Ngày xửa ngày xưa, có hai vợ chồng nọ hiếm muộn con cái. Người chồng làm nghề thợ mộc, mỗi khi đi làm về là ông chỉ biết mắng mỏ vợ vì tội không sinh được con, khiến người vợ tội nghiệp lúc nào cũng khóc lóc và chìm trong tuyệt vọng. Bà là người hay làm việc thiện và thường tổ chức lễ hội dâng thánh trong nhà thờ, nhưng gia đình vẫn không có lấy một mụn con. Một hôm, có một người phụ nữ đến gõ cửa xin bố thí, liền bị vợ người thợ mộc cự tuyệt: "Tôi chẳng có gì để cho chị đâu, vì tôi đã làm phúc bố thí, cho người ta dâng lễ cầu kinh và tổ chức bao hội hè từ lâu lắm rồi, mà nào có thấy sinh được mụn con nào đâu." "Chị hãy bố thí cho tôi đi, rồi chị sẽ có con." "Được chứ! Nếu vậy thì tôi xin chiều ý chị mọi điều." "Chị phải cho tôi cả một ổ bánh mì, đổi lại tôi sẽ cho chị một thứ mang lại con cái." "Nếu được thế, tôi biếu chị hẳn hai ổ." "Không, không! Bây giờ tôi chỉ cần một ổ thôi; ổ còn lại chị cứ giữ, khi nào có con rồi hãy đem cho tôi." Thế là bà liền đưa cho người đàn bà nọ một ổ bánh mì, và ả ta bảo rằng: "Bây giờ tôi về nhà cho lũ trẻ ăn cái đã, rồi sẽ quay lại mang cho chị thứ giúp chị sinh con." "Được rồi."

[A] Cecino, từ phái sinh của Cece, nghĩa là hạt đậu gà.

Người phụ nữ nọ đi về nhà, cho bọn trẻ ăn uống xong xuôi, rồi lấy một chiếc túi nhỏ đựng đầy đậu gà, mang đến cho vợ người thợ mộc và bảo: "Đây là một túi đậu; chị hãy bỏ chúng vào cối nhồi bột, đến ngày mai số đậu này sẽ biến thành bấy nhiêu đứa con." Số đậu có đúng một trăm hạt, và vợ thợ mộc thầm nghĩ: "Làm sao mà một trăm hạt đậu lại có thể hóa thành một trăm đứa con trai được nhỉ?" "Rồi mai chị khắc rõ." Vợ thợ mộc tự nhủ: "Tốt hơn hết là ta chẳng nên hé răng nửa lời với chồng, bởi ngộ nhỡ vì chuyện gì mà lũ trẻ không xuất hiện, thể nào ông ấy cũng mắng cho một trận nhừ tử."

Chồng bà tối mịt mới về nhà và lại bắt đầu cằn nhằn như mọi khi; nhưng người vợ không thèm đáp một lời, lủi thủi lên giường nằm và lẩm bẩm trong miệng: "Ngày mai rồi ông sẽ thấy!" Sáng hôm sau, một trăm hạt đậu đã biến thành một trăm đứa con trai. Thằng thì khóc ré lên: "Bố ơi, con muốn uống nước." Thằng khác kêu la: "Bố ơi, con đói bụng quá." Thằng nữa thì đòi: "Bố ơi, bế con lên." Giữa chốn hỗn độn náo loạn ấy, người chồng vớ lấy một cây gậy chạy ra cối bột, vung gậy nện túi bụi và đánh chết hết tất cả bọn trẻ. Có một đứa văng ra ngoài (thử tượng chúng nhỏ bé nhường nào!) rồi lẹ làng chạy ù vào phòng ngủ, chui gọn lỏn ẩn nấp trên quai chiếc vại đựng nước. Sau khi người thợ mộc đã đi ra cửa hàng, người vợ mới than thở: "Đúng là đồ ác ôn! Ông ta cứ cằn nhằn mãi chuyện tôi không có con, thế mà giờ lại ra tay giết sạch cả đám!" Lúc bấy giờ, đứa con trai trốn thoát mới cất tiếng gọi: "Mẹ ơi, bố đi vắng chưa ạ?" Bà đáp: "Đi rồi con ạ. Sao con lại có thể thoát nạn hay vậy? Con đang ở đâu thế?" "Khẽ chứ mẹ! Con đang nấp ở quai vại nước đây; mẹ nói cho con hay: bố đi hẳn chưa?" "Rồi, rồi, ra đi con!" Thế là đứa trẻ trốn thoát bước ra ngoài, khiến người mẹ phải thốt lên: "Ôi! Con mới xinh xắn làm sao! Mẹ biết gọi con là gì bây giờ?" Đứa bé trả lời: "Là Cecino ạ." "Được lắm, giỏi lắm, bé Cecino của mẹ! Con có biết không, Cecino à, con phải đi mang cơm trưa ra cửa hàng cho bố đấy." "Vâng ạ, mẹ đội giỏ cơm lên đầu cho con, rồi con sẽ mang đi cho bố."

Đến giờ ăn, vợ người thợ mộc đội chiếc giỏ lên đầu Cecino và sai mang cơm đến cho chồng. Khi đến gần cửa hàng, Cecino cất giọng gọi vang: "Bố ơi! Ra đón con đi; con mang cơm trưa đến cho bố đây."

Người thợ mộc thầm nghĩ: "Ồ! Chẳng lẽ lúc nãy ta đã giết hết sạch rồi cơ mà, hay vẫn còn sót đứa nào?" Ông bước ra đón Cecino và xuýt xoa: "Ôi đứa con ngoan của ta! Sao con lại thoát được những gậy của ta hay thế?" "Con ngã lăn ra, chạy trốn vào phòng rồi nấp vào quai vại nước ạ." "Giỏi lắm, Cecino! Nghe đây. Con hãy đi vòng quanh mấy làng xóm xem người ta có đồ gì bị hỏng cần sửa chữa không nhé." "Vâng ạ."

Thế là người thợ mộc bỏ Cecino vào túi áo, và suốt dọc đường đi cứ luyên thuyên nói nhảm một mình khiến ai nấy đều tưởng ông ta bị điên, bởi họ mô hay trong túi áo ông đang giấu đứa con trai. Khi gặp mấy người nông dân, ông liền hỏi: "Các anh có đồ gì cần sửa không?" "Có chứ, có mấy thứ gắn trên cỗ xe bò bị gãy, nhưng chúng tôi chẳng thể giao cho anh sửa đâu, vì anh điên rồi còn gì." "Các anh nói điên cái gì thế? Tôi còn khôn chán so với các anh. Sao lại bảo tôi điên?" "Thì vì anh cứ lẩm bẩm nói chuyện một mình dọc đường suốt đấy thôi." "Tôi đang nói chuyện với con trai tôi cơ mà." "Thế anh giấu con trai ở chỗ nào?" "Trong túi áo tôi đây." "Đúng là chỗ lý tưởng để giấu con đấy nhỉ." "Được rồi, tôi sẽ cho các anh mục sở thị;" đoạn ông móc Cecino ra, chú bé nhỏ đến mức có thể đứng vững trên đúng một ngón tay của bố.

"Ôi, đứa bé gì mà kháu khỉnh thế! Anh phải bán lại cho chúng tôi đi." "Các anh đang mơ mộng gì thế hả! Tôi lại đi bán đứa con trai quý giá nhường này cho các anh sao!" "Thế thì thôi, không bán thì thôi vậy." Bấy giờ lão thợ mộc làm gì? Lão cầm lấy Cecino đặt lên sừng một con bò rồi bảo: "Con cứ ngồi yên đấy, để bố đi lấy dụng cụ sửa chữa." "Vâng vâng, bố cứ yên tâm; con ngồi chắc trên sừng bò đây ạ." Thế là người thợ mộc đi lấy đồ nghề.

Giữa lúc ấy, có hai tên trộm đi ngang qua, trông thấy cặp bò liền bảo nhau: "Nhìn kìa, hai con bò đứng một mình kìa. Nào, chúng ta ra dắt xừ đi." Khi chúng tiến lại gần, Cecino liền hét lớn: "Bố ơi, cẩn thận! Có kẻ gian kìa! Chúng đang ăn trộm bò của bố kìa!" "Hừm! Tiếng ai phát ra thế nhỉ?" Hai tên trộm lại gần hơn để xem xét; và Cecino thấy chúng đến gần bao nhiêu thì càng hét to bấy nhiêu: "Bố ơi canh chừng bò đi; kẻ gian đang trộm kìa!"

Lúc người thợ mộc quay lại, bọn trộm liền hỏi: "Này bác nông dân, tiếng ai léo réo thế nhỉ?" "Con trai tôi đấy chứ ai." "Nó không ở đây thì ở xó nào?" "Các anh không thấy à? Nó kìa, đang vắt vẻo trên sừng con bò đấy thôi." Khi lão chỉ cho chúng xem, bọn chúng liền nài nỉ: "Anh bán nó cho chúng tôi đi; chúng tôi trả bao nhiêu tiền tùy anh thích." "Các anh nghĩ điên rồ gì thế! Tôi mà bán nó cho các anh thì không khéo mụ vợ tôi mắng cho vuốt mặt không kịp!" "Anh cứ bảo với mụ ấy thế này là được: rằng nó bị chết dọc đường rồi."

Chúng gạ gẫm mãi cuối cùng lão cũng chịu giao con để đổi lấy hai túi tiền đầy. Bọn trộm bắt Cecino bỏ vào túi áo rồi tẩu mã lên đường. Dọc đường, chúng nhìn thấy chuồng ngựa của nhà vua. "Hay là ghé qua chuồng ngựa hoàng gia tia thử xem có chôm được cặp chiến mã nào không." "Ý kiến hay đấy." Chúng dặn với vào túi: "Cấm mày được phản chủ đấy nhé." "Các bác cứ yên tâm, con không hé răng đâu."

Thế là chúng lẻn vào chuồng ngựa dắt trộm ba con ngựa, đem thẳng về nhà nhốt vào chuồng riêng của chúng.

Đoạn, chúng quay sang bảo Cecino: "Này nhóc. Bọn ta mệt rã rời cả người rồi! Mày xuống cho ngựa ăn ít yến mạch đi để bọn ta đỡ việc." Cecino tuân lệnh đi làm việc, nhưng chẳng may ngủ thiếp đi trên dây cương nên bị một con ngựa nuốt chửng vào bụng. Chờ mãi không thấy chú nhóc quay lại, bọn trộm lẩm bẩm: "Chắc nó ngủ quên ở chuồng ngựa rồi." Thế là chúng dắt nhau ra đó tìm kiếm và cất tiếng gọi: "Cecino ơi, mày đang trốn ở đâu?" "Dạ trong bụng con ngựa ô ạ." Ngay lập tức chúng mổ bụng con ngựa ô; nhưng ngặt nỗi Cecino không có ở trong đó. "Cecino ơi, mày đâu rồi?" "Dạ trong bụng con ngựa tía ạ." Chúng lại mổ bụng con ngựa tía; nhưng bóng dáng Cecino vẫn biệt tăm. "Cecino ơi, mày trốn xó nào rồi?" Nhưng lần này Cecino chẳng thèm đáp lời nữa. Bọn chúng thở dài: "Tiếc quá cơ chứ! Đứa bé hữu dụng nhường ấy mà lại mất tích rồi." Thế là chúng kéo xác hai con ngựa đã bị mổ phanh thây ra ngoài đồng cỏ.

Một con sói đói lả đi ngang qua trông thấy xác ngựa liền mừng rỡ: "Phen này ta được ăn thịt ngựa thỏa thuê rồi," và nó ngấu nghiến ăn cho đến tận đáy dạ dày, nuốt luôn cả Cecino vào bụng.[A] Ăn xong, sói lủi thủi bỏ đi cho đến khi bụng đói cồn cào trở lại, nó tự nhủ: "Giờ ta đi kiếm con dê nào bỏ bụng mới được."

[A] Đoạn này cho thấy thực ra Cecino đã ở trong bụng một con ngựa từ trước, nhưng bọn trộm không nhìn thấy vì chú quá nhỏ.

Lúc Cecino nghe con sói lẩm bẩm chuyện đi ăn thịt dê, chú bèn cất giọng hét toáng lên: "Này bác chăn dê ơi, sói đang đến bắt dê của bác kìa!"

[Con sói đinh ninh rằng nó nuốt phải luồng gió quái quỷ nào đó phát ra những tiếng này, bèn lao đầu vào tảng đá húc lấy húc để, và sau mấy bận thử sức cuối cùng cũng tống được luồng gió lẫn Cecino ra ngoài, chú bé liền rúc ngay xuống dưới một hòn đá để trốn không cho ai thấy.]

Có ba tên cướp đi ngang qua nơi ấy mang theo một túi tiền. Một tên cất giọng bảo: "Bây giờ tao ngồi đếm tiền, tụi mày câm họng hết lại cho tao, không thì tao cho đăng ký sổ diêm vương đấy!" Các ngươi tưởng tượng xem chúng có dám hó hé nửa lời không nào! Bởi chẳng tên nào muốn mất mạng cả. Thế là hắn bắt đầu đếm: "Một, hai, ba, bốn, và năm." Và Cecino nhái lại: "Một, hai, ba, bốn, và năm." (Các ngươi hiểu chứ? chú ta cứ nhại y chang lời tên cướp.) "Tao nghe thấy mày rồi đấy! Đã bảo câm miệng cơ mà. Được, tao cho mày đi chầu diêm vương luôn; để xem mày có dám mở mồm nữa không." Hắn lại lúi húi đếm tiền từ đầu: "Một, hai, ba, bốn, và năm." Cecino lại oang oang nhại lại: "Một, hai, ba, bốn, và năm." "Thế hóa ra mày vẫn cứng đầu không chịu ngậm họng phỏng! Hừm, tao giết!" và hắn đâm chết tươi một tên đồng bọn. "Bây giờ để tao xem mày còn dám líu lo nữa không; hễ mày hé răng là tao tiễn luôn cả lũ." Hắn lại đếm: "Một, hai, ba, bốn, và năm." Cecino tiếp tục nhại: "Một, hai, ba, bốn, và năm." "Này thì cảnh cáo, nếu tao phải đếm lại lần nữa là tao cho đăng xuất đấy nhé!" "Đố bố bảo mà con dám mở miệng đấy! Con còn tiếc mạng sống lắm chứ bộ." Hắn lại đếm: "Một, hai, ba, bốn, và năm." Cecino lại nhại y chang: "Một, hai, ba, bốn, và năm." "Mày vẫn đách chịu im thân phỏng! Thôi tao cho đi theo tụi nó luôn!" và hắn đâm chết nốt tên còn lại. "Bây giờ thì chỉ còn một mình tao, tha hồ tự đếm tiền chẳng sợ đứa nào nhại lại nữa." Thế là hắn hắng giọng đếm tiếp: "Một, hai, ba, bốn, và năm." Và Cecino: "Một, hai, ba, bốn, và năm." Lúc này tên cướp hoảng hồn lẩm bẩm: "Có ma quỷ nào đang ẩn nấp ở đây rồi; ta chuồn lẹ kẻo nó lại cho mỏ quạ mổ thây." Thế là hắn vứt lại cả túi tiền hộc tốc cắm cổ chạy mất dép.

Khi Cecino nhận thấy xung quanh vắng ngắt không còn bóng người, chú bèn chui ra, vác túi tiền lên đầu rồi rảo bước tha thẩn đi về nhà. Lúc gần đến nhà bố mẹ, chú cất tiếng gọi: "Mẹ ơi, ra đón con đi; con mang về cho bố mẹ cả một túi tiền to tướng này!"

Nghe tiếng con gọi, người mẹ vội vã chạy ra đón, xách túi tiền lên rồi mắng yêu: "Cẩn thận kẻo ngã cắm đầu chết đuối ở mấy vũng nước mưa bây giờ con ơi." Bà mẹ xách tiền bước vào nhà, xong quay lại tính tìm Cecino nhưng chẳng thấy bóng dáng đâu nữa. Bà liền kể lại đầu đuôi sự việc cho chồng nghe, thế là hai vợ chồng đi khắp nơi lùng sục tìm con, để rồi cuối cùng phát hiện ra chú ta đã chết đuối trong một vũng nước nhỏ.[4]

Câu chuyện tiếp theo là một truyện kể từ xưa đến nay vẫn luôn chiếm được cảm tình sâu sắc của đông đảo độc giả khắp châu Âu, đồng thời là một minh chứng vô cùng thú vị về sự lan truyền của kho tàng truyện cổ dân gian. Tác phẩm này cũng thu hút sự chú ý bởi nỗ lực chứng minh rằng nó có niên đại tương đối muộn, và được vay mượn từ một cộng đồng dân tộc ngoài châu Âu.[5] Truyện thuộc thể loại mà ta có thể gọi là truyện "tích lũy", trong đó "Ngôi nhà do Jack xây" là một ví dụ tiêu biểu. Đây chính là phiên bản quen thuộc trong văn hóa Anh về bà cụ nhặt được một đồng sáu xu cong vẹo, liền mang ra chợ mua một chú heo con. Trên đường bà dắt heo về nhà, chú ta nhất quyết không chịu nhảy qua hàng rào. Bà cụ liền kêu con chó tới cắn heo, nhưng chó không chịu cắn. Bà bèn lần lượt cầu cứu cây gậy, lửa, nước, bò, đồ tể, sợi thừng, chuột, và mèo. Tất cả đều từ chối giúp đỡ ngoại trừ mèo ta, vì mèo đòi phải có một đĩa sữa mới chịu ra tay. "Thế là bà cụ tất tả đi tìm bò. Nhưng bò bảo rằng: 'Bà hãy ra đống cỏ khô đằng kia mang về cho tôi một nắm cỏ, tôi sẽ cho sữa.' Thế là bà cụ chạy ra đống cỏ khô; rồi mang cỏ về cho bò. Ngay khi bò ăn xong cỏ, nó liền cho bà cụ sữa; và bà cụ mừng rỡ đem đĩa sữa đến chỗ mèo.

"Ngay khoảnh khắc mèo ta liếm sạch đĩa sữa, nó liền lao vào vồ chuột; chuột bắt đầu gặm sợi thừng; sợi thừng bắt đầu treo cổ gã đồ tể; đồ tể bắt đầu giết bò; bò bắt đầu uống nước; nước bắt đầu dập tắt lửa; lửa bắt đầu thiêu cháy gậy; gậy bắt đầu nện chó; chó bắt đầu cắn heo; chú heo con hoảng sợ nhảyót qua hàng rào, và thế là tối hôm đó bà cụ đã về được đến nhà."[6]

Các phiên bản trong kho tàng văn học Ý có thể được chia thành hai nhóm chính: thứ nhất, nhóm trong đó các loài động vật và vật vô tri được khẩn khoản kêu gọi để trừng phạt con người; thứ hai, nhóm trong đó toàn bộ các nhân vật đều là động vật. Phiên bản đầu tiên thuộc nhóm thứ nhất mà chúng tôi xin giới thiệu được sưu tầm từ Sicily, trong tác phẩm của Pitrè, số 131, mang tựa đề: