Năm nay xuân đến khá sớm, sông Vị đã tan băng, thêm ít hôm nữa là có thể thông thuyền.

Là điểm cuối của vận tải đường thủy thời Trung Vãn Đường, Vị Kiều Thương ở phía đông Trường An có quy mô khá lớn, không chỉ có thể trữ lương thực, mà còn dự trữ muối, vải vóc, trà lá, lông thú, thậm chí cả quân khí.

Đây chính là một căn cứ tập kết và trung chuyển hàng hóa quy mô lớn.

Từng có thời, chức năng chính của nó là bảo đảm tiêu hao lương thực cho các tầng lớp ở Trường An như quan lại, võ phu, thị dân, thương nhân, trí thức, thợ thủ công, người làm dịch vụ... vốn không trực tiếp sản xuất. Nay những người này đã giảm đi đáng kể, môi trường bên ngoài Quan Tây được cải thiện rõ rệt, sản xuất nội tại cũng tăng cường, không còn cần cung cấp lương thực từ bên ngoài nữa — thực chất đây là trở về với định vị của Trường An thời sau Tống, tức tồn tại như một thành phố trung tâm khu vực.

Việc vận chuyển lương thực giảm bớt, tự nhiên đã trống ra một lượng lớn không gian để chứa các loại hàng hóa khác.

Khi Thiệu Thụ Đức đặt chân tới đây, liền biết được rất nhiều kho hàng đã bị các thương nhân kinh doanh vải len thuê lại. Đông Vị Kiều và Vị Kiều Thương càng ngày càng giống một chợ bán buôn thương mại, chứ không còn là trung tâm chuyển vận lương thực đường thủy nữa.

"Lần trước cha đã nói với con nông nghiệp là gốc rễ của thiên hạ." Thiệu Thụ Đức chỉ vào những "cửa hàng xây dựng trái phép" mọc lên như nấm sau mưa xung quanh Vị Kiều Thương, nói: "Hôm nay sẽ giảng về chuyện buôn bán."

Thiệu Thừa Tiết đi sát theo sau ông, khiêm tốn lắng nghe.

"Từ xưa nhiều người ức chế thương nhân, nhưng từ sau thời Bắc triều đến nay, các triều đại đều không ức chế thương nghiệp. Tất nhiên, Bắc triều nhiều thế gia đại tộc, thị trường không nhộn nhịp, cũng chẳng có gì để ức chế." Thiệu Thụ Đức nói: "Nhưng tới Tiền Đường thì không phải vậy. Ngay cả trước loạn An Sử, ruộng đất thuộc sở hữu của thế gia đại tộc cũng giảm đi đáng kể. Sau loạn lạc, lại càng ít ỏi đến đáng thương. Ruộng đất mất, trang khách ly tán, họ cũng chỉ còn lại chút nền tảng gốc rễ mà thôi."

"Vào lúc này, tài sản dần chuyển dịch vào tay các võ phu. Mà số lượng võ phu lại rất lớn, thời Đường Hiến Tông, cả nước có hơn chín trăm chín mươi vạn võ phu. Đừng xem thường sự chuyển dịch này, nó có lợi cho thương nghiệp. Thế gia đại tộc thì được mấy người? Dẫu có phóng túng hưởng lạc, cũng không tiêu thụ được bao nhiêu lương thực, vải vóc, lông thú, trà lá. Nhưng một triệu võ phu thì khác, đây là một nhóm tiêu dùng vô cùng khổng lồ, họ còn thích tiêu tiền, dù sao thì cũng là kiểu sống hôm nay không biết ngày mai."

"Điều này khiến thương nghiệp phát triển mạnh mẽ, thu nhập từ thuế độc quyền của triều Đường tăng vọt, như thuế muối, thuế trà, thuế sắt, thuế sơn... tổng thu nhập vượt xa thuế hộ tịch. Có thể nói thế này, triều Đường chỉ nhờ vào thuế độc quyền mới duy trì được hơi thở, để phát thưởng cho võ phu, thúc đẩy họ đi chinh chiến. Nếu không, e là sớm đã xong đời rồi."

"Triều Đường cũng rất thực tế. Thương nhân có thể trực tiếp làm quan, trong ngoài triều đình cũng không có bất kỳ sự kỳ thị nào đối với thương nhân, điều này không giống với các triều đại khác. Ở đây, cha muốn nói với con là, phàm việc gì cũng không nên thái quá. Chú trọng nông nghiệp là nên làm, nhưng cũng không thể kỳ thị thương nhân, ít nhất họ có thể kiếm ra tiền, triều đình có thể thu tiền."

