tử đã bình phục, và họ thề non hẹn biển sẽ kết hôn với nhau. Nhà vua mừng quýnh cả lên vì con trai đã khỏi bệnh, liền viết mấy bức thư: một gửi Quốc vương Tây Ban Nha thông báo ái nữ của ngài đã tìm lại được búp bê, một gửi vị vua kia — cha của nàng — để báo tin con gái đã được tìm thấy, và bức thư nữa gửi vị vua có ái nữ từng được nàng cứu chữa. Sau đó, tất cả các vị quân vương ấy tụ họp lại mở tiệc mừng linh đình, hoàng tử kết hôn với công chúa, và họ sống bên nhau đời đời hòa thuận.

"Câu chuyện này làm hài lòng mẹ chứ, mẹ xinh đẹp?" "Vâng, con trai của ta." "Nhưng mẹ biết đấy, mẹ tuyệt đối không được đi với mụ già đâu nhé."

Câu chuyện vừa dứt thì một tên đầy tớ chạy vào: "Thưa tiểu thư, thưa tiểu thư, chủ nhân đang về kìa!" "Thật thế á!" phu nhân thốt lên. "Nào vẹt ơi, nghe đây; ta sẽ làm cho mi một chiếc lồng mới." Người chồng về tới nhà, các cửa sổ đều được mở tung, và ông ôm chầm lấy người vợ. Đến bữa tối, họ đặt con vẹt ở giữa bàn, và khi niềm vui đang dâng cao đến cực điểm, con vẹt liền hắt nguyên bát súp vào mắt người chủ. Bị dội đột ngột, người chủ giơ tay dụi mắt, và con vẹt chớp thời gian lao tới cổ họng, siết cổ ông ta đến chết rồi bay vụt đi.

Nó bay thẳng về vùng quê, và vừa nói: "Ta là con vẹt, và ta lại hóa thành người," nó liền biến thành một người đàn ông khôi ngô, mưu trí và chải chuốt tươm tất xuất hiện trên đại lộ Corso. Nó tình cờ gặp chàng hiệp sĩ: "Anh có biết không," người này lên tiếng, "chồng của người phu nhân tội nghiệp đã chết rồi đấy? Bị một con vẹt siết cổ chết ngắc!" "Thật ư? Tội nghiệp người phụ nữ ấy quá! Tội nghiệp thật," lão công chứng viên đáp, rồi bước đi mà không hề đả động gì đến vụ cá cược. Lão công chứng viên dò la biết người phu nhân đã có mẹ, bèn đến đó để hỏi cưới con gái bà. Sau một hồi ngập ngừng, cuối cùng người phu nhân cũng gật đầu đồng ý, và họ tổ chức đám cưới. Buổi tối hôm đó, lão công chứng viên liền hỏi người vợ: "Nào, nói cho anh nghe xem, ai đã giết chồng em?" "Một con vẹt." "Thế còn con vẹt đó ra sao?" Người phu nhân kể lại đầu đuôi cho lão nghe, từ đoạn con vẹt hắt bát súp vào mắt chủ cho đến khi bay đi mất. "Đúng thế! Chuẩn xác!" lão công chứng viên thốt lên. "Chẳng lẽ anh không phải là con vẹt đó sao?" "Chính là anh đấy! Em ngạc nhiên quá." "Đích thị là anh, và anh đã biến thành vẹt vì em đấy!"

Hôm sau, lão công chứng viên đến tìm chàng hiệp sĩ để đòi bốn trăm ounce vàng tiền cá cược, rồi cùng người vợ vui vầy hưởng thụ số tiền đó.

Ba câu chuyện do con vẹt kể, như đã thấy, thực chất chỉ là một câu chuyện, và trên thực tế chúng vốn tồn tại độc lập với phần khung bao ngoài của tác phẩm. Người ta cũng nhận thấy rằng câu chuyện hay những câu chuyện do con vẹt kể về cơ bản đều giống nhau trong tất cả các phiên bản. Chỉ riêng phiên bản Florence là không chứa tình tiết về con con búp bê. Xét tổng thể, câu chuyện này không có phiên bản tương đương nào khác, dù nó mang chút hơi hướng giống với câu chuyện trong Pentamerone (II. 2), "Đồng cỏ xanh". Mô típ công chúa đóng vai thầy thuốc cùng căn bệnh bí ẩn của hoàng tử hoặc công chúa là những chi tiết xuất hiện nhan nhản trong tất cả truyện cổ tích dân gian châu Âu.

Nhiều câu chuyện đơn lẻ có nguồn gốc phương Đông sẽ được trình bày trong các chương tiếp theo. Chúng ta sẽ khép lại chương này bằng một câu chuyện từng rất phổ biến ở châu Âu trong thời Trung cổ, được ghi chép trong một trong những bộ sưu tập lớn nhất thời kỳ đó mang tên Gesta Romanorum. Trong số các phiên bản khác nhau của người Ý, chúng ta sẽ chọn một phiên bản xuất xứ từ Pomigliano d'Arco mang tên: