Đã từ rất lâu rồi, cách đây phải đến hai nghìn năm, có một người đàn ông giàu có cưới được người vợ vừa xinh đẹp lại vừa ngoan đạo, và họ vô cùng yêu thương nhau. Thế nhưng ngàu ấy họ vẫn chưa có con, dẫu lòng hằng mong mỏi thiết tha; người vợ ngày đêm cầu nguyện ơn trên ban cho mụn con, mà mãi vẫn chẳng thấy gì. Trước nhà họ có một khoảng sân, và ở đó mọc lên một cây bách xù. Một ngày mùa đông nọ, người vợ đứng dưới gốc cây, tay cầm dao gọt táo; vừa gọt, nàng vừa bất cẩn cắt phải ngón tay, máu đỏ liền nhỏ giọt xuống lớp tuyết trắng. "Ôi," người vợ thở dài nặng nhọc, nhìn giọt máu trước mắt với nỗi buồn tê tái, "giá mà ta có được một đứa con đỏ như máu và trắng như tuyết!" Vừa thốt lên những lời ấy, lòng nàng bỗng trở nên nhẹ nhõm, vui tươi lạ thường, cảm giác như điều ước ấy chắc chắn sẽ thành hiện thực. Nàng bước vào nhà, rồi một tháng trôi qua, tuyết đã tan; hai tháng trôi qua, vạn vật đâm chồi xanh mướt; ba tháng trôi qua, trăm hoa đua nở rợp mặt đất; bốn tháng trôi qua, những vòm cây trong rừng thêm phần rậm rạp, cành lá xanh tươi quấn quýt lấy nhau, chim chóc cất tiếng hót vang lừng khắp chốn rừng sâu và những chùm hoa rụng xuống. Rồi tháng thứ năm trôi qua, nàng lại đứng dưới bóng cây bách xù; cây tỏa hương thơm ngát khiến tim nàng rung lên loạn nhịp, nàng quỳ sụp xuống, ngập tràn trong niềm hạnh phúc khôn tả. Khi tháng thứ sáu qua đi, những trái bách xù đã lớn phổng và mọng đẹp, nàng liền trở nên điềm tĩnh lạ thường. Đến tháng thứ bảy, nàng với tay hái những quả bách xù và ngấu nghiến ăn; ăn xong thì ngườiâm ỉ ốm nghén và buồn rầu. Tháng thứ tám trôi qua, nàng gọi chồng đến bên, vừa khóc vừa dặn rằng: "Nếu thiếp có mệnh mệnh hệ nào, xin hãy chôn cếp thiếp dưới gốc cây bách xù." Dặn xong, lòng nàng trở nên bình yên và thanh thản cho đến hết tháng thứ chín, để rồi nàng hạ sinh một đứa bé trắng tựa tuyết và đỏ tựa máu. Nhìn ngắm đứa trẻ, nàng hạnh phúc đến mức trút hơi thở cuối cùng.
Người chồng chôn cất vợ dưới gốc cây bách xù và khóc thương sướt mướt. Qua một thời gian, nỗi đau nguôi ngoai phần nào; dẫu vẫn còn buồn tủi, ông đã có thể chịu đựng được, và rồi ít lâu sau, ông tục huyền.
Người vợ kế sinh cho ông một cô con gái, trong khi con của người vợ trước là một cậu con trai nhỏ, đẹp đẽ với làn da trắng như tuyết và đôi má đỏ như máu. Khi nhìn con gái mình, người mẹ kế cưng chiều hết mực, nhưng hễ trông thấy cậu con trai nhỏ là lòng nàng ta lại nhói đau như dao cắt, bởi nàng ta luôn nghĩ rằng thằng bé sẽ là kẻ ngáng đường, cản trở tương lai của con gái mình. Ý nghĩ ấy cứ gặm nhấm tâm can, được sự xúi giục của ác quỷ, khiến nàng ta ngày càng căm ghét cậu bé. Nàng ta nay tát mai đấm, đánh đập cậu đủ điều, khiến đứa trẻ tội nghiệp luôn sống trong cảnh sợ hãi tột cùng, chẳng phút nào được yên thân, ngay cả khi vừa đi học về.
Một hôm, người đàn bà bước lên lầu vào phòng mình, cô con gái nhỏ cũng đi theo và nài nỉ: "Mẹ ơi, cho con một quả táo đi." "Được chứ, con yêu," người mẹ đáp, đoạn lấy từ trong rương ra một quả táo thật đẹp. Chiếc rương ấy vốn có một chiếc nắp dày cộp cùng ổ khóa bằng sắt rất to và sắc bén. "Mẹ ơi," cô con gái nhỏ lại hỏi, "anh hai không có một quả sao?" Câu hỏi ấy làm người mẹ nổi giận, nhưng nàng ta vẫn gượng đáp: "Ừ, để khi nào anh con đi học về." Ngước nhìn qua cửa sổ thấy con bước tới, tựa như có ác quỷ nhập vào người, nàng ta liền giật phăng quả táo trên tay con gái và quát: "Mày không được phép ăn trước anh mày!" Nói rồi, nàng ta ném quả táo vào rương và sập nắp lại. Cậu con trai vừa bước chân qua cửa, ác quỷ liền xúi giục nàng ta cất giọng ngọt ngào: "Con trai của mẹ, con có muốn ăn táo không?" nhưng ánh mắt lại nhìn cậu đầy hiểm ác. "Mẹ ơi," cậu bé sợ hãi nói, "trông mẹ đáng sợ làm sao! Vẻ mặt mẹ thật ghê rợn. Nhưng vâng, xin mẹ cho con một quả." Lúc ấy, nàng ta có cảm giác như bị ai đó ép buộc phải thốt lên: "Lại đây với mẹ," rồi nàng ta mở nắp rương ra và bảo: "Tự với tay lấy một quả đi con." Trong lúc cậu bé vừa cúi người ngó vào trong rương, ác quỷ liền xúi giục, rầm một tiếng! Nàng ta sập mạnh nắp rương xuống, đầu cậu bé đứt lìa rơi phịch vào đống táo đỏ thẫm.
Sợ hãi tột độ bao trùm lấy nàng ta, nghĩ bụng: "Phải làm sao để thiên hạ nghĩ rằng chuyện này không phải do tay mình gây ra!" Nàng ta liền chạy lên lầu vào phòng ngủ, mở ngăn kéo tủ lấy ra một chiếc khăn tay màu trắng, đặt chiếc đầu rời vào chỗ cũ trên cổ, rồi cẩn thận gấp chiếc khăn lại sao cho không lộ chút vết tích nào. Sau đó, nàng ta bế cậu bé đặt lên chiếc ghế tựa trước cửa, và nhét quả táo vào tay cậu.
Ít phút sau, Marlinchen bước vào bếp tìm mẹ. Người mẹ đang đứng bên lò sưởi, khuấy đều một nồi nước nóng. "Mẹ ơi," Marlinchen nói, "anh hai đang ngồi ngoài cửa kìa, trông anh trắng bệch ra và tay cầm một quả táo. Con xin anh quả táo mà anh chẳng thưa chẳng rằng gì cả, khiến con sợ quá." "Ra bảo nó lần nữa xem sao," người mẹ lạnh lùng đáp, "nếu nó vẫn phớt lờ, cứ giáng cho nó một cái tát." Marlinchen liền chạy ra ngoài thưa: "Anh hai, cho em quả táo đi." Thế nhưng cậu vẫn im lìm không nói, thế là cô bé giáng cho anh một bạt tai, khiến chiếc đầu liền rụng phịch xuống đất. Hoảng sợ tột cùng, Marlinchen oà khóc ré lên, chạy ngay vào bếp tìm mẹ: "Trời ơi mẹ ơi, con... con vừa đánh đứt đầu anh hai rồi!" Cô bé khóc lóc thảm thiết, nước mắt giàn giụa chẳng cách nào dỗ nguôi. "Marlinchen," người mẹ nói, "con đã gây ra chuyện gì thế này? Nhưng thôi, hãy im lặng ngay và đừng để ai hay biết; sự thể đã rồi, không cứu vãn được nữa, chúng ta sẽ đem nấu thành dồi đen." Nói đoạn, người mẹ chặt nhỏ xác cậu bé ra, bỏ vào nồi và làm thành món dồi đen; còn Marlinchen đứng bên cạnh khóc miết không thôi, nước mắt cứ thế tuôn rơi lã chã vào nồi chẳng cần phải nêm thêm muối.
Lúc ấy người cha đi làm về, ngồi vào bàn ăn và cất tiếng hỏi: "Thế con trai ta đâu rồi?" Người mẹ bưng ra một đĩa dồi đen thật lớn, còn Marlinchen cứ đứng khóc sướt mướt chẳng ngừng. Người cha lại hỏi: "Nhưng con trai ta đâu?" "À," người mẹ đáp tỉnh bơ, "thằng bé đã đi sang vùng bên thăm người bác họ của nó rồi; nó sẽ ở lại đó một thời gian." "Thế nó sang đó làm gì? Sao lại đi mà không thèm chào ta lấy một tiếng?"
"Ôi, nó nằng nặc đòi đi và xin phép được ở lại sáu tuần mà, ở trển người ta chăm sóc nó chu đáo lắm." "Chà," người đàn ông thở dài, "sao lòng dạ ta cứ bồn chồn lo lắng, cứ thấy có điềm chẳng lành. Đáng lẽ nó phải chào ta một câu chứ." Nói rồi ông bắt đầu cầm muỗng ăn, đoạn bảo: "Marlinchen, sao con lại khóc nhè thế kia? Anh con rồi sẽ sớm về thôi mà." Rồi ông ăn một miếng và khen: "Chà, vợ ơi, món này ngon tuyệt, xới thêm cho anh đi." Càng ăn ông lại càng thấy thèm thuồng, miệng giục giã: "Cho anh thêm nữa đi, em đừng hòng ăn miếng nào. Món này ngon như thể của riêng một mình anh vậy." Cứ thế ông ăn ngấu nghiến, ăn sạch bách rồi vứt toàn bộ xương xuống dưới gầm bàn cho đến khi hết sạch đĩa.
Về phần Marlinchen, cô bé lặng lẽ lui về phía tủ kéo, lấy chiếc khăn tay lụa đẹp nhất của mình ở ngăn kéo dưới cùng, lụi hụi nhặt hết đống xương dưới gầm bàn lên, bọc tất cả lại trong chiếc khăn lụa rồi ôm ra ngoài cửa, nước mắt tuôn rơi đầm đìa như máu. Bỗng nhiên, cây bách xù bắt đầu cựa mình, những cành lá rẽ sang hai bên rồi lại khép vào nhau, hệt như có ai đó đang vui mừng khôn xiết mà vỗ tay hoan hô. Cùng lúc ấy, một làn sương mờ ảo bốc lên từ tán cây, giữa làn sương ấy ngọn lửa bùng cháy rực rỡ, và từ trong ngọn lửa, một chú chim xinh đẹp tung cánh bay vút lên trời cao, cất tiếng hót vang lừng say đắm. Khi chú chim bay khuất, cây bách xù lại trở về vẻ tĩnh lặng ban đầu, và bọc khăn đựng xương cũng biến mất tăm. Riêng Marlinchen thì lòng nhẹ nhõm, vui mừng khôn tả hệt như anh trai mình vẫn còn sống. Cô bé vui vẻ bước vào nhà, ngồi vào bàn ăn ngon lành.
Còn chú chim bay vút đi, đậu lên mái nhà của một bác thợ kim hoàn và cất tiếng hót:
Mẹ tôi đã giết tôi,
Cha tôi đã ăn tôi,
Em gái nhỏ Marlinchen,
Đã gom nhặt từng khúc xương tôi,
Buộc trong chiếc khăn lụa là,
Đặt dưới gốc cây bách xù.
Kywitt, kywitt, chim đẹp là tôi!
