Ngày xửa ngày xưa, có một vị vua có người vợ tóc vàng óng ả, đẹp đến mức không ai trên đời có thể sánh kịp. Chẳng may hoàng hậu lâm bệnh nặng, và khi cảm thấy mình sắp sửa ra đi, bà liền gọi nhà vua lại và trăn trối rằng: “Nếu sau khi thiếp qua đời mà chàng muốn lấy vợ mới, xin đừng cưới bất kỳ ai không đẹp bằng thiếp, và không có mái tóc vàng óng y hệt như thiếp; chàng phải hứa với thiếp điều này.” Nhà vua gật đầu hứa nguyện, rồi hoàng hậu nhắm mắt xuôi tay.
Suốt một thời gian dài, nhà vua chìm đắm trong nỗi buồn không gì bù đắp nổi, chẳng hề nghĩ đến chuyện tục huyền. Cuối cùng, các vị đại thần phải tâu rằng: “Không thể cứ thế này mãi được, bệ hạ buộc lòng phải tái hôn để vương quốc có hoàng hậu.” Thế là những sứ giả được phái đi khắp muôn phương để tìm kiếm một giai nhân có sắc đẹp sánh ngang với vị hoàng hậu quá cố. Khắp trên trần thế này, tìm đâu ra một người như thế; dẫu có tìm được đi chăng nữa, thì chắc chắn cũng chẳng ai có được mái tóc vàng óng ả nhường ấy. Các sứ giả đành quay về tay không.
Nhưng nhà vua có một cô công chúa, người xinh đẹp y hệt như người mẹ đã khuất và cũng sở hữu mái tóc vàng óng ấy. Khi công chúa khôn lớn, một hôm nhà vua ngắm nhìn nàng và nhận ra nàng giống hệt người vợ quá cố về mọi phương diện, đột nhiên ngài cảm thấy một thứ tình yêu cuồng nhiệt dâng trào dành cho con gái mình. Ngài liền tuyên bố với các đại thần rằng: “Trẫm sẽ cưới con gái mình làm vợ, vì nó là hình bóng của hoàng hậu, trẫm chẳng thể tìm đâu ra một cô dâu nào giống nàng hơn thế.” Khi nghe những lời ấy, các đại thần vô cùng kinh hoàng, bèn can gián: “Thượng đế đã cấm cha lấy con gái làm vợ; tội ác ấy chẳng thể mang lại điều gì tốt đẹp, và vương quốc này sẽ chìm trong diệt vong.”
Nàng công chúa còn bàng hoàng hơn thế gấp bội khi biết được quyết tâm loạn luân của vua cha, nhưng nàng vẫn nuôi hy vọng có thể lay chuyển được ý định của ngài. Nàng bèn tâu rằng: “Trước khi con làm theo ý muốn của bệ hạ, con phải có được ba chiếc áo: một chiếc rực rỡ như mặt trời, một chiếc óng ánh như mặt trăng, và một chiếc lấp lánh như các vì sao; ngoài ra, con còn muốn có một chiếc áo choàng dệt từ muôn ngàn thứ lông thú khác nhau, và mỗi loài động vật trong vương quốc của bệ hạ phải cắt một miếng da để dệt nên nó.” Trong bụng nàng thầm nghĩ: “Làm sao mà kiếm được những thứ ấy, chắc chắn là bất khả thi, và bằng cách này con sẽ bỏ được ý định đen tối của cha.” Thế nhưng, nhà vua vẫn không chịu từ bỏ. Ngài lệnh cho những trinh nữ khéo léo nhất trong vương quốc phải dệt cho bằng được ba chiếc áo: một chiếc như mặt trời, một chiếc như mặt trăng, một chiếc như các vì sao; đồng thời sai thợ săn lùng bắt cho kỳ được mỗi loài động vật trong khắp vương quốc, lột lấy một miếng da để làm chiếc áo choàng muôn thú. Cuối cùng, khi mọi thứ đã hoàn tất, nhà vua cho mang chiếc áo choàng đến, trải ra trước mặt nàng và phán: “Hôn lễ sẽ cử hành vào ngày mai.”
