Một người thợ xay nọ dần rơi vào cảnh nghèo túng, chẳng còn lại gì ngoài cối xay và một cây táo lớn ở phía sau. Một hôm, khi ông vào rừng đốn củi, một lão già lạ mặt chưa từng thấy bao giờ bước đến bảo rằng: “Sao phải nhọc sức đốn củi làm chi? Ta sẽ làm cho ngươi giàu có, nếu ngươi chịu hứa giao cho ta vật đang đứng đằng sau cối xay?” Người thợ xay đinh ninh đó là cây táo liền nghĩ thầm: “Còn gì ngoài cây táo được chứ?” Thế rồi ông ta đồng ý, làm giấy cam kết đưa cho kẻ lạ mặt. Lão ta cười nhạt, nói: “Ba năm nữa ta sẽ đến lấy đi thứ thuộc về ta,” rồi biến mất.
Lúc người thợ xay về đến nhà, vợ ông liền ra đón và hỏi: “Này ông, vì sao nhà mình bỗng dưng giàu có thế này? Mọi hòm rương tự nhiên đều đầy ắp, chẳng có ai mang vào mà tôi cũng chẳng rõ duyên cớ ra sao.” Ông đáp: “Đó là của một người lạ ta gặp trong rừng hứa ban cho khối tài sản lớn. Đổi lại, ta đã hứa giao cho lão thứ đang đứng đằng sau cối xay; chúng ta có thể cho lão cây táo lớn ấy mà.” Người vợ hoảng hốt kêu lên: “Ôi giời ơi, chồng tôi ơi, đó chắc hẳn là ác quỷ rồi! Lão đâu có ý định lấy cây táo, mà là con gái chúng ta, lúc nãy đang đứng quét sân đằng sau cối xay cơ mà!”
Con gái người thợ xay là một thiếu nữ xinh đẹp, ngoan đạo, suốt ba năm liền sống trong sự kính sợ Chúa và không vướng tội lỗi. Thế nên, khi thời hạn đã hết và đến ngày ác quỷ đến bắt cô đi, cô liền tắm rửa sạch sẽ rồi dùng phấn vẽ một vòng tròn xung quanh mình. Ác quỷ xuất hiện từ sáng sớm, nhưng không tài nào đến gần cô được. Nó tức giận quát tháo người thợ xay: “Hãy đem hết nước đi, đừng cho nó rửa ráy gì nữa, bằng không ta chẳng làm gì được nó đâu.” Người thợ xay sợ hãi làm theo. Sáng hôm sau, ác quỷ quay lại, nhưng cô đã khóc ướt đẫm hai bàn tay khiến chúng hoàn toàn sạch sẽ. Lần nữa, ác quỷ không thể đến gần, liền lồng lộn thét lên với người thợ xay: “Hãy chặt phăng tay nó đi, nếu không ta sẽ chẳng khuất phục được nó đâu.” Người thợ xay bàng hoàng đáp: “Sao ta có thể nỡ chặt tay chính đứa con dứt ruột sinh ra?” Ác quỷ liền đe dọa: “Nếu ngươi không làm, ngươi là của ta, và chính ngươi sẽ phải chịu thay.” Người cha hoảng loạn, đành nhượng bộ. Ông bước đến bên con gái và nói: “Con ơi, nếu cha không chặt đứt hai tay con, quỷ dữ sẽ bắt cha đi, vì quá sợ hãi mà cha đã hứa làm điều đó. Hãy cứu cha trong cơn hoạn nạn này và tha thứ cho tội lỗi cha gây ra cho con.” Cô đáp: “Thưa cha, cha muốn đối xử với con thế nào cũng được, con là con của cha mà.” Nói rồi, cô đưa cả hai tay ra và để mặc cho cha chặt đứt.