Bác thợ kim hoàn đang ngồi trong xưởng gò một sợi dây chuyền vàng thì nghe tiếng chim hót trên mái nhà. Giai điệu vang lên thật du dương và kỳ diệu làm sao. Bác đứng phắt dậy, nhưng vội vã lao qua ngưỡng cửa đến nỗi rơi mất cả một chiếc dép. Cứ thế, bác cứ để nguyên một chân giày một chân tất, trên người vẫn quấn chiếc tạp dề thợ, một tay cầm sợi dây chuyền vàng, tay kia cầm chiếc kìm, cứ thế đi thẳng ra giữa con đường ngập tràn nắng ấm. Bác tiến lại gần, đứng ngước nhìn và cất lời: "Chim ơi, mi hót hay quá chừng! Hót lại cho ta nghe khúc vừa rồi đi." "Không," chú chim đáp, "ta không hót lại hai lần mà không công đâu! Hãy đưa cho ta sợi dây chuyền vàng kia, rồi ta sẽ hót lại cho mi nghe." "Được rồi," bác thợ kim hoàn nói, "đây, dây chuyền vàng của mi đây, giờ thì hót lại bài ca ấy đi." Chú chim liền sà xuống, dùng chiếc vuốt bên phải ngoạm lấy sợi dây chuyền vàng, bay lên đậu trước mặt bác thợ kim hoàn và cất tiếng hót:
Mẹ tôi đã giết tôi,
Cha tôi đã ăn tôi,
Em gái nhỏ Marlinchen,
Đã gom nhặt từng khúc xương tôi,
Buộc trong chiếc khăn lụa là,
Đặt dưới gốc cây bách xù.
Kywitt, kywitt, chim đẹp là tôi!
Hót xong, chú chim bay thẳng đến nhà một bác thợ giày, đậu trên mái nhà và cất tiếng hót:
Mẹ tôi đã giết tôi,
Cha tôi đã ăn tôi,
Em gái nhỏ Marlinchen,
Đã gom nhặt từng khúc xương tôi,
Buộc trong chiếc khăn lụa là,
Đặt dưới gốc cây bách xù.
Kywitt, kywitt, chim đẹp là tôi!
Bác thợ giày nghe thấy thế liền ba chân bốn cẳng chạy ào ra ngoài, trên người vẫn mặc chiếc áo sơ mi cộc tay, ngước mắt nhìn lên mái nhà và phải lấy tay che ngang trán để tránh ánh nắng chói chang. "Chim ơi," bác thợ thốt lên, "mi hót hay làm sao!" Bác liền quay vào cửa gọi lớn: "Mẹ nó ơi, ra đây mà xem, có con chim kìa, nó hót hay tuyệt cú mèo." Bác lại gọi cả con gái, lũ trẻ cùng đám học việc, cả trai lẫn gái, thế là tất cả lũ lượt kéo ra đường ngắm nhìn chú chim, trầm trồ trước vẻ đẹp lộng lẫy của nó với bộ lông đỏ và xanh óng ánh, chiếc cổ ngực ánh lên sắc vàng ròng, và đôi mắt tinh anh sáng rực như những vì sao trên trời. "Chim ơi," bác thợ giày nài nỉ, "hót lại bài ấy cho ta nghe lần nữa nào." "Không," chú chim từ chối, "ta chẳng bao giờ hót không hai lần đâu; mi phải cho ta vật gì chứ." "Bà nó ơi," người đàn ông gọi với vào trong, "lên gác xép đi, chỗ cái kệ trên cùng có đôi giày đỏ đấy, lấy xuống đây cho tôi." Người vợ liền vâng lệnh đi lấy đôi giày mang ra. "Này chú chim," bác thợ giày nói, "giờ thì hót lại khúc ca đó đi." Chú chim liền bay đến, dùng chiếc vuốt bên trái kẹp lấy đôi giày, bay ngược trở lại mái nhà và cất giọng hót:
Mẹ tôi đã giết tôi,
Cha tôi đã ăn tôi,
Em gái nhỏ Marlinchen,
Đã gom nhặt từng khúc xương tôi,
Buộc trong chiếc khăn lụa là,
Đặt dưới gốc cây bách xù.
Kywitt, kywitt, chim đẹp là tôi!
Hót dứt bài, chú chim vỗ cánh bay đi. Chân phải kẹp dây chuyền, chân trái quặp đôi giày, chú bay tít tắp đến một cái cối xay gió. Cối xay đang quay đều "klipp klapp, klipp klapp, klipp klapp", bên trong có hai mươi người thợ đang đẽo đá cộp cộp, xẻo xẻo "hick hack, hick hack, hick hack", hòa cùng tiếng cối xay "klipp klapp, klipp klapp, klipp klapp". Chú chim bay đến đậu trên cây chanh mọc trước cửa cối xay và cất tiếng hót:
Mẹ tôi đã giết tôi,
Bỗng một người thợ dừng tay,
Cha tôi đã ăn tôi.
