Đức Vua có một cô con gái đẹp tuyệt trần, nhưng ngặt nỗi nàng ta lại kiêu kỳ và ngạo mạn đến độ chẳng có vị vương tôn quý tộc nào lọt vào mắt xanh. Hết người này đến người khác bị nàng cự tuyệt phũ phàng, lại còn chuốc lấy những lời chế giễu cay nghiệt.

Một hôm, nhà Vua tổ chức một bữa yến tiệc linh đình và cho mời tất cả các chàng trai có khả năng kết hôn từ khắp chốn gần xa tề tựu về dự. Họ được xếp thành một hàng dài theo đúng thứ tự địa vị và tước hiệu: trước tiên là các vị vua, rồi đến các đại công tước, hoàng tử, bá tước, nam tước và cuối cùng là tầng lớp quý tộc. Công chúa được dẫn đi dọc theo hàng người ấy, nhưng ngắm ai nàng cũng chê bai đủ điều: người thì quá béo, nàng bĩu môi: “Cái thùng rượu”; kẻ thì quá cao, nàng phán ngay: “Cao lênh khênh mà rỗng tuếch bên trong”; người thứ ba thì quá lùn, chê rằng: “Lùn tịt mà chậm chạp”; kẻ thứ tư da xanh xao, bèn bảo: “Trông như chết trôi”; người thứ năm đỏ mặt tía tai, lại ví như “Con gà chọi”; và kẻ thứ sáu thì đứng không thẳng thom, bị chê là “Khúc gỗ tươi dựng sau lò sưởi”.

Cứ thế, chẳng sót một ai là không bị nàng châm chọc, nhưng nàng ta giễu cợt cay đắng nhất là một vị vua trẻ tuổi đứng tận phía trên hàng người, có chiếc cằm hơi khằn khụt. “Ối chao,” nàng vừa cười ré lên vừa la lớn, “cái cằm của ngài ta trông giống hệt mỏ chim họa mi!” Và kể từ dạo đó, người ta gọi ngài là Vua Râu Họa Mi.

Phần nhà Vua lớn tuổi, khi thấy con gái chẳng màng việc gì ngoài chế giễu thiên hạ và khinh miệt toàn bộ các chàng trai đến cầu hôn, ngài vô cùng tức giận bèn thề rằng sẽ gả nàng cho bất kỳ kẻ ăn mày đầu tiên nào bước chân đến cửa hoàng cung.

Vài ngày sau, một người hát rong đi đến dưới khung cửa sổ và cất tiếng ca để kiếm chút tiền bố thí. Khi nhà Vua nghe tiếng hát liền bảo: “Hãy cho hắn lên đây.” Thế là gã hát rong bước vào trong bộ dạng rách rưới, bẩn thỉu, cất tiếng ca trước mặt nhà Vua và công chúa; hát xong, hắn ngỏ ý xin một chút quà mọn. Nhà Vua phán: “Lời ca của ngươi làm trẫm rất đỗi hài lòng, vì vậy trẫm sẽ gả con gái ta đây cho ngươi làm vợ.”

Công chúa run rẩy kinh hoàng, nhưng nhà Vua quả quyết: “Trẫm đã thề là sẽ gả con cho kẻ ăn mày đầu tiên, và trẫm sẽ giữ lời.” Mọi lời van xin của nàng đều vô ích; vị linh mục được mời đến, và nàng buộc phải kết hôn với gã hát rong ngay tại chỗ. Xong xuôi, nhà Vua bảo: “Bây giờ ngươi đã là một ả đàn bà ăn mày, không còn thích hợp để ở lại trong cung điện của ta nữa, hãy theo chồng mà đi đi.”

Gã ăn mày dắt tay nàng bước đi, và nàng đành phải lủi thủi đi bộ theo hắn. Khi họ đi đến một khu rừng rộng lớn, nàng cất tiếng hỏi: “Khu rừng tươi đẹp kia thuộc về ai thế?” “Thuộc về Vua Râu Họa Mi đấy; nếu nàng chịu lấy ngài, thì nó đã là của nàng rồi.” “Ôi, tôi đúng là kẻ bất hạnh khốn cùng, phải chi tôi chịu lấy Vua Râu Họa Mi!”

Đi một đoạn nữa, họ đến một đồng cỏ, nàng lại hỏi: “Bãi cỏ xanh mướt tuyệt đẹp này thuộc về ai thế?” “Thuộc về Vua Râu Họa Mi đấy; nếu nàng chịu lấy ngài, thì nó đã là của nàng rồi.” “Ôi, tôi đúng là kẻ bất hạnh khốn cùng, phải chi tôi chịu lấy Vua Râu Họa Mi!”

