Ngày xửa ngày xưa, có một người đàn ông nghèo sinh được ba cô con gái. Cô út vừa xinh đẹp, nết na lại có tấm lòng nhân hậu nhất, khiến hai người chị đem lòng ghen ghét đố kỵ khôn cùng, dẫu người cha trái lại vô cùng yêu thương cô. Có dịp nọ, vào tháng Giêng, tại một thị trấn lân cận diễn ra một phiên chợ lớn, buộc người cha nghèo phải tới đó để sắm sửa lương thực nuôi sống gia đình. Trước lúc lên đường, ông hỏi ba cô con gái xem các nàng có muốn nhận chút quà nhỏ nào tương xứng với khả năng của ông hay không. Rosina muốn có một chiếc áo đầm, Marietta xin một chiếc khăn choàng, còn Zelinda chỉ mong một bông hồng thật đẹp.

Sáng hôm sau, người cha nghèo sớm lên đường, tới chợ rồi nhanh chóng mua đủ những thứ cần thiết, sau đó cũng dễ dàng tìm được chiếc áo cho Rosina và khăn choàng cho Marietta. Thế nhưng vào mùa này, dẫu cất công tìm kiếm khắp nơi, ông chẳng thể nào tìm nổi một bông hồng cho Zelinda. Dù vậy, vì quá muốn làm vui lòng cô con gái yêu, ông bèn rẽ vào con đường tình cờ gặp trước mặt. Đi một hồi, ông đến trước một khu vườn xinh xắn được bao quanh bởi những bức tường cao, thấy cổng khép hờ nên ông nhẹ nhàng bước vào.

Ông thấy trong vườn ngập tràn đủ thứ hoa cỏ, và ở một góc có một bụi hồng cao trĩu những nụ hoa xinh xắn. Nhìn quanh chẳng thấy bóng người nào để có thể xin hoặc mua một bông hồng, người cha nghèo liền vô thức vươn tay ngắt một bông dành cho Zelinda.

Trời đất ơi! Cành hoa vừa rời khỏi cuống thì một tiếng động lớn vang lên, lửa từ dưới đất phụt lên, và ngay lập tức xuất hiện một con Quái Vật gớm ghiếc mang hình hài loài rồng. Nó rít lên hết cỡ, giận dữ quát tháo kẻ theo đạo nghèo khổ kia: "Quân liều lĩnh! Ngươi đã làm gì thế? Đừng hòng sống sót, dám cả gan chạm vào và phá hoại bụi hồng của ta!"

Người cha nghèo sợ chết khiếp, quỳ rạp xuống khóc lóc van xin tha mạng, xin lỗi vì lỗi lầm mình đã gây ra và giãi bày lý do vì sao lại bứt bông hồng. Ông nói thêm: "Xin hãy buông tha cho tôi; tôi còn gia đình, nếu tôi bỏ mạng, họ sẽ lâm vào đường cùng."

Nhưng con Quái Vật càng thêm độc ác, lạnh lùng đáp: "Nghe đây, mạng đổi mạng. Hoặc mang đứa con gái đã đòi bông hồng tới đây, hoặc ta tước đoạt mạng sống của ngươi ngay lập tức."

Mọi lời cầu nguyện hay van nài đều vô ích; con Quái Vật khăng khăng giữ nguyên quyết định và chỉ chịu buông tha khi người cha nghèo thề sẽ mang con gái Zelinda đến tận khu vườn này.

Hãy tưởng tượng xem người cha nghèo ấy trở về nhà với tâm trạng não nề làm sao! Ông trao quà cho hai cô con gái lớn và tặng hoa hồng cho Zelinda, nhưng khuôn mặt ông biến sắc, trắng bệch như vừa từ cõi chết trở về, khiến mấy cô con gái hoảng hốt gặng hỏi chuyện gì đã xảy ra và liệu ông có gặp tai họa nào không. Gặng hỏi mãi, cuối cùng người cha nghèo nức nở kể lại chuyến đi bất hạnh cùng giao ước nghiệt ngã để được trở về nhà. "Tóm lại," ông thốt lên, "hoặc là Zelinda, hoặc là ta sẽ bị con Quái Vật ăn tươi nuốt sống."

Nghe vậy, hai người chị trút toàn bộ cơn thịnh nộ lên đầu Zelinda. "Cứ nhìn con nhỏ kiêu kỳ, đảnh đảnh đoảng đoảng ấy mà xem!" bọn chúng chì chiết. "Nó phải đến chỗ con Quái Vật! Chính nó là đứa đòi hoa hồng vào cái mùa này cơ mà. Không đời nào! Cha phải ở lại với chúng ta. Đồ ngốc nghếch!"

Trước những lời cay nghiệt đó, Zelinda chẳng hề giận dữ, chỉ điềm tĩnh đáp: "Kẻ nào gây ra họa thì người đó phải chịu. Em sẽ đến chỗ con Quái Vật. Vâng, thưa cha, xin hãy đưa con đến khu vườn ấy, và xin vâng theo ý Chúa."

Hôm sau, Zelinda cùng người cha đau khổ lên đường, đến chập tối thì tới cổng vườn. Bước vào trong, như mọi lần, chẳng bóng người nào xuất hiện, nhưng trước mắt họ là một lâu đài nguy nga rực rỡ ánh đèn với những cánh cửa rộng mở. Khi hai vị khách đặt chân vào tiền sảnh, bốn bức tượng cẩm thạch tay cầm đuốc sáng bỗng từ bệ bước xuống, dẫn họ lên lầu tới một sảnh lớn bày sẵn mâm cao cỗ đầy.

Đang bụng đói cồn cào, hai cha con liền ngồi vào bàn vô tư thưởng thức bữa ăn. Khi họ dùng xong, cũng chính những bức tượng ấy đưa họ về hai căn phòng ngủ tiện nghi. Zelinda và cha mệt mỏi rã rời nên đã ngủ say như chết suốt cả đêm.

Rạng sáng hôm sau, Zelinda và cha thức dậy, được những bàn tay vô hình phục vụ chu đáo mọi thứ cho bữa sáng. Sau đó, họ xuống vườn để tìm con Quái Vật. Khi tiến lại gần bụi hồng, nó hiện nguyên hình với vẻ gớm ghiếc đáng sợ. Thấy vậy, Zelinda tái mét mặt mày, chân tay run lẩy bẩy, nhưng con Quái Vật vẫn đăm đăm nhìn cô bằng đôi mắt to rực lửa, rồi quay sang bảo người cha nghèo: "Được rồi, ngươi đã giữ lời và ta rất hài lòng. Giờ hãy đi đi, để ta ở lại đây một mình với cô thiếu nữ."

Nghe lệnh đó, cụ già tưởng chừng đứt từng khúc ruột; còn Zelinda đứng chôn chân ngẩn ngơ, nước mắt giàn giụa. Thế nhưng mọi lời van xin đều vô ích; con Quái Vật lạnh lùng như đá, buộc người cha nghèo đành phải ra về, để lại cô con gái yêu trong tay bạo chúa.

Khi chỉ còn lại hai người với Zelinda, con Quái Vật bắt đầu dịu giọng ân cần, thốt ra những lời ngọt ngào và cố tỏ ra lịch thiệp hết mức. Nó chăm lo chu đáo để cô chẳng thiếu thứ gì, ngày ngày trò chuyện cùng cô trong vườn và luôn hỏi: "Em có yêu anh không, Zelinda? Em có bằng lòng làm vợ anh chứ?"

Cô thiếu nữ lúc nào cũng đáp lại một câu quen thuộc: "Thiếp mến ngài, nhưng thiếp sẽ không bao giờ làm vợ ngài đâu."

Nghe thế, con Quái Vật tỏ vẻ vô cùng đau buồn, càng thêm phần săn sóc và thở dài thườn thượt: "Nhưng em thấy đấy, Zelinda, nếu em chịu kết hôn với anh, bao điều kỳ diệu sẽ xảy ra. Đó là gì thì anh chưa thể nói cho đến khi em chính thức là vợ anh."

Dù trong thâm tâm không đến nỗi bất mãn với chốn bồng lai tiên cảnh này cũng như việc được đối đãi như một bà hoàng, Zelinda vẫn hoàn toàn không có ý định kết hôn với con Quái Vật vì bề ngoài quá đỗi gớm ghiếc chẳng khác nào loài thú, và cô vẫn luôn từ chối theo cách cũ.

Thế rồi vào một ngày nọ, con Quái Vật hớt hải gọi Zelinda đến và bảo: "Nghe đây, Zelinda; nếu em không chịu cưới anh, số trời đã định là cha em phải chết. Ông đang lâm trọng bệnh gần đất xa trời, và em thậm chí chẳng thể gặp mặt ông lần cuối. Hãy tự xem anh có nói thật hay không."

Nói đoạn, rút ra một chiếc gương thần, con Quái Vật hiện hình ảnh người cha đang nằm trên giường bệnh cho Zelinda thấy. Chứng kiến cảnh ấy, Zelinda tuyệt vọng, đau đớn đến phát cuồng, liền kêu lên: "Ôi, vì lòng trắc ẩn, xin hãy cứu lấy cha tôi! Cho phép tôi được ôm lấy ông một lần nữa trước khi ông nhắm mắt xuôi tay. Vâng, vâng, tôi hứa sẽ làm người vợ chung thủy và sắt son của ngài, không một chút chần chừ. Chỉ xin hãy cứu lấy cha tôi khỏi cửa tử!"

Zelinda vừa dứt lời thì con Quái Vật lập tức biến thành một chàng trai tuấn tú khôi ngô. Zelinda vô cùng kinh ngạc trước sự biến đổi bất ngờ này. Chàng trai nắm lấy tay cô và nói: "Xin nàng hãy biết cho, hỡi Zelinda dấu yêu, ta chính là hoàng tử xứ Oranges. Một mụ phù thủy độc ác đã phù phép biến ta thành con Quái Vật gớm ghiếc vừa rồi, đồng thời bắt ta phải ẩn mình trong bụi hồng này cho đến khi có một thiếu nữ xinh đẹp bằng lòng làm vợ ta."

Phần còn lại của câu chuyện không còn điều gì hấp dẫn ở đây. Zelinda cùng phu quân tìm cách xin phép nhà vua cho cuộc hôn nhân của họ. Bị từ chối, đôi trẻ trốn khỏi hoàng cung và rơi vào tay một gã chằn tinh cùng vợ hắn, để rồi cuối cùng cũng trốn thoát được.[5]

Một nét đặc trưng của dòng truyện này đã bị lược bỏ trong bản kể trên, nhưng lại xuất hiện trong nhiều bản khác. Trong một phiên bản ở đảo Sicily (Pitrè, Số 39, "Nữ hoàng Rosina"), con quái vật cho phép Rosina về thăm gia đình, nhưng cảnh báo rằng nếu cô không quay lại sau chín ngày, hắn sẽ chết. Hắn trao cho cô một chiếc nhẫn mà viên ngọc sẽ chuyển sang màu đen khi thời điểm đó đến. Chín ngày trôi qua trong vô thức, và khi Rosina nhìn xuống chiếc nhẫn, nó đã đen như mực tàu. Cô vội vã quay trở lại, thấy con quái vật đang quằn quại trong cơn hấp hối dưới gốc hồng. Suốt bốn ngày, cô xức cho hắn một loại thuốc mỡ tìm thấy trong cung điện, và con quái vật đã bình phục. Giống như câu chuyện trước, hắn lấy lại hình người khi Rosina đồng ý kết hôn với mình. Trong một dị bản khác của Pitrè, con quái vật cho phép Elizabeth về thăm người cha sắp chết, với điều kiện cô phải hứa không được dứt tóc mình. Khi cha qua đời, vì quá đau buồn nên cô quên mất lời hứa và đã bứt tóc. Lúc trở về cung điện thì con quái vật đã biến mất. Cô đi tìm hắn và cất tiếng gọi:—

Hỡi loài thú dữ của tôi,

Nếu tôi tìm thấy anh còn sống,

Tôi sẽ lấy anh dẫu anh là thú vật.

Cuối cùng cô cũng tìm thấy hắn, và hắn lấy lại hình hài xưa.[6]

Loại truyện thứ tư bao gồm những câu chuyện có mối liên hệ ít nhiều với loại thứ nhất và thứ ba đã nêu trên,[Pg 12] xoay quanh chủ đề người nữ anh hùng bị chia cắt và đi tìm người chồng thất lạc, vốn thường mang hình hài loài thú.

Ví dụ mà chúng tôi chọn lọc từ dòng truyện này xuất phát từ Venice (Bernoni, XVII.) và có nội dung như sau:—