Ác quỷ đến lần thứ ba, nhưng cô đã khóc suốt bao nhiêu lâu trên phần cổ tay cụt, khiến chúng rốt cuộc vẫn sạch tinh tươm. Bấy giờ nó đành chịu thua, hoàn toàn mất quyền tha hóa cô. Người thợ xay bảo cô rằng: “Nhờ có con mà ta nhận được khối tài sản lớn nhường này, cha sẽ chăm sóc con thật chu đáo trọn đời.” Nhưng cô đáp: “Con không thể ở lại đây, con phải đi thôi, những người nhân lòng trắc ẩn sẽ cho con bất cứ thứ gì con cần.” Đoạn, cô nhờ người buộc hai cánh tay cụt vào lưng, lên đường từ lúc rạng đông và đi suốt cả ngày cho đến khi màn đêm buông xuống. Cô đến một khu vườn hoàng gia, dưới ánh trăng mờ ảo, cô thấy trong vườn mọc đầy những cây trĩu quả, nhưng chẳng thể bước vào vì xung quanh nước ngập mênh mông. Do đã đi suốt cả ngày chưa hột cơm vào bụng, cơn đói cào xé tâm can, cô thầm nghĩ: “Ôi, phải chi mình được vào trong để ăn chút trái cây, bằng không chắc đói mà chết mất!” Thế rồi cô quỳ xuống, kêu cầu Thiên Chúa và thành tâm cầu nguyện. Bỗng một thiên thần hiện xuống, ngăn dòng nước lại để hào nước cạn khô, nhờ thế cô có thể bước qua. Cô tiến vào khu vườn và thiên thần đi cùng cô. Cô nhìn thấy một cây trĩu quả lê, nhưng tất cả đều đã bị kiểm đếm. Cô bèn tiến lại, để làm dịu cơn đói, cô dùng miệng cắn một quả trên cây, nhưng tuyệt đối không ăn thêm. Người làm vườn đang canh gác, nhưng vì có thiên thần đứng cạnh, hắn hoảng sợ đinh ninh thiếu nữ là một hồn ma nên đếm nỗi im lặng, chẳng dám kêu lên hay cất lời với bóng hình ấy. Ăn xong quả lê, cô cảm thấy thỏa mãn, bèn đi khuất vào giữa lùm cây. Nhà vua chủ nhân khu vườn sáng hôm sau đi dạo xuống đó, kiểm tra và phát hiện mất một quả lê, liền gặng hỏi người làm vườn xem nó đã đi đâu vì chẳng thấy rơi dưới gốc. Người làm vườn đáp: “Đêm qua, có một bóng ma cụt tay đã lẻn vào và dùng miệng ăn mất một quả lê ạ.” Nhà vua hỏi: “Làm sao bóng ma ấy vượt qua được mặt nước, và sau khi ăn xong nó đi đâu?” Người làm vườn đáp: “Có một đấng mặc y phục trắng tinh từ thiên đường hạ giới đã chặn dòng nước lại để bóng ma bước qua hào. Vì nghĩ đó chắc hẳn là thiên thần, con sợ hãi không dám hỏi cũng chẳng dám la lên. Ăn xong quả lê, bóng ma ấy lại quay về lối cũ.” Nhà vua bảo: “Nếu đúng như lời ngươi nói, tối nay trẫm sẽ cùng canh gác với ngươi.”
Khi trời tối hẳn, nhà vua ra vườn mang theo một vị linh mục để trò chuyện với bóng ma. Cả ba ngồi nấp dưới gốc cây và canh chừng. Đến nửa đêm, thiếu nữ lủi thủi bò ra từ lùm cây, tiến đến cây lê và lại dùng miệng ăn một quả, bên cạnh cô là vị thiên thần mặc y phục trắng. Vị linh mục liền bước ra hỏi: “Ngươi từ thiên đường hay trần thế tới? Ngươi là linh hồn hay người trần mắt thịt?“ Cô đáp: “Tôi không phải hồn ma, mà là một kẻ phàm trần bất hạnh bị tất cả bỏ rơi, ngoại trừ Chúa.” Nhà vua liền nói: “Dù cả thế giới có quay lưng, trẫm cũng sẽ không bỏ rơi nàng.” Ông đưa cô về hoàng cung, vì cô vừa xinh đẹp lại đức hạnh, ông đem lòng yêu thương hết mực, cho người đúc đôi tay bằng bạc cho cô và lập cô làm hoàng hậu.
Một năm sau, nhà vua phải xuất chinh trận mạc, bèn gửi gắm hoàng hậu trẻ cho thân mẫu chăm sóc và dặn rằng: “Nếu nàng sinh nở, hãy hết lòng phụng dưỡng, chăm sóc và viết thư báo tin ngay cho trẫm.” Chẳng mấy chốc, hoàng hậu hạ sinh một hoàng tử kháu khỉnh. Hoàng thái hậu vội vã viết thư loan báo tin vui. Nhưng trên đường đi, người đưa tin dừng lại bên một con suối, vì quá mệt mỏi sau chặng đường dài nên đã ngủ thiếp đi. Lúc ấy, ác quỷ vốn luôn tìm cách hại vị hoàng hậu đức hạnh liền đến tráo đổi bức thư thành một nội dung khác, bịa đặt rằng hoàng hậu đã sinh ra một quái vật. Đọc xong thư, nhà vua bàng hoàng đau xót, nhưng vẫn hồi âm dặn dò hãy hết lòng chăm sóc hoàng hậu thật chu đáo cho đến khi ông trở về. Người đưa tin cầm thư lên đường quay lại, nhưng khi ngang qua chốn cũ lại quỵ xuống ngủ say. Ác quỷ một lần nữa xuất hiện, nhét vào túi hắn một bức thư khác, trong đó viết lệnh phải đem cả hoàng hậu lẫn đứa con đi sử tử. Hoàng thái hậu bàng hoàng suy sụp khi nhận được bức thư, không tài nào tin nổi. Bà viết thư phản hồi cho nhà vua nhưng chẳng nhận được hồi âm nào khác, bởi lẽ mỗi lần như thế ác quỷ đều đánh tráo thư giả, và trong bức thư cuối cùng còn lệnh cho bà phải giữ lại lưỡi và đôi mắt của hoàng hậu làm bằng chứng cho thấy lệnh đã được thi hành.
Thế nhưng hoàng thái hậu vô cùng đau xót khi nghĩ đến cảnh máu mụn oan khiên ấy phải đổ xuống, bèn lén sai người bắt một con hươu vào ban đêm, cắt lấy lưỡi và mắt của nó để cất giữ. Sau đó, bà nói với hoàng hậu: “Ta không thể xử tử con theo lệnh vua ban, nhưng con không thể ở lại đây được nữa. Hãy mang con đi vào chốn nhân gian rộng lớn và đừng bao giờ quay trở lại đây.” Người phụ nữ bất hạnh buộc con vào sau lưng, đẫm lệ ra đi. Cô đi lạc vào một khu rừng rậm hoang vu, bèn quỳ xuống cầu nguyện cùng Thiên Chúa, và thiên thần của Chúa đã hiện ra dẫn dắt cô đến một ngôi nhà nhỏ trên có tấm biển đề: “Nơi đây muôn người tự do.” Một thiếu nữ trắng muốt tựa tuyết bước ra từ ngôi nhà nhỏ và cất tiếng: “Chào mừng Hoàng hậu,” rồi đón cô vào trong. Họ tháo đứa bé ra khỏi lưng cô, áp vào ngực cho bú rồi đặt vào chiếc nôi xinh xắn. Người phụ nữ bấy giờ mới cất lời hỏi: “Sao cô biết tôi là hoàng hậu?” Thiếu nữ áo trắng đáp: “Tôi là thiên thần được Chúa cử đến để che chở cho mẹ con cô.” Hoàng hậu sống trong ngôi nhà nhỏ ấy suốt bảy năm, được chăm sóc chu đáo, và nhờ ơn phước của Chúa cùng sự ngoan đạo của mình, đôi tay đã bị chặt đứt thuở nào nay mọc trở lại.
Cuối cùng nhà vua cũng chiến thắng trở về, và tâm nguyện đầu tiên của ông là được gặp lại vợ con. Bấy giờ, hoàng thái hậu già nua bắt đầu khóc lóc thảm thiết và nói: “Đồ ác độc, sao con lại viết thư bảo mẹ tước đoạt sinh mạng của hai mẹ con vô tội?” Bà chìa ra hai bức thư do ác quỷ mạo danh, rồi tiếp lời: “Mẹ đã làm đúng như con dặn,” đồng thời đưa ra tín vật là chiếc lưỡi và đôi mắt. Nhà vua bấy giờ bật khóc nức nở vì người vợ tội nghiệp và đứa con trai bé bỏng, nỗi đau đớn xé lòng khiến hoàng thái hậu động lòng thương xót, liền bảo: “Hãy nguôi ngoai đi con, nàng ấy vẫn còn sống; mẹ đã lén sai người giết một con hươu để lấy tín vật này; nhưng mẹ đã buộc đứa bé vào lưng vợ con, bảo nàng bước ra chốn rộng lớn và thề không bao giờ quay lại đây vì con khi ấy đang vô cùng tức giận.” Nghe vậy, nhà vua thốt lên: “Trẫm sẽ đi tận chân trời góc bể, sẽ chẳng ăn chẳng uống cho đến khi tìm lại được vợ con, trừ phi họ đã bị sát hại hoặc chết vì đói khát.”
Thế là nhà vua bôn ba ròng rã suốt bảy năm trời, tìm kiếm nàng ở từng khe đá hang cùng ngõ hẻm nhưng chẳng thấy đâu, chỉ đinh ninh nàng đã chết vì khốn quẫn. Suốt quãng thời gian ấy, ông không hề ăn uống gì mà chỉ nhờ ơn Chúa nâng đỡ. Cuối cùng, ông cũng đặt chân đến một khu rừng lớn và tìm thấy ngôi nhà nhỏ với tấm biển: “Nơi đây muôn người tự do.” Thiếu nữ áo trắng bước ra, nắm lấy tay ông dẫn vào nhà, cất lời: “Chào mừng Bệ hạ,” và hỏi ông từ đâu đến. Ông đáp: “Trẫm đã bôn ba ngót nghét bảy năm để tìm kiếm vợ con, nhưng mãi vẫn không thấy.” Thiên thần dọn đồ ăn thức uống nhưng ông chẳng màng đụng đến, chỉ xin được nghỉ ngơi đôi chút. Ông ngả mình chợp mắt, lấy chiếc khăn tay che mặt lại.
Bấy giờ thiên thần bước vào căn phòng nơi hoàng hậu đang ngồi cùng con trai — cậu bé thường được gọi là “Sầu Muộn” — và bảo nàng: “Hãy ra ngoài cùng con đi, chồng của nàng đã đến rồi.” Nàng bước đến nơi ông đang nằm, chiếc khăn che mặt bỗng tuột xuống. Nàng liền bảo: “Sầu Muộn, hãy nhặt khăn tay của cha lên và che mặt lại cho người.” Đứa trẻ nhặt lên và phủ lại lên mặt cha. Nhà vua trong giấc ngủ nghe rõ mọi chuyện, cố tình để tuột chiếc khăn rơi xuống một lần nữa. Cậu bé đâm ra sốt ruột, cất lời: “Mẹ ơi, sao con lại phải che mặt cho cha khi con chẳng có cha trên cõi đời này? Mẹ đã dạy con đọc kinh ‘Lạy Cha chúng con ở trên trời’ và bảo rằng cha con ở trên thiên đàng và chính là vị Chúa nhân từ, chứ sao con lại nhận ra một người rừng thế này chứ? Ông ấy không phải cha con.” Nghe đến đây, nhà vua vùng dậy hỏi xem họ là ai. Nàng liền đáp: “Em là vợ của chàng, và đây là con trai của chàng, bé Sầu Muộn.” Ông nhìn thấy đôi tay bằng xương bằng thịt của nàng, thảng thốt: “Vợ ta cơ mà, tay nàng phải bằng bạc cơ mà.” Nàng đáp: “Chúa nhân từ đã cho đôi tay bằng xương bằng thịt của em mọc trở lại;” thiên thần bước vào trong phòng trong, mang đôi tay bạc ra đưa cho ông xem. Lúc này thì ông hoàn toàn tin chắc đây chính là người vợ hiền và đứa con trai dấu yêu của mình, ông ôm lấy họ hôn hít trong niềm hạnh phúc vô bờ và thốt lên: “Một tảng đá nặng trịch cuối cùng đã trút khỏi lồng ngực trẫm.” Thiên thần của Chúa cùng họ dùng chung một bữa ăn, sau đó họ trở về cung điện của hoàng thái hậu. Khắp nơi rộn rã cờ hoa mừng tiệc đoàn viên, nhà vua và hoàng hậu tổ chức hôn lễ lại từ đầu và sống hạnh phúc viên mãn đến cuối đời.