Rồi họ tiến vào một thị trấn lớn, nàng tiếp tục hỏi: “Thị trấn tráng lệ này thuộc về ai thế?” “Thuộc về Vua Râu Họa Mi đấy; nếu nàng chịu lấy ngài, thì nó đã là của nàng rồi.” “Ôi, tôi đúng là kẻ bất hạnh khốn cùng, phải chi tôi chịu lấy Vua Râu Họa Mi!”

“Ta lấy làm chướng tai,” gã hát rong nói, “khi cứ nghe nàng ao ước một người chồng khác; ta chẳng lẽ không xứng với nàng hay sao?” Cuối cùng, họ dừng chân trước một căn lúp xúp nhỏ xíu, và nàng thốt lên: “Trời đất ơi! Nhà cửa gì mà bé thế này; cái ổ chuột tồi tàn rách nát này là của ai vậy?” Gã hát rong đáp: “Đó là nhà của tôi và của nàng đấy, nơi chúng ta sẽ sống chung với nhau.”

Nàng buộc phải khom lưng cúi đầu mới bước qua nổi khung cửa thấp lè tè. “Thế gia nhân đâu?” công chúa hỏi. “Gia nhân nào cơ chứ?” gã ăn mày đáp; “nàng muốn gì thì phải tự tay làm lấy cái đó. Mau nhóm lửa lên và bắt nước nấu bữa tối đi, ta mỏi nhừ cả người rồi đây.” Nhưng ngặt nỗi công chúa nào biết gì về chuyện nhóm lửa hay nấu nướng, gã ăn mày đành phải tự tay nhúng tay vào thì mọi việc mới hòm hòm được. Sau khi dùng xong bữa cơm đạm bạc, họ đi ngủ; nhưng sáng hôm sau, hắn bắt nàng phải thức dậy từ thật sớm để dọn dẹp nhà cửa.

Họ cứ sống cảnh chật vật như thế được dăm bữa nửa tháng cho đến khi cạn sạch lương thực. Người chồng bấy giờ mới bảo: “Vợ ơi, chúng ta không thể cứ tiếp tục ăn uống ở đây mà chẳng kiếm được đồng nào thế này được. Nàng hãy đi đan giỏ đi.” Hắn đi ra ngoài, chặt mấy nhánh liễu rồi mang về nhà. Nàng bắt đầu đan, nhưng những cành liễu dai ngoách đã cứa rách đôi bàn tay ngọc ngà của nàng.

“Xem ra cách này không ổn,” người chồng nói; “thôi nàng chuyển sang kéo sợi đi, may ra việc đó hợp với nàng hơn.” Nàng ngồi xuống và tập tành kéo sợi, nhưng những sợi chỉ cứng nhắc chẳng mấy chốc đã cắt vào đôi tay mềm mại khiến máu tuôn ròng ròng. “Thấy chưa,” người chồng bảo, “nàng chẳng làm được tích sự gì ra hồn; ta thật lầm khi cưới nàng về. Giờ ta sẽ thử buôn bán đồ gốm sứ xem sao; nàng phải ra ngoài chợ ngồi bán hàng đấy.” “Than ôi,” nàng thầm nghĩ, “nếu có ai từ vương quốc của phụ vương đến chợ nhìn thấy mình ngồi bán hàng ở đó, họ sẽ chế giễu mình ra sao đây?” Nhưng có trách than cũng vô ích, nàng buộc phải nhượng bộ nếu không muốn chết đói.

Buổi đầu mọi chuyện khá suôn sẻ, bởi người ta tranh nhau mua hàng của người phụ nữ nọ nhờ nàng có vẻ ngoài ưa nhìn, lại trả đúng giá nàng đòi; thậm chí nhiều người còn cho tiền rồi để lại cả đồ gốm cho nàng. Nhờ khoản tiền kiếm được ấy mà họ sống qua ngày cho đến khi cạn sạch, người chồng liền bèn mua một đống sành sứ mới. Nàng mang số hàng ấy ra ngồi ở góc chợ, bày biện xung quanh để chờ bán. Nào ngờ đâu, một tên kỵ mã say xỉn bỗng phóng ngựa phi nước đại đâm thẳng vào đống đồ gốm khiến chúng vỡ nát tan tành thành hàng mảnh nhỏ. Nàng bật khóc nức nở, sợ hãi đến mức chẳng biết phải làm sao. “Ối chao! Chuyện gì thế này?” nàng kêu lên; “chồng tôi mà biết thì sẽ ra sao đây?”