"Chuyện tiền bạc, đối với một quốc gia mà nói, là chuyện sống còn. Đừng nhìn cha hiện giờ xây cung điện, xây lăng mộ, sửa dịch đạo, bốn phương nở rộ mà tưởng không tốn bao nhiêu tiền. Nhưng năm mươi năm, một trăm năm nữa con thử xem? Người đi ra từ loạn thế, sức chịu đựng rất mạnh, triều đình thường xuyên bắt đi phu, khổ một chút họ có thể nhẫn nhịn. Nhưng nếu là người sinh ra trong thời thái bình, họ không nhẫn nhịn được, bởi vì họ chưa từng chứng kiến sự đáng sợ của loạn thế, họ cũng không tưởng tượng nổi cảnh tượng đáng sợ đó, họ chỉ biết bây giờ khổ, không vui. Đến lúc đó, nhiều việc phải dùng đến tiền, chi tiêu sẽ tăng vọt."

"Mặt khác, trên sông Vị con thấy được bao nhiêu cối xay nước? Thực ra không nhiều nữa. Những cối xay nước này thời Tiền Đường đều là của đạt quan quý nhân, khi nước cạn thậm chí còn cấm bách tính lấy nước tưới tiêu ruộng đồng. Đại Hạ mới lập, những cối xay nước lộn xộn trên sông Vị đã biến mất hơn phân nửa, nhưng năm mươi năm, một trăm năm sau thì sao? Đây chỉ là một hình ảnh thu nhỏ. Cha muốn nói với con là, đến lúc đó còn rất nhiều tài nguyên sẽ bị đạt quan quý nhân chiếm giữ, triều đình muốn dùng thì phải bỏ tiền, chứ không phải như bây giờ, một đồng cũng không cần bỏ ra."

"Một vương triều, phát triển đến một mức độ nhất định, tiền bạc chính là đề tài không thể né tránh. Có kiếm được tiền hay không, quyết định trực tiếp đến độ dài của quốc vận. Mà thương nhân, chính xác là nhóm người có thể cung cấp một lượng tiền lớn. Nhớ kỹ một điều, là thiên tử, lợi ích của con không phải lúc nào cũng nhất trí với đại thần."

"Triều thần huân quý nghĩ là làm sao có được những mảnh đất rộng lớn, để vô số trang khách làm việc cho họ, tốt nhất là tự cấp tự túc, quay lại thời Nam Bắc triều. Bởi vì sự phú quý như vậy trông có vẻ vững chắc nhất, chỉ cần chỗ dựa chính trị không đổ, thì không có bất kỳ rủi ro nào, tương đối dễ truyền cho con cháu đời sau. Còn buôn bán thì có rủi ro, con người tự nhiên chán ghét rủi ro. Đến quy mô gia nghiệp như của họ, làm sao để 'nước chảy đá mòn', thu lợi ổn định mới là quan trọng nhất."

"Nhưng họ làm vậy, đối với thương nghiệp là một đòn đả kích mang tính hủy diệt. Thu nhập thuế độc quyền của triều đình sẽ giảm đi đáng kể, tài nguyên cạn kiệt thì lấy gì nuôi binh? Làm sao mạnh quân? Làm sao ứng phó ngoại địch? Hơn nữa như thế này, thu nhập thuế hộ tịch, thuế ruộng đất cũng sẽ giảm theo, triều đình lại càng không có tiền."

"Đại thần nói gì, không được tin hoàn toàn. Họ chỉ nghĩ cho bản thân, còn con phải nghĩ cho thiên hạ này, dù sao cũng là 'gia thiên hạ' mà. Có những lúc, con và đại thần sẽ đứng ở thế đối lập. Khi đại thần tâng bốc con, đừng có đắc ý, phải suy nghĩ kỹ tại sao. Cũng đừng theo đuổi những lời ca công tụng đức rẻ tiền của đại thần, điều đó vô nghĩa, vì túi tiền của con có thể đang bị thâm hụt, một số lợi ích đã bị đại thần lấy mất vĩnh viễn. Triều đình không có tiền, đại thần không chết, nhưng con sẽ chết."

"Tiền, tiền, tiền! Nhớ kỹ, nhiệm vụ quan trọng nhất của thế hệ con là ổn định võ phu, tiền là gốc rễ của mạng sống. Không có tiền, võ phu phẫn nộ, 'nhị thế nhi vong' không phải là lời nói giật gân. Mà trong các phương pháp kiếm tiền, thuế độc quyền là cách ôn hòa nhất, vì vậy, nhất định không được ức chế thương nghiệp." Thiệu Thụ Đức nói: "Nghệ thuật thu thuế, giống như nhổ lông ngỗng, phải nhổ được nhiều lông nhất, nhưng lại không thể để con ngỗng kêu quá to. Sưu cao thuế nặng từ những người nông phu, có khả năng sẽ gây ra dân biến. Nhưng thu tiền từ thương nhân thì ảnh hưởng tiêu cực sẽ nhỏ hơn nhiều, bởi vì những người sẵn lòng mua hàng của thương nhân đều là kẻ có chút tiền nhàn rỗi, hãy nhớ kỹ."

"Con sẽ ghi nhớ những điều này, ngày đêm nghiền ngẫm." Thiệu Thừa Tiết nói.

"Ừ." Thiệu Thụ Đức gật đầu, nói: "Hôm nay giảng chừng đó thôi, giảng nhiều con cũng không hiểu nổi. Lần sau cha sẽ giảng cho con nghe, làm thế nào để thương nghiệp tiếp tục phồn vinh, triều đình có thể luôn thu được thuế độc quyền khả quan. Phương pháp rất nhiều, thực ra con cũng từng thấy không ít rồi, nhưng đó chỉ là 'thuật', không phải là 'đạo'. 'Đạo' thực sự, là làm thế nào để tạo ra nhiều nhóm tiêu dùng hơn nữa, và cẩn thận bảo vệ số lượng của nhóm người này, không để nó giảm đi, điều này thực ra cũng có liên quan mật thiết đến nông nghiệp, để lần sau rồi nói tiếp."

Hai cha con thư thái đi dạo bên ngoài Vị Kiều Thương.

Thị vệ cung đình vây thành một vòng tròn từ xa, các đại thần cũng biết điều mà đi tụt lại phía sau. Họ biết, Thánh nhân phần lớn là đang dạy bảo Thái tử. Đường đi Tây chinh xa xôi, không biết phải tiêu tốn bao nhiêu thời gian, Thánh nhân có lẽ không yên tâm khi Thái tử giám quốc chăng.

"Vị Kiều Thương, Vị Kiều Thương..." Thiệu Thụ Đức nhìn thành kho cao ngất, đột nhiên có chút cảm khái: "Năm đó ở đây, cha trải qua ác chiến, ép buộc Lý Tường đầu hàng, đoạt được một phần lương thực, tài vật mà Hoàng Sào tích trữ ở đây. Nhớ lại, cứ như mới ngày hôm qua."

"Từng bước đi đến ngày hôm nay, thật sự rất không dễ dàng. Có thể có cục diện như hiện nay, càng là nhờ may mắn của trời." Thiệu Thụ Đức xoay người lại, nhìn con trai, thần tình phức tạp nói: "Con không được..."

"Đại nhân yên tâm, con sẽ không làm càn." Thiệu Thừa Tiết nói.

"Có những lúc, luôn cảm thấy nhân sinh là một giấc mộng lớn. Giờ đây giấc mộng này đã gần đến hồi kết..." Thiệu Thụ Đức nói: "Ta muốn làm cho nó viên mãn hơn một chút."

Thiệu Thừa Tiết khẽ thở dài, theo sau đó là sự im lặng không lời.

"Ái Châu, Hoan Châu có giặc cướp nổi loạn, Thính Vọng Ti mật báo, thổ hào Vũ An Châu là Khúc Thừa Hạo dường như có động tĩnh khác thường, cục diện An Nam này, Nhị Lang sẽ làm thế nào?" Thiệu Thụ Đức đột nhiên dừng bước, hỏi.

"Thanh Hải quân vẫn đang ở Giao Châu, tự nhiên có thể phái binh nam hạ thảo phạt." Thiệu Thừa Tiết nói.

"Sau khi thảo phạt xong hai châu nổi loạn thì sao?" Thiệu Thụ Đức hỏi: "Vũ An Châu Khúc thị, có thảo phạt luôn không? Cha gợi ý cho con một chút, người này ở địa phương cực kỳ có danh vọng, tại Giao Châu, Phong Châu, Ái Châu... cũng được rất nhiều người tôn sùng. Trước nay luôn rất nghe lời triều đình, ước thúc thổ nhân, truyền đạt mệnh lệnh. Một số bộ lạc phía bắc An Nam gây sự, triều đình chưa hề khởi binh thảo phạt, đều là nhờ Khúc Thừa Dụ, Khúc Thừa Hạo cha con họ đứng ra giao thiệp dàn xếp ổn thỏa."