Hai người nữa ngưng tay lắng nghe,
Em gái nhỏ Marlinchen,
Lại bốn người nữa bỏ dở công việc,
Đã gom nhặt từng khúc xương tôi,
Buộc trong chiếc khăn lụa là,
Lúc này chỉ còn tám người đẽo đá,
Đặt dưới gốc
Chỉ còn năm người,
Cây bách xù,
Và giờ chỉ còn duy nhất một người,
Kywitt, kywitt, chim đẹp là tôi!
Đến đây, người thợ cuối cùng cũng buông búa, lắng nghe trọn vẹn những câu chữ cuối cùng. "Chim ơi," anh ta thốt lên, "mi hót hay quá đỗi! Cho ta nghe ké với nào. Hót lại lần nữa cho ta nghe đi."
"Không," chú chim đáp, "ta không hót chơi hai lần mà không công đâu. Hãy biếu ta cối đá này, rồi ta sẽ hót lại cho."
"Được chứ," anh thợ nói, "nếu cối đá này là của riêng tôi, tôi đã dâng cho mi ngay."
"Đúng đấy," những người thợ khác phụ họa, "nếu nó chịu hót lại lần nữa, cứ giao cối đá cho nó." Chú chim liền sà xuống, và cả hai mươi người thợ cùng dùng một thanh xà đòn bẩy khối đá nặng nề nhấc bổng lên. Chú chim rụt cổ luồn qua lỗ hổng của cối đá, tròng khối đá vào cổ hệt như một chiếc vòng cổ nặng trịch, rồi bay ngược lên cành cây và tiếp tục cất tiếng hót:
Mẹ tôi đã giết tôi,
Cha tôi đã ăn tôi,
Em gái nhỏ Marlinchen,
Đã gom nhặt từng khúc xương tôi,
Buộc trong chiếc khăn lụa là,
Đặt dưới gốc cây bách xù.
Kywitt, kywitt, chim đẹp là tôi!
Hót xong xuôi, chú chim giương rộng đôi cánh. Chân phải mang dây chuyền, chân trái cặp đôi giày, cổ thì tròng cối đá nặng nề, chú bay thẳng một mạch về nhà người cha.
Bên trong phòng ăn, người cha, người mẹ và Marlinchen đang ngồi quanh mâm cơm. Người cha phấn khởi bảo: "Sao lòng dạ ta hôm nay thanh thản và hạnh phúc quá chừng!" "Nào có," người mẹ gạt đi, "em lại thấy bứt rứt không yên, cứ như thể một cơn giông bão lớn sắp sửa ập đến vậy." Trong khi đó, Marlinchen cứ ngồi ngây ra đó mà khóc sướt mướt. Đúng lúc ấy, chú chim sà xuống đậu trên mái nhà. Người cha vui mừng thốt lên: "Chà, lòng ta thấy vui sướng làm sao, ngoài trời nắng chiếu rực rỡ, ta có cảm giác như sắp được đoàn tụ với một người bạn tri kỷ lâu ngày không gặp." "Lắm chuyện," người đàn bà cả giấu vẻ hoảng hốt, "tôi thấy lo lắng đến run người, răng cứập vào nhau và cảm giác như có lửa đốt trong huyết quản." Nói rồi nàng ta giật phăng chiếc áo nịt ngực ra cho dễ thở, còn Marlinchen thì rúc vào góc phòng, hai tay ôm khăng khăng chiếc đĩa trước mặt và khóc đến đẫm cả nước mắt. Lúc này, chú chim đang đậu trên cây bách xù bắt đầu cất tiếng hót:
Mẹ tôi đã giết tôi,
Người mẹ liền lấy tay bịt chặt tai, nhắm nghi quyết không nhìn không nghe thấy gì nữa, thế nhưng trong tai nàng ta tiếng gió hú gầm rú dữ dội tựa cuồng phong, còn hai mắt thì bỏng rát và lóe sáng lên từng hồi chói lọi như tia chớp,
Cha tôi đã ăn tôi,
"Ôi mẹ ơi," người chồng trầm trồ, "kia là một chú chim tuyệt đẹp! Nó hót hay làm sao, ánh nắng ấm áp quá, lại thoang thoảng mùi hương thơm dịu như quế nữa chứ."
