Ngày xửa ngày xưa, có một người đàn ông sống bằng nghề hái thảo mộc hoang dã, sinh được ba cô con gái. Một hôm, ông dẫn cô con gái út theo cùng. Khi đến một khu vườn, họ bắt đầu hái rau củ. Thấy một củ cải ngon, cô con gái liền giật lên, thì bỗng nhiên một tên lính Thổ xuất hiện và quát lớn: "Sao dám mở cửa nhà chủ ta? Lũ bay phải vào trong này ngay, rồi chủ ta sẽ định đoạt hình phạt."

Sợ đến mức hồn xiêu phách lạc, họ bước xuống lòng đất. Khi đã ngồi xuống, họ thấy một con chim xanh bay vào, tắm trong một chậu sữa, rồi tự rỉa khô lông và biến thành một chàng trai tuấn tú. Chàng hỏi tên lính Thổ: "Những kẻ này muốn gì?" - "Bẩm ngài, chúng đã nhổ củ cải và mở cửa hang." Người cha bẩm rằng: "Làm sao chúng tôi biết đây là dinh cơ của Đại nhân? Con gái tôi thấy củ cải đẹp, thích quá nên mới nhổ." Chủ nhân bèn nói: "Thế thì, con gái ông sẽ ở lại đây làm vợ ta; hãy cầm túi vàng này mà đi; khi nào muốn gặp con gái, cứ đến đây như nhà mình." Người cha từ biệt con gái rồi ra về.

Khi chỉ còn lại hai người, chàng nói: "Này Rosella (Rusidda), từ nay nàng là bà chủ ở đây," đoạn trao cho nàng toàn bộ chìa khóa. Nàng hạnh phúc vô bờ bến. Một ngày nọ, khi chim xanh đi vắng, các chị của Rosella nghĩ quẩn nên đến thăm và gặng hỏi về chồng nàng. Rosella đáp rằng nàng không biết, vì chồng đã bắt nàng hứa không được tìm hiểu xem chàng là ai. Thế nhưng, các chị vẫn thuyết phục được nàng; và khi chim trở về rồi biến thành người, Rosella liền làm ra vẻ mặt ủ rũ. "Có chuyện gì thế?" chồng nàng hỏi. "Không có gì đâu." - "Nàng nói thật đi." Sau một hồi giả vờ để chồng gặng hỏi, cuối cùng nàng mới đáp: "Vâng, nếu chàng muốn biết vì sao em khó ở, thì đó là vì em muốn biết tên chàng." Chàng bảo rằng điều đó chỉ mang lại rác rưởi cho nàng thôi, nhưng nàng vẫn khăng khăng đòi biết tên. Chàng bèn bảo nàng đặt những chiếc chậu vàng lên ghế, rồi bắt đầu rửa chân. "Rosella, nàng có thực sự muốn biết tên ta không?" - "Vâng." Nước dâng lên đến ngang hông chàng, bởi lúc này chàng đã biến thành chim và bước vào chậu. Chàng lại hỏi câu ấy một lần nữa, và nàng vẫn đáp "vâng", thế là nước dâng lên tới miệng. "Rosella, nàng có thực sự muốn biết tên ta không?" - "Vâng, vâng, vâng!" - "Vậy thì hãy biết rằng ta có tên là Vua Tình ÁI!" Nói dứt lời, chàng biến mất, những chiếc chậu và cung điện cũng biến mất theo, để lại một mình Rosella bơ vơ giữa cánh đồng hoang vu, chẳng một bóng người giúp đỡ. Nàng gọi các gia nhân, nhưng chẳng ai đáp lời. Rồi nàng tự nhủ: "Vì chồng ta đã biến mất, ta phải một mình lang thang buồn tủi để đi tìm chàng!"

Người phụ nữ tội nghiệp, đang mang thai chẳng mấy chốc sẽ sinh nở, bắt đầu cuộc hành trình phiêu bạt. Đến đêm, nàng đặt chân đến một vùng đồng hoang cô tịch khác; lòng dạ trĩu nặng và chẳng biết phải làm sao, nàng cất tiếng cất than van:

Hỡi Vua Tình Ái,

Chính ngài đã làm và đã cất lời,

Ngài đã biến mất khỏi tôi trong chậu vàng,

Và ai sẽ là người che chở đêm nay

Cho kẻ khốn khổ lỡ vận này?

Khi nàng vừa dứt lời thì một nữ yêu xuất hiện và gầm lên: "Đồ khốn, sao mày dám đi tìm cháu tao?" ả định ăn thịt nàng; nhưng rồi động lòng trước cảnh ngộ thảm hại của Rosella, ả đã cho nàng tá túc qua đêm. Sáng hôm sau, ả đưa cho nàng một mẩu bánh mì và dặn: "Bọn tao có bảy chị em đều là yêu quái, và kẻ độc ác nhất chính là mẹ chồng mày; hãy cẩn thận với ả!"

Nói tóm lại, cô gái tội nghiệp lang thang suốt sáu ngày, lần lượt gặp cả sáu mụ yêu tinh và đều đối xử như vậy. Đến ngày thứ bảy, trong cơn cùng quẫn, nàng cất tiếng than quen thuộc. Lần này, người em gái của Vua Tình Ái xuất hiện và gọi: "Rosella, lúc mẹ ta vắng nhà, lên đây nào!" Nàng bèn xõa những bím tóc dài xuống để kéo Rosella lên. Sau đó, nàng cho Rosella ăn, rồi chỉ cách túm lấy và cấu cấu mụ mẹ cho đến khi ả phải van xin: "Hãy tha cho tao vì đứa con trai ta là Vua Tình ÁI!"

Rosella làm theo lời dặn, nhưng mụ yêu quái tức giận đến độ định ăn tươi nuốt sống nàng. Các cô con gái đành đe dọa sẽ từ bỏ mụ nếu ả làm thế. "Thế thì tao sẽ viết một bức thư, và Rosella phải mang nó đến chỗ bạn tao." Tội nghiệp Rosella suy sụp hẳn khi nhìn thấy lá thư. Khi bước xuống, nàng lại thấy mình đang đứng giữa một đồng hoang. Nàng vừa cất tiếng than vãn quen thuộc thì Vua Tình ÁI xuất hiện, lạnh lùng bảo: "Nàng thấy chưa, chính sự tò mò đã đẩy nàng đến bước đường này!" Khổ thân nàng, vừa nhìn thấy chồng, nàng liền bật khóc nức nở và cầu xin chàng tha thứ cho lỗi lầm của mình. Động lòng thương xót, chàng bảo: "Bây giờ hãy nghe cho kỹ những việc nàng phải làm. Trên đường đi, nàng sẽ gặp một dòng sông máu; hãy cúi xuống múc một ít lên tay và nói: 'Nước trong vắt làm sao! Chưa bao giờ ta được uống thứ nước thế này!' Rồi nàng sẽ đến một dòng suối đục ngầu và cũng làm như vậy. Tiếp theo, nàng sẽ bước vào một khu vườn có rất nhiều trái cây; hãy hái ăn và thốt lên: 'Quả lê ngon tuyệt! Ta chưa từng ăn quả lê nào thế này.' Sau đó, nàng sẽ tới một lò nướng bánh ngày đêm không ngớt mà chẳng ai mua. Khi đến đó, hãy nói: 'Ồ, bánh mì ngon quá! Ta chưa từng ăn loại bánh mì nào như thế này,' và hãy ăn một ít. Tới một lối vào do hai con chó đói canh giữ, hãy ném cho chúng một mẩu bánh mì. Rồi nàng sẽ đến một ô cửa bám đầy bụi bẩn và mạng nhện; hãy lấy chổi quét dọn cho sạch sẽ. Lên nửa chặng cầu thang, nàng sẽ gặp hai tên khổng lồ, mỗi tên để một miếng thịt bẩn bên cạnh; hãy lấy bàn chải cọ rửa sạch sẽ cho chúng. Khi bước vào nhà, nàng sẽ thấy một cái dao cạo, một cây kéo và một con dao nhỏ; hãy cầm lấy vật gì đó và đánh bóng chúng. Xong xuôi, hãy vào trong và trao bức thư cho bạn của mẹ anh. Khi mụ ta mời nàng vào, hãy nhanh tay chộp lấy chiếc hộp nhỏ trên bàn rồi cắm cổ chạy trốn. Hãy nhớ làm đúng tất cả những gì anh dặn, nếu không nàng sẽ chẳng thể thoát thân về được."

Rosella làm đúng y lời dặn. Trong lúc mụ yêu quái đang đọc thư, Rosella chớp lấy chiếc hộp và cắm cổ chạy lấy người. Đọc xong thư, mụ ta thét lên: "Rosella! Rosella!" Chẳng thấy ai đáp lời, mụ nhận ra mình đã bị lừa bèn gầm lên: "Dao cạo, Kéo, Dao nhỏ, hãy băm nhỏ nó ra!" Chúng đáp lại: "Từ xưa đến nay làm dao cạo, kéo và dao nhỏ, có bao giờ mụ thèm đánh bóng chúng tôi đâu? Chính Rosella đã đến làm chúng tôi sáng bóng lên." Mụ yêu quái nổi trận lôi đình, thét: "Cầu thang, hãy nuốt chửng nó đi!" - "Từ xưa đến nay làm cầu thang, có bao giờ mụ thèm quét dọn tôi đâu? Chính Rosella đã đến quét dọn tôi rồi." Mụ yêu quái tức điên lên gầm lên: "Lũ khổng lồ, hãy nghiền nát nó!" - "Từ xưa đến nay làm khổng lồ, có bao giờ mụ thèm cọ rửa thức ăn cho chúng tôi đâu? Chính Rosella đã làm việc đó."

Mụ yêu quái cuồng nộ bèn thét bảo lối vào chôn sống nàng, lũ chó xé thây nàng, lò nung đốt cháy nàng, cây ăn quả đổ đè lên nàng, và dòng sông nhấn chìm nàng; nhưng tất cả bọn chúng đều nhớ ơn Rosella nên nhất quyết từ chối hãm hại nàng.

Trong khi đó, Rosella tiếp tục lên đường, và rồi nàng lại tò mò không biết bên trong chiếc hộp mình đang mang có những gì. Nàng mở nắp ra, lập tức một lũ con rối tí xíu nhảy tót ra ngoài; đứa thì khiêu vũ, đứa hát hò, kẻ thì tấu nhạc. Nàng chơi đùa cùng chúng một lúc; nhưng khi nàng chuẩn bị đi tiếp, mấy con rối nhỏ nhất quyết không chịu chộp lại vào hộp. Trời tối dần, nàng lại cất tiếng kêu than như bao lần trước:

Hỡi Vua Tình Ái,

v.v.

Lúc ấy chồng nàng xuất hiện và nói: "Ối, sự tò mò của nàng rồi sẽ hại chết nàng đấy!", đoạn ra lệnh cho đám con rối quay trở lại hộp. Sau đó, Rosella tiếp tục lên đường và bình an đến nhà mẹ chồng. Nhìn thấy nàng, mụ yêu quái gắt lên: "Mày có phúc này là nhờ con trai ta, Vua Tình ÁI đấy!" và định ăn thịt Rosella tội nghiệp, nhưng các cô con gái can ngăn: "Tội nghiệp con bé! Nó đã mang hộp về cho mẹ cơ mà, sao mẹ lại muốn ăn thịt nó?" - "Được rồi. Mày muốn lấy con trai ta, Vua Tình ÁI chứ gì; thế thì hãy mang sáu chiếc đệm này đi nhồi cho đầy lông chim đi!" Rosella lủi thủi đi xuống, bắt đầu lang thang cất tiếng than vãn quen thuộc. Khi chồng xuất hiện, Rosella kể lại mọi chuyện cho chàng nghe. Chàng huýt sáo một tiếng, lập tức Vua loài Chim liền hiện ra, ra lệnh cho tất cả các loài chim bay đến rụng lông, nhồi đầy sáu chiếc đệm rồi mang trả lại mụ yêu quái. Mụ ta lại càu nhàu rằng chính con trai mình đã giúp đỡ Rosella. Dẫu vậy, mụ vẫn miễn cưỡng trải giường cho con trai bằng sáu chiếc đệm ấy, và ngay ngày hôm đó mụ bắt chàng cưới con gái Vua Bồ Đào Nha. Sau đó, mụ gọi Rosella đến, bảo rằng con trai mình đã kết hôn, và bắt nàng phải quỳ gối trước giường cưới tay cầm hai ngọn đuốc cháy sáng. Rosella vâng lời tuân lệnh; nhưng chẳng bao lâu sau, viện cớ Rosella không còn đủ sức cầm đuốc nổi nữa, Vua Tình ÁI liền thuyết phục cô vợ mới đổi chỗ cho nàng. Vừa lúc vương hậu đưa tay cầm lấy ngọn đuốc, mặt đất bỗng nứt toác nuốt chửng nàng ta, và nhà vua sống hạnh phúc bên Rosella.

