Ngày xửa ngày xưa, có một vị hoàng hậu già mất chồng đã nhiều năm, và bà có một cô con gái vô cùng xinh đẹp. Khi công chúa lớn lên, nàng được gả cho một vị hoàng tử ở một vương quốc rất xa. Đến ngày kết hôn, khi nàng phải lên đường sang xứ sở xa xôi ấy, vị hoàng hậu già đã chuẩn bị cho con rất nhiều vật dụng bằng vàng bạc quý giá, cùng bao trang sức vàng bạc, chén ngọc và trân châu — tóm lại là tất cả những gì thuộc về của hồi môn hoàng gia, bởi bà thương con gái bằng cả trái tim mình. Bà cũng cử người hầu gái đi cùng để hộ tống nàng đến gặp chú rể. Mỗi người được cấp một con ngựa cho chuyến đi, nhưng con ngựa của ái nữ nhà vua tên là Falada và có khả năng nói chuyện. Khi giờ phút chia tay đã đến, người mẹ già bước vào phòng ngủ, dùng một con dao nhỏ rạch ngón tay mình cho đến khi rướm máu. Sau đó, bà đưa một chiếc khăn trắng ra hứng lấy ba giọt máu, trao nó cho con gái và dặn rằng: “Con gái yêu dấu, hãy giữ gìn vật này thật cẩn thận, nó sẽ giúp ích cho con dọc đường.”
Hai người từ biệt nhau trong nỗi buồn đau; công chúa nhét mảnh vải vào ngực áo, leo lên lưng ngựa và lên đường đến chỗ vị hôn của mình. Đi được một quãng, nàng cảm thấy khát cháy cổ bèn bảo người hầu gái: “Hãy xuống ngựa, lấy chiếc cốc mà ngươi đã mang theo cho ta để múc ít nước suối, ta muốn uống.” Người hầu gái đáp: “Nếu cô khát thì cứ tự xuống ngựa, cúi xuống mà uống lấy nước suối chứ ta không đời nào làm người hầu cho cô đâu.” Vì quá khát, công chúa đành xuống ngựa, cúi người bên dòng suối uống nước mà không được phép dùng chiếc cốc vàng. Nếp than thở: “Ôi, trời đất ơi!” Và ba giọt máu liền đáp lời: “Nếu hiền mẫu mà hay biết, trái tim người chắc vỡ tan.” Nhưng công chúa con vua vốn khiêm nhường, không nói gì thêm, lặng lẽ lên ngựa đi tiếp.
Nàng đi thêm dặm trường, trời ngày càng oi ả, ánh nắng thiêu đốt khiến nàng lại khát khô cổ họng. Khi đến một dòng suối khác, nàng lại gọi người hầu gái: “Hãy xuống ngựa, lấy cốc vàng múc cho ta ít nước,” bởi nàng đã quên bẵng đi những lời hỗn xược lúc trước. Nhưng người hầu gái còn hất hàm kiêu ngạo hơn: “Muốn uống thì tự túc mà uống lấy, ta không buồn làm tớ cho cô đâu.” Bấy giờ, vì cơn khát quá đỗi bức bách, công chúa đành xuống ngựa, cúi người bên dòng nước chảy, vừa khóc vừa than: “Ôi, trời đất ơi!” Và những giọt máu lại cất tiếng đáp: “Nếu hiền mẫu hay biết chuyện này, trái tim người chắc vỡ tan.” Trong lúc đang cúi rạp người uống nước như thế, chiếc khăn có ba giọt máu từ ngực áo nàng tuột ra, trôi theo dòng nước từ lúc nào mà nàng không hề hay biết, nỗi muộn phiền đã che mờ tất cả. Tuy nhiên, ả hầu gái đã nhìn thấy và vô cùng đắc ý vì thầm nghĩ giờ đây mình đã nắm quyền uy trên tay người cô dâu thực sự, bởi từ khi mất đi những giọt máu, công chúa đã trở nên yếu đuối và mất hết sức mạnh.
Thế nên, khi công chúa muốn leo lên lại con ngựa tên là Falada, ả hầu gái liền quát lên: “Con Falada này hợp với ta hơn, còn con ngựa còm của mày thì vừa vặn với mày đấy!” Và công chúa đành phải chịu thua thiệt. Tiếp đó, kèm theo vô số lời cay độc, ả bắt công chúa phải cởi bỏ trang phục hoàng gia để đổi lấy bộ quần áo rách rưới của chính ả. Cuối cùng, ả ép nàng phải thề dưới vòm trời quang đãng rằng sẽ không hé lộ nửa lời về chuyện này trước hoàng gia; nếu không chịu thề, nàng sẽ bị giết ngay tại chỗ. Nhưng chú ngựa Falada đã chứng kiến tất cả và ghi nhớ trọn vẹn.
Ả hầu gái leo lên lưng Falada, còn cô dâu đích thực phải cưỡi con ngựa xấu xí, và họ cứ thế tiếp tục hành trình cho đến khi đặt chân tới hoàng cung. Sự xuất hiện của đoàn người mang lại niềm vui lớn khắp nơi. Hoàng tử lao ra đón, đỡ ả hầu gái xuống ngựa và đinh ninh đó chính là vị hôn thê của mình. Ả được đưa lên lầu cao, trong khi vị công chúa thực sự bị bỏ lại đứng dưới sân. Nhìn qua cửa sổ, vị quốc vương già thấy nàng đứng dưới sân rụt rè, mảnh dẻ và xinh đẹp nhường nào, liền vội vã bước vào gian phòng hoàng gia, hỏi người cô dâu mới về thiếu nữ đang đứng dưới sân kia là ai. “Đó là đứa tôi nhặt dọc đường để làm bạn đồng hành thôi; xin ngài cho nó việc gì làm để nó khỏi đứng không ở đó.” Nhưng nhà vua chẳng có việc gì giao cho nàng, cũng chẳng biết phân phó việc chi, bèn nói: “Ta có một cậu bé chăn ngỗng, nó có thể giúp thằng bé ấy.” Cậu bé chăn ngỗng tên là Conrad, và vị hoàng hậu tương lai đích thực từ đó phải phụ giúp cậu chăn ngỗng.
Chẳng bao lâu sau, mụ cô dâu giả mạo liền nói với vị hoàng tử trẻ: “Chồng yêu dấu, em xin chàng một chuyện này.” Chàng đáp: “Anh sẵn lòng làm bất cứ điều gì.” “Vậy hãy sai người đến lò mổ, cắt đầu con ngựa mà em đã cưỡi khi nãy đi, vì nó cứ làm em bực mình dọc đường.” Thực chất, ả ta sợ con ngựa sẽ mở miệng kể lại cách đối xử tàn nhẫn của ả với con gái nhà vua. Cuối cùng, ả cũng ép được nhà vua đồng ý, và chú ngựa trung thành Falada phải chịu số phận bi thảm. Tin ấy thấu tai công chúa thực sự, nàng liền bí mật hứa sẽ thưởng cho gã đồ tể một đồng tiền vàng nếu hắn làm giúp nàng một việc nhỏ. Ở thành phố có một cái cổng vòm tối tăm, nơi mỗi sáng và chiều nàng phải lùa đàn ngỗng qua đó: nàng xin hắn hãy đóng đinh chiếc đầu Falada lên khung cửa ấy, để nàng có thể ngắm nhìn nó nhiều lần nữa. Gã thợ mổ gật đầu hứa hẹn, chặt đầu con ngựa và đóng chặt nó vào phía dưới vòm cổng tối tăm.
Sáng sớm tinh mơ, khi nàng cùng Conrad lùa đàn vật đi qua vòm cổng này, nàng cất tiếng nói vọng lên:
— Ôi Falada, ngươi treo lơ lửng ở đó sao!
Rồi chiếc đầu ngựa đáp lại:
— Ôi nữ hoàng trẻ, số kiếp ngài xiết bao khốn đốn!
Nếu người mẹ hiền thục của ngài hay biết,
Trái tim Người chắc chắn sẽ vỡ tan làm đôi.
Họ tiếp tục lùa đàn ngỗng ra khỏi thành phố đi về vùng đồng quê. Khi đến bãi cỏ, nàng ngồi xuống, xõa mái tóc óng ả như vàng ròng của mình ra. Conrad trông thấy liền mê mẩn trước ánh hào quang ấy và toan với tay bứt lấy vài sợi. Nàng bèn cất tiếng ngâm:
— Hỡi ngọn gió hiền hòa, hãy thổi, hãy thổi đi,
Thổi bay chiếc mũ nhỏ của Conrad đi nơi khác,
Khiến nó phải chạy ngược chạy xuôi săn đuổi,
Cho đến khi ta tết xong mái tóc này,
Và búi gọn lại trên đầu.
Ngay lập tức, một cơn gió lốc thổi mạnh cuốn chiếc mũ của Conrad bay vút đi xa ngút ngàn trên đồng cỏ, buộc cậu ta phải cắm cổ chạy theo. Khi cậu quay lại, nàng đã chải xong mái tóc và búi gọn gàng, khiến cậu chẳng tơ hào được sợi nào. Conrad đâm ra tức tối, chẳng thèm nói chuyện với nàng nữa. Cứ thế, họ canh giữ đàn ngỗng cho đến tận chiều tối rồi cùng nhau quay về.
Hôm sau, khi lùa đàn ngỗng qua vòm cổng tối tăm, thiếu nữ lại cất tiếng:
— Ôi Falada, ngươi treo lơ lửng ở đó sao!
Và Falada đáp lời:
— Ôi nữ hoàng trẻ, số kiếp ngài xiết bao khốn đốn!
Nếu người mẹ hiền thục của ngài hay biết,
Trái tim Người chắc chắn sẽ vỡ tan làm đôi.
Đến đồng cỏ, nàng lại ngồi xuống chải tóc, Conrad xông tới định tóm lấy liền bị nàng vội vã cất lời cản lại:
— Hỡi ngọn gió hiền hòa, hãy thổi, hãy thổi đi,
Thổi bay chiếc mũ nhỏ của Conrad đi nơi khác,
Khiến nó phải chạy ngược chạy xuôi săn đuổi,
Cho đến khi ta tết xong mái tóc này,
Và búi gọn lại trên đầu.
Thế là gió lại lồng lộng thổi bay chiếc mũ của cậu bé đi xa tít tắp, buộc Conrad phải chạy theo mệt nghỉ. Lúc cậu quay về, mái tóc nàng đã được búi lên từ lâu, chẳng còn tia hy vọng nào cho cậu nữa. Cả hai cứ thế chăn ngỗng đến tận chiều chập tối.
Nhưng chiều hôm ấy, sau khi về đến nhà, Conrad liền tìm gặp vị vua già và thưa: “Con không muốn chăn ngỗng với đứa con gái đó nữa đâu!” “Tại sao thế?” Vị quốc vương già hỏi. “Dạ, vì nó cứ làm con bực mình suốt cả ngày.” Vị vua già liền lệnh cho cậu thuật lại những gì nàng đã làm. Conrad kể: “Buổi sáng, khi chúng con lừa đàn ngỗng qua vòm cổng tối, có một cái đầu ngựa còm cõi treo trên tường, và nó nói với cái đầu ấy rằng:
— Ôi Falada, ngươi treo lơ lửng ở đó sao!
Và cái đầu đáp lại:
— Ôi nữ hoàng trẻ, số kiếp ngài xiết bao khốn đốn!
Nếu người mẹ hiền thục của ngài hay biết,
Trái tim Người chắc chắn sẽ vỡ tan làm đôi.”
Rồi Conrad tiếp tục kể lại những chuyện xảy ra ngoài bãi cỏ chăn ngỗng, và cách cậu phải bươu đầu chạy theo chiếc mũ của mình như thế nào.
Vị vua già ra lệnh cho cậu tiếp tục lùa đàn vật ra đồng vào ngày hôm sau. Vừa sáng sớm, ngài đã đến ẩn nấp phía sau vòm cổng tối tăm và tận tai nghe thiếu nữ trò chuyện với chiếc đầu Falada. Sau đó, ngài cũng đi ra đồng mộc, nấp vào bụi rậm ven bãi cỏ. Chẳng mấy chốc, ngài tận mắt chứng kiến cô bé chăn ngỗng và cậu bé chăn ngỗng lùa đàn gia súc đến, rồi một lúc sau nàng lại ngồi xuống, tháo mái tóc tỏa sáng rực rỡ của mình ra. Nàng cất tiếng:
— Hỡi ngọn gió hiền hòa, hãy thổi, hãy thổi đi,
Thổi bay chiếc mũ nhỏ của Conrad đi nơi khác,
Khiến nó phải chạy ngược chạy xuôi săn đuổi,
Cho đến khi ta tết xong mái tóc này,
Và búi gọn lại trên đầu.
Ngay lập tức, một luồng gió mạnh thổi bay chiếc mũ của Conrad khiến cậu ta phải cắm cổ chạy tít đi xa, trong khi thiếu nữ bình thản tiếp tục chải và tết mái tóc của mình. Nhà vua quan sát tất cả sự việc. Rồi ngài lặng lẽ quay về mà không để lộ tung tích. Đến chiều tối, khi cô bé chăn ngỗng trở về nhà, ngài gọi riêng nàng ra và gặng hỏi lý do vì sao lại làm những việc ấy. “Dạ, con không thể nói cho ngài biết, cũng chẳng dám than vãn nỗi niềm với bất kỳ ai trên cõi đời này, bởi con đã thề dưới bầu trời cao xanh rằng sẽ không hé lộ; nếu không giữ lời thề ấy, con đã mất mạng rồi.” Dù nhà vua gặng hỏi và không để nàng yên, ngài vẫn chẳng khai thác được gì từ nàng. Bấy giờ ngài mới bảo: “Nếu con không chịu nói cho ta nghe, thì hãy thổ lộ nỗi lòng với chiếc lò sưởi bằng sắt đằng kia xem sao.” Nói rồi ngài bước đi. Nàng bèn bò vào trong lò sưởi bằng sắt, bắt đầu khóc lóc thảm thiết, trút hết bầu tâm sự trong lòng: “Ở đây con bị cả thế giới bỏ rơi, vậy mà con đường đường là một vị công chúa con vua, bị một ả hầu gái giả mạo dùng vũ lực ép vào bước đường cùng, buộc phải cởi bỏ xiêm y hoàng gia. Ả ta đã cướp mất vị trí của con bên cạnh chú rể, còn con phải chịu cảnh làm tôi đòi chăn ngỗng. Ôi, nếu mẹ con mà hay biết chuyện này, trái tim Người chắc sẽ vỡ tan.”
Nhưng vị quốc vương già đang đứng áp tai bên ống khói lò sưởi bên ngoài, nghe trọn vẹn từng lời nàng nói. Ngài liền quay vào, bảo nàng bước ra khỏi lò. Khi những bộ xiêm y hoàng gia được khoác lên người, nàng đẹp lộng lẫy đến ngỡ ngàng! Nhà vua liền triệu hoàng tử tới, sự thật phơi bày rằng chàng đang rước nhầm một ả hầu gái giả danh, còn vị hôn thê đích thực chính là cô bé chăn ngỗng đứng đây. Hoàng tử vỡ òa niềm hạnh phúc khôn tả khi ngắm nhìn dung nhan trẻ trung và kiều diễm của nàng. Một bữa tiệc lớn được chuẩn bị linh đình, toàn thể thần dân cùng bạn bè gần xa đều được mời đến dự. Ngồi ở vị trí trang trọng nhất trên bàn tiệc là chú rể, một bên là công chúa, bên kia là ả hầu gái. Nhưng ả hầu gái đã bị lóa mắt trước ánh hào quang chói lọi nên không thể nhận ra nàng công chúa trong bộ dạng kiêu sa ấy.
Khi mọi người đã ăn uống no say và hân hoan vui vẻ, vị vua già liền đưa ra một câu đố cho ả hầu gái: “Xứng đáng chịu hình phạt nào cho kẻ có hành vi đối xử tệ bạc với chủ nhân của mình như thế này?” — rồi ngài kể lại toàn bộ câu chuyện và hỏi phán quyết cho một kẻ như thế. Mụ cô dâu giả mạo liền đáp: “Hắn chẳng xứng đáng kết cục nào khác ngoài việc bị lột sạch quần áo, nhét vào một chiếc thùng đóng đầy đinh nhọn bên trong, rồi buộc sau hai con ngựa trắng để chúng lê la qua từng con phố cho đến chết.” Vị vua già phán: “Chính là ngươi đấy! Ngươi đã tự tuyên án cho chính mình, và ngươi sẽ phải chịu đúng hình phạt ấy.” Sau khi bản án được thi hành, vị hoàng tử kết hôn cùng người vợ thực sự của mình, và hai người cùng nhau trị vì vương quốc trong hòa bình, hạnh phúc muôn đời.