Khi nhìn thấy hy vọng lay chuyển trái tim cha đã không còn, công chúa liền quyết định bỏ trốn. Đêm đến, trong lúc mọi người đang say ngủ, nàng trở dậy, lấy ba món bảo vật từ kho báu của mình: một chiếc nhẫn vàng, một chiếc cửi quay tơ bằng vàng, và một chiếc guồng sợi bằng vàng. Nàng thu gọn ba chiếc áo mặt trời, mặt trăng, vì sao vào trong một quả vỏ hạt dẻ, khoác chiếc áo choàng muôn thú lên người, rồi dùng nhọ nồi bôi đen mặt và tay chân. Sau đó, nàng phó mặc số phận cho Thượng đế, bước ra đi và đi suốt cả một đêm dài cho đến khi tới được một khu rừng lớn. Vì quá mệt mỏi, nàng chui vào một thân cây rỗng và chìm vào giấc ngủ.
Mặt trời mọc rồi đứng bóng, nhưng nàng vẫn say ngủ. Vừa lúc ấy, vị vua chủ nhân của khu rừng này đang đi săn ở đây. Khi đám chó săn tiến lại gần thân cây rỗng, chúng ngửi ngửi rồi sủa vang bao quanh. Nhà vua liền bảo các thợ săn: “Hãy đến xem con thú hoang nào đang ẩn nấp trong đó.” Các trợ săn vâng lệnh bước lại, khi quay về liền tâu: “Có một con quái vật kỳ lạ đang nằm trong hốc cây, tụi thần chưa từng thấy con nào như thế bao giờ. Da nó là lớp lông muôn thú ghép lại, nhưng nó đang ngủ say ạ.” Nhà vua phán: “Hãy thử bắt sống nó xem sao, rồi trói vào xe, chúng ta sẽ mang nó theo.” Khi tay thợ săn vừa chạm vào, nàng công chúa bừng tỉnh trong nỗi sợ hãi tột cùng, liền van xin: “Tôi chỉ là một đứa trẻ nghèo khó, bị cha mẹ bỏ rơi; xin hãy thương xót mà mang tôi đi cùng.” Bọn họ liền bảo: “Ngàn-Lông ơi, mày cũng còn chút ít công dụng trong bếp đấy, đi theo chúng tao, rồi mày sẽ lo việc quét tước tro tàn.” Thế là họ xốc nàng lên xe, đưa về hoàng cung. Tại đây, họ chỉ cho nàng một cái khoang tối tăm dưới gầm cầu thang, nơi ánh mặt trời không bao giờ chiếu tới, và bảo: “Con thú lông lá kia, mày cứ ở và ngủ ở đây.” Từ đó nàng bị sai phái xuống nhà bếp, phải gánh nước bổ củi, quét dọn lò sưởi, vặt lông gà vịt, nhặt rau củ, cào tro bếp và làm tất cả những công việc bẩn thỉu nhất.
Ngàn-Lông cứ sống cảnh tủi nhục ấy suốt một thời gian dài. Ôi, hỡi nàng công chúa kiều diễm, giờ đây số phận của nàng sẽ trôi dạt về đâu! Thế rồi, một hôm trong cung tổ chức tiệc lớn, nàng liền thưa với đầu bếp: “Xin cho phép tôi lên lầu một lát để đứng xem được không ạ? Tôi chỉ đứng ở ngoài cửa thôi.” Đầu bếp đáp: “Được rồi, đi đi, nhưng nửa tiếng sau phải có mặt ở đây để quét dọn lò sưởi đấy.” Nàng cầm lấy chiếc đèn dầu nhỏ, lui về chỗ ở ẩn của mình, cởi bỏ chiếc áo lông thú và rửa sạch lớp nhọ nồi trên mặt cùng đôi tay để nhan sắc kiều diễm một lần nữa rạng ngời trở lại. Nàng mở quả hạt dẻ ra, lấy chiếc áo rực rỡ như mặt trời mặc lên người, rồi bước lên sảnh tiệc. Mọi người lập tức rẽ ra nhường lối, bởi chẳng ai nhận ra nàng và đều đinh ninh rằng đây là một vị công chúa lá ngọc cành vàng nào đó. Nhà vua bước đến đón lấy tay nàng, cùng nàng khiêu vũ và thầm nghĩ trong lòng: “Chưa bao giờ mắt trẫm được thấy một giai nhân tuyệt mỹ nhường này!” Khi khúc nhạc dứt, nàng nhún gối chào, và lúc nhà vua ngoảnh lại thì nàng đã biến mất từ bao giờ, chẳng ai biết đi đằng nào. Bọn lính canh gác ngoài cung điện được gọi đến để tra hỏi, nhưng chẳng một ai nhìn thấy nàng cả.
Hóa ra nàng đã chạy thục mạng về cái xó nhỏ của mình, nhanh chóng cởi chiếc áo đẹp ra, bôi đen lại mặt và tay, khoác chiếc áo choàng lông thú lên người và lại hóa thành Ngàn-Lông. Khi nàng quay lại nhà bếp chuẩn bị quay về với công việc quét tro, đầu bếp liền bảo: “Cứ để việc đó đến sáng mai đi, hãy nấu cho ta nồi súp để dâng nhà vua; ta cũng sẽ lên lầu ngắm nghía một lát, nhưng nhớ đừng để rợ tóc nào rớt vào đấy, bằng không sau này mày sẽ chẳng có gì để ăn đâu.” Nói rồi đầu bếp bỏ đi, còn Ngàn-Lông bắt tay nấu nồi súp bánh mì cho nhà vua, cố gắng làm sao cho thật ngon hết mức có thể. Khi súp chín, nàng lấy chiếc nhẫn vàng từ chỗ ở ẩn ra thả vào chiếc thố đựng súp. Khi buổi khiêu vũ kết thúc, nhà vua cho dọn súp lên và thưởng thức, ngài thấy ngon tuyệt cú mèo, tưởng như chưa từng được ăn món nào ngon đến thế. Nhưng khi múc đến tận đáy thố, ngài bỗng nhìn thấy một chiếc nhẫn vàng nằm ở đó, và ngài ngẩn người không hiểu vì sao nó lại rớt vào được. Ngài liền truyền lệnh triệu tập đầu bếp vào hầu. Đầu bếp hoảng sợ run lẩy bẩy khi nghe lệnh, liền quay sang mắng Ngàn-Lông: “Chắc chắn mày đã để rợ tóc rơi vào súp rồi, nếu đúng thế thì mày chuẩn bị ăn đòn đi.” Khi diện kiến nhà vua, ngài liền gặng hỏi ai là người nấu món súp này. Đầu bếp đáp: “Thưa bệ hạ, muôn thần nấu ạ.” Nhưng nhà vua phủ nhận: “Không đời nào, nó ngon hơn hẳn mọi khi và cách nấu cũng hoàn toàn khác.” Đầu bếp đành thú nhận: “Thưa bệ hạ, muôn tâu sự thật là thần không nấu, món đó do con bé lông lá nấu ạ.” Nhà vua phán: “Hãy bảo nó lên đây.”
Khi Ngàn-Lông bước lên, nhà vua hỏi: “Ngươi là ai?” “Thưa, tôi chỉ là một đứa con gái nghèo không còn cha lẫn mẹ.” Ngài hỏi tiếp: “Ngươi có tác dụng gì trong cung điện của trẫm?” Nàng đáp: “Tôi chẳng có tích sự gì ngoài việc làm bao cát để người ta ném giày vào đầu.” Ngài lại hỏi: “Thế chiếc nhẫn trong nồi súp ngươi lấy ở đâu ra?” Nàng đáp: “Tôi chẳng biết gì về cái nhẫn ấy cả.” Chẳng gặng hỏi được gì thêm, nhà vua đành phải cho nàng lui về.
Một thời gian sau, cung điện lại mở hội lớn, và cũng như lần trước, Ngàn-Lông lại nài nỉ đầu bếp cho phép lên lầu xem hội. Hắn đáp: “Được thôi, nhưng nhớ quay về sau nửa tiếng để nấu món súp bánh mì mà nhà vua vô cùng ưa thích đấy nhé.” Nàng chạy vụt về chỗ ở, nhanh tay rửa mặt mũi rồi lấy từ trong quả hạt dẻ chiếc áo óng ánh như ánh trăng mặc lên người. Nàng bước lên lầu xinh đẹp tựa một nàng công chúa, và nhà vua mừng rỡ bước đến chào đón, vui mừng khôn tả khi được gặp lại nàng. Buổi khiêu vũ vừa bắt đầu, hai người liền cùng nhau hòa nhịp. Nhưng khi khúc nhạc kết thúc, nàng lại biến mất nhanh đến nỗi nhà vua không sao kịp để ý xem nàng đi hướng nào. Nàng nhanh chân nhảy thót về hang ổ, lại biến thành một con vật lông lá rồi tất tả chạy xuống bếp nấu súp bánh mì. Khi đầu bếp đã lên lầu, nàng lấy chiếc cửi quay tơ vàng nhỏ xíu thả vào thố súp cho ngập hẳn đi. Khi bát súp được dâng lên, nhà vua ăn và khen ngon như lần trước, rồi lại cho gọi đầu bếp tới. Lần này, đầu bếp cũng buộc phải thú nhận rằng chính Ngàn-Lông là người nấu. Ngàn-Lông lại được dẫn đến trước mặt nhà vua, nhưng nàng vẫn trả lời rằng bản thân vô dụng, chẳng làm gì ngoài việc chịu đòn ném giày, và hoàn toàn không biết gì về chiếc cửi quay tơ vàng cả.
Đến lần thứ ba nhà vua mở hội, mọi chuyện lại diễn ra y hệt như trước. Đầu bếp cằn nhằn: “Đúng là cái đồ lông lá xui xẻo, mày là phù thủy chắc, lúc nào cũng cho thêm thứ gì vào súp khiến nó ngon đến mức nhà vua thích hơn cả món tao nấu.” Nhưng vì nàng nài nỉ quá thiết tha, hắn đành cho nàng lên đúng giờ hẹn. Lần này, nàng khoác lên mình chiếc áo lấp lánh như các vì sao và bước vào đại sảnh. Nhà vua lại một lần nữa khiêu vũ cùng giai nhân, và ngài ngỡ như chưa bao giờ nàng xinh đẹp đến thế. Trong lúc khiêu vũ, nhà vua tìm cách lén lồng một chiếc nhẫn vàng vào ngón tay nàng mà nàng không hề hay biết, đồng thời ngài đã ra lệnh cho ban nhạc kéo dài điệu nhảy thật lâu. Khi buổi khiêu vũ kết thúc, ngài định giữ chặt tay nàng lại, nhưng nàng giật mạnh tay rồi lao đi vun vút qua đám đông, thoáng cái đã khuất dạng. Nàng chạy thục mạng về cái xó dưới gầm cầu thang, nhưng vì nán lại quá lâu, quá thời gian nửa tiếng đồng hồ nên nàng không thể cởi chiếc áo đẹp ra kịp, mà đành vội vã khoác chiếc áo choàng lông thú lên ngoài; hơn nữa, vì quá luống cuống nên nàng không kịp bôi đen lại hoàn toàn, để sót lại một ngón tay vẫn trắng tinh. Ngàn-Lông vội vã chạy xuống bếp nấu súp cho nhà vua, và trong lúc đầu bếp vắng mặt, nàng thả chiếc guồng sợi vàng vào nồi. Khi nhà vua tìm thấy chiếc guồng dưới đáy thố súp, ngài liền truyền lệnh triệu tập Ngàn-Lông đến ngay. Ngài lập tức nhìn thấy ngón tay trắng ngần cùng chiếc nhẫn mà ngài đã đeo cho nàng trong buổi khiêu vũ. Ngài bèn chộp lấy tay nàng, giữ chặt lại; và khi nàng giãy giụa muốn rút tay chạy trốn, chiếc áo choàng lông tuột hé ra một góc, làm lộ ánh sáng lấp lánh của bộ đầm thêu sao trời. Nhà vua giật phắt chiếc áo choàng ra. Mái tóc vàng óng ả tuôn xõa rực rỡ, nàng đứng đó trong ánh hào quang lộng lẫy chẳng thể nào giấu giếm được nữa. Khi nàng đã rửa sạch nhọ nồi và tro bếp trên mặt, dung nhan nàng còn kiều diễm hơn bất kỳ ai từng xuất hiện trên cõi đời này. Nhà vua dịu dàng phán: “Nàng chính là người vợ yêu dấu của trẫm, và chúng ta sẽ chẳng bao giờ phải xa nhau nữa.” Thế là hôn lễ được cử hành, và họ sống hạnh phúc bên nhau cho đến tận cuối đời.