Nàng cắm cổ chạy về nhà kể lại cơ sự bất hạnh cho chồng nghe. “Ai lại đi ngồi ở góc chợ bán đồ sành sứ bao giờ?” người chồng nói; “thôi đừng khóc nữa, ta thừa hiểu là nàng chẳng làm nổi việc chân tay nào ra hồn, nên ta đã đến cung điện của Nhà Vua thăm dò xem họ có tuyển người làm bếp không, và họ đã hứa nhận nàng vào làm; như vậy ít ra nàng cũng được lo cơm nước miễn phí.”

Thế là công chúa đường đường trở thành một ả phụ bếp, lúc nào cũng phải răm rắp nghe theo lời sai bảo của bếp trưởng và gánh vác những công việc bẩn thỉu nhất. Nàng khâu giấu vào hai bên vạt áo hai cái hũ nhỏ để đựng phần thức ăn thừa lén đem về, và vợ chồng họ nhờ thế mà sống qua ngày.

Vào một dịp nọ, triều đình tổ chức lễ cưới cho hoàng tử trưởng của nhà Vua, người phụ nữ tội nghiệp liền bước lên đứng nép bên cánh cửa đại sảnh để ngó vào xem. Khi tất cả các ngọn nến đều được thắp sáng rực rỡ, những vị khách quý lần lượt bước vào, ai nấy lộng lẫy kiêu sa hơn người, giữa chốn nguy nga ngập tràn tráng lệ, nàng chạnh lòng nghĩ đến thân phận hẩm hiu của mình, trong lòng cay đắng nguyền rủa sự kiêu kỳ ngạo mạn từng khiến bản thân sụp đổ và rơi vào cảnh bần hàn cùng cực.

Hương thơm ngào ngạt từ những món ăn ngon tuyệt được bưng ra bưng vào cứ thế phảng phất bay đến chỗ nàng, thỉnh thoảng mấy người hầu lại ném cho nàng vài mẩu thức ăn vụn: nàng liền nhét ngay vào mấy cái hũ nhỏ mang về.

Bỗng nhiên, hoàng tử bước vào trong bộ y phục bằng nhung lụa là, cổ đeo dây chuyền vàng chói lọi. Khi nhìn thấy người phụ nữ xinh đẹp đứng ngẩn ngơ bên cửa, chàng liền tiến đến nắm lấy tay nàng, ngỏ ý muốn mời nàng nhảy cùng; nhưng nàng cự tuyệt và lùi lại vì sợ hãi, bởi nàng nhận ra đó chính là Vua Râu Họa Mi, vị vương tôn từng bị nàng hắt hủi bằng thái độ khinh miệt. Mọi nỗ lực giãy giụa của nàng đều vô ích, chàng kéo xềnh xệch nàng vào giữa đại sảnh; vừa lúc đó, dải băng buộc túi đựng hũ của nàng đứt bục ra, đám đồ gốm rơi reng reng xuống đất, nước súp tràn lênh láng và thức ăn thừa văng vãi tung tóe khắp nơi. Cảnh tượng ấy đập vào mắt khiến tất cả mọi người cùng cười ồ lên chế giễu, nàng xấu hổ đến mức chỉ ước gì có cái 0địa đạo nào sâu nghìn thước dưới lòng đất để chui xuống cho rồi. Nàng hoảng hốt chồm tới cửa định tẩu thoát, nhưng vừa chạy đến cầu thang thì bị một người chặn lại kéo ngược trở lại; và khi ngước nhìn lên, hóa ra đó lại chính là Vua Râu Họa Mi. Ngài ân cần bảo nàng: “Đừng sợ hãi, trẫm và gã hát rong từng sống chung với nàng trong căn lúp xúp rách nát kia kỳ thực chỉ là một người. Vì yêu nàng nên trẫm mới giả dạng như thế; và chính trẫm cũng là tên kỵ mã đã phóng ngựa cán nát đống đồ gốm của nàng. Tất cả những điều đó đều nhằm múc đích thuần hóa tâm hồn kiêu ngạo và trừng phạt sự xấc láo của nàng khi dám chế giễu trẫm.”

Bấy giờ nàng mới òa khóc nức nở và nói: “Em đã gây ra tội lỗi tày trời, không còn xứng đáng làm vợ của ngài nữa.” Nhưng ngài dịu dàng đáp: “Hãy nguôi ngoai đi, những ngày tháng đen tối đã qua rồi; giờ là lúc chúng ta cử hành hôn lễ.” Ngay lập tức, các cung nữ bước ra khoác lên người nàng bộ xiêm y lộng lẫy nhất, rồi nhà Vua cùng toàn thể triều đình tề tựu đến chúc phúc cho cuộc hôn nhân của nàng với Vua Râu Họa Mi, niềm vui hân hoan từ đó chính thức bắt đầu. Ước gì hồi ấy bạn và tôi cũng có mặt ở đó để chung vui.