Khi nghe tin dữ, mụ yêu quái ôm đầu than khóc, lớn tiếng tuyên bố rằng đứa con của Rosella sẽ không được chào đời chừng nào mụ chưa chịu buông tay. Ngay lập tức, Vua Tình ÁI cho dựng một cỗ quan tài, nằm dài lên đó giả vờ như đã chết, rồi ra lệnh gióng chuông khắp nơi và xúi người dân khóc lóc: "Vua Tình ÁI chết vì sao thế?" Nghe thấy tiếng động, mụ yêu quái liền hỏi: "Tiếng ồn ào gì thế kia?" Các con gái đáp rằng anh trai chúng đã chết vì lỗi của mụ. Nghe đến đây, mụ ta buông tay thảng thốt kêu lên: "Con trai ta chết vì sao thế?" Đúng khoảnh khắc ấy, đứa con của Rosella cất tiếng khóc chào đời. Nghe tiếng trẻ thơ, mụ yêu quái vỡ mạch máu trong tim và lăn đùng ra chết. Thế là Vua Tình ÁI đón vợ và các em về, sống hạnh phúc và viên mãn bên nhau.[1]

Có một phiên bản khác của câu chuyện này trong tập sách của Pitrè (Số 281) mang tựa đề "Vua Thủy Tinh" (The Crystal King), mang nhiều nét tương đồng hơn với thần thoại cổ điển.

Một người cha gả cô con gái út cho một hiệp sĩ (chính là vị hoàng tử bị yểm bùa) – người chỉ đến thăm vợ vào ban đêm. Một lần, chàng cho phép vợ về thăm các chị, và qua đó các chị phát hiện ra rằng nàng chưa bao giờ nhìn thấy mặt chồng. Người chị cả bèn đưa cho nàng một cây nến sáp, dặn hãy thắp lên khi chồng đã ngủ say để diện kiến dung nhan chàng rồi kể lại cho họ nghe. Nàng làm theo, và ngỡ ngàng nhận ra bên cạnh mình là một chàng trai khôi ngô; nhưng trong lúc nàng đang ngắm nghía, một giọt sáp nóng rỏ xuống mũi chàng. Chàng giật mình tỉnh giấc, thét lên: "Phản bội! Phản bội!" rồi đuổi vợ ra khỏi nhà. Trên đường lang thang phiêu bạt, nàng gặp một tu sĩ và kể lại câu chuyện của mình. Ông khuyên nàng hãy đi đóng một đôi giày bằng sắt, để khi nào mòn rót gót trên những dặm đường trường, nàng sẽ đến được một lâu đài – nơi người ta cho nàng tá túc và cũng là nơi nàng tìm lại được người chồng của mình. Phần còn lại của câu chuyện không có gì đáng bàn ở đây.[2]

Trong nhóm truyện thứ hai thuộc chủ đề thần thoại này, nhân vật phải chịu hình phạt lại chính là sự tò mò của người chồng. Tác phẩm nổi tiếng nhất thuộc nhóm này bên ngoài nước Ý chính là truyền thuyết đẹp đẽ của Pháp mang tên Melusina.[3] Một câu chuyện xứ Sicily do Gonzenbach sưu tầm (Số 16), tựa đề "Câu chuyện về Peppino, con trai thương gia", là một phiên bản đối ứng cực kỳ sát với "Vua Tình Ái" kể trên. Peppino bị đắm tàu và dạt vào một hòn đá giữa biển; vách đá nứt mở, những thiếu nữ xinh đẹp bước ra và dẫn Peppino tới một lâu đài nguy nga ẩn trong hang động. Tại đây, chỉ có một thiếu nữ đến thăm chàng vào ban đêm. Sau một thời gian, Peppino muốn về thăm cha mẹ, và người vợ cho phép chàng đi với lời hứa phải quay lại đúng hẹn. Nghe xong câu chuyện, cha mẹ Peppino trao cho chàng một ngọn nến để soi mặt vợ. Mọi chuyện diễn ra y hệt như câu chuyện đầu tiên; lâu đài biến mất, và Peppino thấy mình đang đứng trên đỉnh một ngọn núi tuyết phủ trắng xóa. Phải mãi nhiều năm sau, sau khi hoàn thành vô vàn thử thách hiểm trở, chàng mới tìm lại được người vợ của mình.[4]

Nhóm thứ ba, thường được biết đến với tựa đề "Người đẹp và Quái vật", được đại diện xuất sắc bởi một câu chuyện từ Montale (gần Pistoja), mang tên: