Vợ của một người giàu có lâm bệnh nặng, và khi cảm thấy thời khắc giã từ cõi đời đã cận kề, bà gọi cô con gái duy nhất lại bên giường và trăn trối: “Con yêu, hãy sống ngoan ngoãn và kính Chúa, rồi Thiên Chúa nhân lành sẽ luôn phù hộ cho con, còn mẹ từ trên thiên đường sẽ dõi theo và ở bên con.” Nói xong, bà nhắm mắt xuôi tay. Ngày ngày, cô thiếu nữ vẫn ra mộ mẹ khóc lóc, đồng thời giữ tròn phẩm chất ngoan ngoãn và tốt bụng. Khi mùa đông đến, tuyết phủ một tấm khăn trắng muốt lên ngôi mộ, rồi khi ánh nắng xuân xua tan lớp tuyết ấy đi, người cha đã tái hôn.
Người vợ mới mang theo hai cô con gái về nhà; hai nàng tuy có gương mặt xinh đẹp, kiều diễm nhưng tâm can lại vô cùng độc ác và đen tối. Từ đó, quãng đời khốn khổ của cô con ghẻ bắt đầu. “Con nhỏ ngốc nghếch này mà cũng đòi ngồi trong phòng khách với chúng ta sao?” chúng chế giễu. “Ai muốn ăn bánh mì thì phải làm việc kiếm lấy; cút ra bếp làm con mồi cho lửa đi.” Chúng lột bỏ những bộ quần áo đẹp đẽ của cô, bắt cô mặc chiếc áo ngủ xám xịt cũ kỹ và đi giày gỗ. “Nhìn kìa, công chúa kiêu kỳ được chưng diện kìa!” chúng vừa la ó, vừa cười cợt rồi lôi cô xuống nhà bếp. Ở đó, cô phải làm lụng vất vả từ sáng đến tối, thức dậy trước cả khi trời hừng sáng, gánh nước, nhóm lửa, nấu nướng và giặt giũ. Chưa hết, hai người chị còn tìm đủ mọi cách hành hạ cô—chúng chế nhạo cô, trộn lẫn đậu Hà Lan và đậu lăng vào đống tro tàn để cô buộc phải ngồi nhặt lại từng hạt. Buổi tối, sau khi làm việc kiệt sức, cô chẳng có giường để ngủ mà phải nằm cạnh lò sưởi ngay đống tro tàn. Cũng vì thế mà người lúc nào cũng dính đầy bụi bẩn, nên chúng gọi cô là Lọ Lem. Có lần người cha chuẩn bị đi hội chợ, ông hỏi hai cô con ghẻ muốn quà gì khi ông trở về. “Những chiếc váy thật đẹp,” người chị cả đáp. “Ngọc ngà châu báu,” người thứ hai tiếp lời. “Thế còn con, Lọ Lem?” ông hỏi. “Cha ơi, trên đường về nhà, cha hãy bẻ cành cây nào va vào mũ cha đầu tiên rồi mang về cho con.” Thế là ông mua váy đẹp, ngọc trai và châu báu cho hai cô con ghẻ. Trên đường về, khi đang cưỡi ngựa qua một lùm cây xanh mát, một nhánh phỉ quẹt vào người ông và làm rơi chiếc mũ. Ông liền bẻ cành cây ấy mang theo. Về đến nhà, ông tặng hai cô con ghẻ những món quà chúng ước nguyện, còn Lọ Lem thì nhận được cành phỉ. Lọ Lem cảm ơn cha, mang cành cây ra mộ mẹ trồng xuống, rồi khóc nhiều đến nỗi nước mắt rơi lã chã tưới ẩm cho cành cây. Nhờ thế, cành cây lớn nhanh và trở thành một cái cây tươi tốt. Mỗi ngày Lọ Lem đến ngồi dưới gốc cây ba lần, khóc lóc và cầu nguyện, và một chú chim trắng nhỏ luôn bay đến đậu trên cây; hễ Lọ Lem ước điều gì, chú chim liền thả thứ đó xuống cho cô.
Bấy giờ, nhà vua tổ chức một ngày hội kéo dài ba ngày, mời tất cả những thiếu nữ xinh đẹp trong vương quốc đến tham dự để hoàng tử chọn vợ. Khi nghe tin mình cũng có tên trong danh sách, hai cô chị vô cùng sung sướng, gọi Lọ Lem lại và bảo: “Hãy chải tóc, đánh giày và cài khóa giày cho chúng tao, vì chúng tao sắp dự lễ hội ở cung điện nhà vua.” Lọ Lem vâng lời nhưng chực trào nước mắt, bởi cô cũng rất muốn được cùng họ đến buổi khiêu vũ, liền nài nỉ mẹ kế cho phép đi cùng. “Mày mà cũng đòi đi, Lọ Lem!” bà ta mắng. “Người ngợm thì lấm lem bụi bẩn mà đòi dự lễ hội ư? Không quần áo, không giày dép mà cũng bày đặt khiêu vũ!” Thấy Lọ Lem cứ nài nỉ mãi, bà mẹ kế cuối cùng đả phắt: “Ta đã đổ một đĩa đậu lăng vào đống tro tàn cho mày đấy; nếu mày nhặt sạch chúng lại trong vòng hai tiếng đồng hồ, mày sẽ được đi cùng chúng tao.” Cô thiếu nữ đi qua cửa sau ra vườn, rồi cất tiếng gọi: “Hỡi bồ câu thuần hóa, hỡi chim cu gáy, và tất cả các loài chim dưới bầu trời, hãy đến giúp tôi nhặt hạt:
Hạt tốt bỏ vào nồi,
Hạt tồi bỏ vào diều.”
Ngay lập tức, hai con chim bồ câu trắng bay qua cửa sổ nhà bếp, tiếp theo là lũ chim cu gáy, và cuối cùng là tất cả các loài chim trên trời rợp cánh bay tới, chen chúc sà vào đống tro. Những chú chim bồ câu gật đầu và bắt đầu mổ: mổ, mổ, mổ, mổ; đàn chim còn lại cũng bắt đầu mổ, mổ, mổ, mổ, thu gom toàn bộ những hạt tốt bỏ vào đĩa. Chưa đầy một tiếng đồng hồ chúng đã làm xong và bay đi hết. Cô gái mang đĩa đến cho mẹ kế, lòng vui mừng khôn xiết, cứ đinh ninh rằng giờ đây mình sẽ được đi dự lễ hội. Nhưng bà mẹ kế lại bảo: “Không, Lọ Lem, mày không có quần áo và cũng chẳng biết khiêu vũ; mày đến đó chỉ tổ làm trò cười cho thiên hạ.” Và khi Lọ Lem òa khóc, bà ta bèn nói: “Nếu mày nhặt được hai đĩa đậu lăng khỏi đống tro tàn trong vòng một tiếng, mày sẽ được đi cùng chúng tao.” Bà ta thầm nghĩ: “Chắc chắn nó không tài nào làm được.” Khi mẹ kế đã trút hai đĩa đậu lăng lẫn vào đống tro, cô thiếu nữ lại đi ra cửa sau ra vườn và gọi: “Hỡi bồ câu thuần hóa, hỡi chim cu gáy, và tất cả các loài chim dưới bầu trời, hãy đến giúp tôi nhặt hạt:
Hạt tốt bỏ vào nồi,
Hạt tồi bỏ vào diều.”
Lại thấy hai con chim bồ câu trắng bay qua cửa sổ nhà bếp, tiếp theo là chim cu gáy, và cuối cùng là tất cả các loài chim dưới bầu trời rợp cánh bay đến, chen chúc sà vào đống tro. Những chú chim bồ câu gật đầu và bắt đầu mổ: mổ, mổ, mổ, mổ; những con khác cũng bắt đầu mổ, mổ, mổ, mổ, thu gom tất cả hạt tốt vào các đĩa, và chưa qua nửa tiếng, chúng đã làm xong xuôi và bay đi hết. Cô thiếu nữ mang các đĩa đựng hạt đến cho mẹ kế, vô cùng phấn khởi và tin chắc rằng mình sắp được đi dự lễ hội. Thế nhưng bà mẹ kế quát lên: “Tất cả những thứ đó chẳng ích gì đâu; mày không được đi cùng chúng tao đâu, vì mày chẳng có quần áo và cũng chẳng biết khiêu vũ; chúng tao sẽ xấu hổ vì mày mất!” Nói rồi bà ta quay lưng, vội vã rời đi cùng hai cô con gái kiêu kỳ.
Khi chẳng còn ai ở nhà, Lọ Lem đi ra mộ mẹ dưới gốc cây phỉ và cất giọng ngâm:
Rung rinh, rung rinh, cây nhỏ ơi,
Hãy ban bạc vàng xuống cho tôi.
Ngay lập tức, chú chim thả xuống cho cô một bộ váy bằng vàng và bạc, cùng đôi giày thêu lụa và bạc. Cô nhanh như cắt mặc chiếc váy vào và lên đường đến dự lễ hội. Hai người chị và mẹ kế hoàn toàn không nhận ra cô, cứ ngỡ đó là một nàng công chúa nước ngoài nào đó, bởi cô trông thật kiều diễm trong bộ váy bằng vàng. Chúng chẳng mảy may nghĩ đến Lọ Lem, đinh ninh rằng cô đang ngồi nhà trong đống bùn nhơ, lom khom nhặt đậu lăng trong tro tàn. Hoàng tử tiến lại đón cô, nắm tay cô và cùng khiêu vũ. Ngài nhất quyết không khiêu vũ với bất kỳ thiếu nữ nào khác, tay không hề rời tay cô, và hễ có ai đến mời cô nhảy, ngài lại tuyên bố: “Đây là bạn nhảy của tôi.”
Cô khiêu vũ đến tận chiều tối rồi muốn ra về. Nhưng hoàng tử nói: “Tôi sẽ đi cùng và tiễn nàng một đoạn,” bởi ngài muốn tìm xem thiếu nữ xinh đẹp này là con nhà ai. Tuy nhiên, cô đã nhanh chân trốn thoát và nhảy tót vào chuồng bồ câu. Hoàng tử chờ cho đến khi cha cô đến nơi, rồi thông báo rằng người thiếu nữ lạ mặt đã nhảy vào chuồng bồ câu. Ông bố thầm nghĩ: “Liệu có phải là Lọ Lem không nhỉ?”, liền sai người mang rìu và cuốc tới để phá tung chuồng bồ câu, nhưng bên trong chẳng có ai. Khi họ về đến nhà, Lọ Lem đang nằm trong đống tro tàn với bộ quần áo rách rưới bẩn thỉu, và một ngọn đèn dầu nhỏ đang lù mù cháy trên lò sưởi—vì Lọ Lem đã nhanh nhẹn nhảy từ nóc chuồng bồ câu xuống, chạy vội ra cây phỉ nhỏ, cởi bộ cánh lộng lẫy đặt lên nấm mồ để chú chim đến lấy đi, rồi mới trở lại nhà bếp, khoác lên mình chiếc áo xám và ngồi giữa đống tro tàn.
Hôm sau, khi hội hè bắt đầu lại và bố mẹ cùng các chị đã đi vắng, Lọ Lem lại ra cây phỉ và cất tiếng—
Rung rinh, rung rinh, cây nhỏ của tôi,
Hãy ban bạc vàng xuống cho tôi.
Lần này chú chim thả xuống một bộ váy còn lộng lẫy hơn hôm trước rất nhiều. Và khi Lọ Lem xuất hiện tại buổi lễ trong bộ trang phục ấy, ai nấy đều sững sờ trước nhan sắc của cô. Hoàng tử đã đợi sẵn từ lúc cô chưa đến, lập tức tiến lại nắm tay cô và không khiêu vũ với bất kỳ ai khác ngoài cô. Khi những người khác đến mời cô nhảy, ngài đều đáp: “Nàng là bạn nhảy của tôi.” Đến chiều tối, khi cô muốn ra về, hoàng tử bèn bám theo để xem cô vào ngôi nhà nào. Nhưng cô lại nhanh chân trúng tránh, chạy ra khu vườn phía sau nhà. Nơi đó mọc một cây lê cao lớn, cành lá sum suê trĩu những quả lê tuyệt đẹp. Cô thoăn thoắt leo trèo giữa các cành cây uyển chuyển như một chú sóc khiến hoàng tử ngẩn ngơ không biết cô đã biến đi đằng nào. Ngài đợi cho đến khi cha cô đến và bảo: “Người thiếu nữ lạ mặt đã trốn mất rồi, và ta tin là cô ta trèo lên cây lê kia.” Ông bố thầm nghĩ: “Liệu có phải là Lọ Lem không nhỉ?”, liền sai người mang rìu đến đốn ngã cây, nhưng chẳng có ai trên đó cả. Khi họ bước vào nhà bếp, Lọ Lem vẫn nằm đó giữa đống tro tàn như mọi khi, bởi cô đã nhảy từ phía bên kia cây xuống, đem chiếc váy đẹp trả cho chú chim trên cây phỉ nhỏ và thay lại chiếc áo xám của mình.
Đến ngày thứ ba, khi cha mẹ và các chị đã đi khuất, Lọ Lem lại ra mộ mẹ và nói với cây nhỏ—
Rung rinh, rung rinh, cây nhỏ của tôi,
Hãy ban bạc vàng xuống cho tôi.
Lần này, chú chim ban cho cô một chiếc váy lộng lẫy và hoành tráng hơn bất cứ bộ nào cô từng có, và đôi giày thì bằng vàng nguyên chất. Khi cô khoác bộ váy ấy đến dự lễ hội, tất cả mọi người ngạc nhiên đến mức chẳng thốt nên lời. Hoàng tử chỉ khiêu vũ duy nhất với cô, và nếu có ai dám mời cô nhảy, ngài liền tuyên bố: “Nàng là bạn nhảy của tôi.”
Đến chập tối, Lọ Lem muốn ra về, hoàng tử vô cùng muốn tiễn cô nhưng cô trốn chạy quá nhanh khiến ngài không tài nào bắt kịp. Dù vậy, hoàng tử đã dùng một mưu kế: ngài cho người trét nhựa đường khắp các bậc cầu thang. Nhờ đó, khi cô chạy tháo thân, chiếc giày bên trái của cô đã dính lại trên bậc thềm. Hoàng tử nhặt lên; chiếc giày mới nhỏ nhắn, xinh xắn và lấp lánh ánh vàng làm sao. Sáng hôm sau, ngài mang nó đến gặp người cha và tuyên bố: “Ta sẽ không lấy ai làm vợ ngoài người con gái nào xỏ vừa khít chiếc giày vàng này.” Nghe vậy, hai cô chị vô cùng mừng rỡ vì cả hai đều có đôi bàn chân thon đẹp. Người chị cả mang chiếc giày vào phòng riêng để thử, đứng cạnh là người mẹ. Thế nhưng cô ta không tài nào nhét nổi ngón cái vào, chiếc giày quá nhỏ đối với bàn chân cô ta. Người mẹ liền đưa cho con một con dao và bảo: “Cắt ngón chân đi; lúc làm Nữ hoàng rồi thì cần gì phải đi bộ nữa.” Cô con gái bèn cắt ngón chân đi, nghiến răng nuốt đau, nhét chân vào giày rồi bước ra chỗ hoàng tử. Ngài liền đỡ cô ta lên ngựa làm cô dâu và phi nước đại rời đi. Thế nhưng, khi đi ngang qua ngôi mộ, hai chú chim bồ câu đậu trên cây phỉ bỗng cất tiếng kêu vang:
Quay đầu mà ngó, quay đầu mà ngó,
Trong giày có máu kìa đỏ,
Giày này chật quá em ơi,
Cô dâu đích thực chờ người ở đây.
Nghe thế, hoàng tử cúi nhìn bàn chân cô ta và thấy máu đang ròng ròng rỉ ra. Ngài liền quay đầu ngựa, đưa cô dâu giả trở về nhà, bảo rằng đây không phải là cô dâu thật và yêu cầu cô em hãy thử giày. Thế là người em bước vào phòng, xỏ được các ngón chân vào giày một cách suôn sẻ, nhưng gót chân lại quá to. Người mẹ liền đưa cho cô ta một con dao và bảo: “Cắt một khúc gót chân đi; khi làm Nữ hoàng rồi thì cần gì phải đi bộ nữa.” Cô con gái bèn cắt một góc gót chân, nghiến răng chịu đựng cơn đau, ép chân vào giày rồi bước ra gặp hoàng tử. Ngài đỡ cô ta lên ngựa làm cô dâu và khởi hành, nhưng khi đi ngang qua cây phỉ, hai chú chim bồ câu nhỏ lại đậu trên cành và cất tiếng hót:
Quay đầu mà ngó, quay đầu mà ngó,
Trong giày có máu kìa đỏ,
Giày này chật quá em ơi,
Cô dâu đích thực chờ người ở đây.
Ngài cúi xuống nhìn chân cô dâu và thấy máu đang tuôn đầm đìa khỏi chiếc giày, thấm đỏ cả tất trắng. Hoàng tử liền quay ngựa, đưa cô dâu giả về nhà lần nữa. “Đây cũng không phải người thật,” ngài nói, “ông còn cô con gái nào nữa không?” “Không,” người cha đáp, “chỉ còn một đứa con gái ghẻ thấp bé đầu tắt mặt tối do người vợ quá cố để lại, nhưng chắc chắn nó không thể là cô dâu được đâu.” Hoàng tử khăng khăng bắt dẫn cô bé lên gặp mình; nhưng mụ mẹ kế liền chốim đây đẩy: “Ôi không, nó bẩn thỉu lắm, không dám tò te ra mắt đâu!” Hoàng tử quyết không nhượng bộ, thế là người ta phải gọi Lọ Lem tới. Cô rửa sạch tay chân cho tinh tươm rồi mới bước ra, cúi đầu cung kính trước mặt hoàng tử. Hoàng tử trao tận tay cô chiếc giày bằng vàng. Lọ Lem bèn ngồi xuống một chiếc ghế đẩu, rút chân ra khỏi chiếc giày gỗ nặng nề rồi xỏ vào chiếc giày thêu, chiếc giày vừa khít như in như găng tay. Khi cô đứng dậy và hoàng tử nhìn vào gương mặt ấy, ngài nhận ra ngay người thiếu nữ xinh đẹp từng khiêu vũ cùng mình, liền hô lên: “Đây mới chính là cô dâu đích thực!” Mụ mẹ kế và hai cô chị vô cùng hoảng sợ, mặt cắt không còn giọt máu vì tức tối; còn hoàng tử thì ôm Lọ Lem lên ngựa và phi thẳng đi mất. Khi họ đi qua cây phỉ, hai chú chim bồ câu trắng cất tiếng kêu vang:
Quay đầu mà ngó, quay đầu mà ngó,
Trong giày chẳng có máu đỏ,
Giày này vừa vặn em ơi,
Cô dâu đích thực cùng người cưỡi chung,
Hót xong, hai chú chim liền vỗ cánh bay xuống, đậu ngay lên hai bên vai Lọ Lem, con bên phải, con bên trái, và cứ thế yên vị ở đó.
Đến ngày tổ chức hôn lễ với hoàng tử, hai ả chị ác độc tìm đến để nịnh nọt Lọ Lem, hòng chia sẻ chút vận may phú quý. Khi cặp đôi uyên ương tiến vào nhà thờ, người chị cả đi bên phải, người em đi bên trái; hai chú chim bồ câu liền sà xuống mổ vụt mỗi người một con mắt. Lúc họ quay trở về, người chị cả đi bên trái còn người em đi bên phải, và thế là lũ chim lại mổ nốt con mắt còn lại của cả hai ả. Cứ thế, vì bản tính độc ác và gian dối, chúng phải chịu hình phạt mù lòa suốt những năm tháng còn lại trong đời.