Sắc mặt Thiệu Thừa Tiết có chút ngưng trọng.

Phụ thân hỏi như vậy, chắc chắn là có thâm ý. Chàng đè nén bản năng muốn xuất binh tru sát Khúc thị, sau khi suy nghĩ cẩn thận, nói: "Nếu đã có công với triều đình, lại chưa thấy dấu hiệu phản nghịch, thì không thể tùy tiện giết, nếu không thổ nhân An Nam có thể người người tự nguy, vùng đất mười hai châu sẽ vĩnh viễn không có ngày yên bình."

Thiệu Thụ Đức nhìn chàng bằng ánh mắt khích lệ, nói: "Nói tiếp đi."

"Có lẽ có thể bình định cuộc nổi loạn ở Ái Châu và các nơi trước, thừa thế đại thắng, triệu Khúc thị vào triều làm quan?" Thiệu Thừa Tiết nói.

"Con có thể nghĩ được như vậy, cha rất yên tâm." Thiệu Thụ Đức cười nói: "Vùng biên tái, tình thế phức tạp. Đừng nhìn đều là chính châu, thực ra chính lệnh ra khỏi thành mười dặm là không còn mấy hiệu quả nữa. Tiền Đường và Quốc triều ta, tại địa phương đều phải dựa vào thổ hào thế gia, thủ lĩnh man tộc để cai trị. Triều đình và họ, thực chất là quan hệ hợp tác. Chỉ cần không chạm đến giới hạn tạo phản, mọi việc đều có thể thương lượng. Giết Khúc thị, có lẽ có thể ổn định nhất thời, nhưng vài năm sau lại sẽ có họ Hoàng, họ Nguyễn mọc ra, vô cùng vô tận, mệt mỏi chạy theo giải quyết. Đúng rồi, Nhị Lang chỉ có chiêu này thôi sao? Không còn gì khác à?"

Thiệu Thừa Tiết sững sờ.

"Đã từng nghe qua cách nói 'giết người tru tâm' chưa?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Đã từng nghe." Thiệu Thừa Tiết gật đầu.

"Sau khi bình định cuộc nổi loạn ở Ái Châu, Phong Châu, hãy ban quan chức cho Khúc thị, đến Lạc Dương nhậm chức. Lý do là Khúc thị cung cấp tình báo, giúp triều đình bình loạn thành công." Thiệu Thụ Đức nói: "Phản quân đã diệt, Khúc thị nhất định không dám làm càn, quả đắng này đành phải nuốt sống thôi. Bất kể hắn biện giải thế nào, một gã thổ hào áo vải, đột nhiên vào kinh làm quan, chắc chắn là có nguyên do. Thổ hào mười hai châu, tin Khúc thị được mấy kẻ?"

Thiệu Thừa Tiết bừng tỉnh đại ngộ, sau đó lại có chút hổ thẹn.

"Nhị Lang cũng không cần hổ thẹn, năng lực của con nằm ở quân sự. Những thủ đoạn nhân tâm quỷ quyệt này, các tể tướng chơi giỏi hơn con nhiều." Thiệu Thụ Đức cười ha hả, nói: "Biết dùng người là được rồi."

"Vâng." Thiệu Thừa Tiết cung kính nhận dạy bảo.

"Còn chiêu nào khác không?" Thiệu Thụ Đức chớp chớp mắt, hỏi tiếp.

Thiệu Thừa Tiết toát mồ hôi, đây là muốn 'một con cá ăn ba món' sao?

Đột nhiên, trong đầu chàng lóe lên một tia sáng, liền nói ngay: "Đại nhân. Giặc cướp đã nổi loạn, trước đây không tiện ra tay, lo lắng thổ nhân 'thỏ chết cáo buồn', giờ đây vừa hay danh chính ngôn thuận tiêu diệt, đến lúc đó có thể trống ra không ít nơi. Mười mấy huyện đất đai, có lẽ có thể an trí một bộ phận bách tính Giang Nam."

Thiệu Thụ Đức vỗ vỗ vai Nhị Lang, nói: "Chuyện nổi loạn ở An Nam, mọi tấu sớ, cha sẽ bảo Trung thư gửi đến Đông cung, con toàn quyền xử lý. Cha không có nhiều thời gian chơi với chúng, lát nữa còn phải đi Tây tuần. Nếu có việc chưa quyết, có thể thỉnh giáo các tể tướng, hoặc hỏi mẹ con."

"Tuân mệnh." Thiệu Thừa Tiết lớn tiếng đáp.