Em gái nhỏ Marlinchen,
Marlinchen gục đầu lên đầu gối khóc không màng trời đất, nhưng người cha vẫn quả quyết: "Ta phải ra ngoài kia xem cho kỳ được, phải ngắm chú chim cho thật gần mới được." "Đừng ra ngoài đó," người mẹ hoảng hốt can ngăn, "em có cảm giác như cả ngôi nhà này đang rung chuyển và bốc cháy rồi kìa." Bất chấp lời vợ, người đàn ông bước ra ngoài ngắm nhìn chú chim:
Đã gom nhặt từng khúc xương tôi,
Buộc trong chiếc khăn lụa là,
Đặt dưới gốc cây bách xù,
Kywitt, kywitt, chim đẹp là tôi!
Dứt lời, chú chim nhả sợi dây chuyền vàng rơi xuống, và kỳ diệu thay, nó vòng đúng ngay vào cổ người cha, vừa khít một cách hoàn hảo đến kỳ lạ. Ông bước chân vào nhà, hí hửng khoe: "Mấy người xem này, chim đâu mà đẹp thế không biết, nó còn tặng ta cả một sợi dây chuyền vàng ròng sang trọng chưa kìa, đáng yêu làm sao!" Trái ngược với chồng, người vợ vô cùng khiếp hãi, ngã quỵ xuống sàn nhà khiến chiếc mũ đội đầu tuột rơi ra. Chú chim trên mái lại cất tiếng hót:
Mẹ tôi đã giết tôi.
"Ước gì ta được chôn vùi dưới lòng đất sâu ngàn thước để không phải nghe những âm thanh này nữa!"
Cha tôi đã ăn tôi,
Nghe đến đây, người đàn bà ngất lịm đi như chết.
Em gái nhỏ Marlinchen,
"Ôi," Marlinchen thốt lên, "con cũng ra ngoài xem chú chim có tặng gì cho con không," rồi cô bé lon ton chạy ra.
Đã gom nhặt từng khúc xương tôi,
Buộc trong chiếc khăn lụa là,
Chú chim liền thả đôi giày đỏ xuống cho cô bé.
Đặt dưới gốc cây bách xù,
Kywitt, kywitt, chim đẹp là tôi!
Marlinchen vui sướng nhảy cẫng lên, hân hoan xỏ chân vào đôi giày đỏ mới tinh, vừa nhảy nhót vừa tung tăng chạy vào nhà. "Chà," cô bé reo lên, "lúc ra ngoài con buồn bã bao nhiêu thì giờ lại nhẹ nhõm vui tươi bấy nhiêu; chú chim này tuyệt vời thật đấy, đã tặng cho con hẳn một đôi giày đỏ!" "Thế ư," người mẹ bỗng chồm dậy, mái tóc dựng đứng lên hệt những ngọn lửa liếm láp, "ta cảm giác như ngày tận thế đến nơi rồi! Ta cũng phải ra ngoài xem lòng dạ có khá hơn chút nào không." Vừa đặt chân qua khỏi ngưỡng cửa, rầm một tiếng! Chú chim thả ngay cối đá nặng trịch xuống đầu nàng ta, giáng cho một đòn chí mạng nghiền nát tan tành. Nghe tiếng động kinh hoàng ngoài cửa, người cha và Marlinchen vội vã chạy ra. Từ đống đổ nát, khói bốc lên nghi ngút cùng những ngọn lửa bùng cháy rực rỡ, và khi khói lửa tan đi, cậu con trai nhỏ bé bằng xương bằng thịt đã hiện hình trở lại. Cậu nắm lấy tay cha và em gái Marlinchen, cả ba vô cùng mừng rỡ, cùng nhau bước quây quần vào nhà và ngồi vào mâm cơm ấm cúng.
