Các đồng chí Mao Đan, Hoàng Trị Chính, Thi Đại Bằng và các bạn: Thư gửi ngày 5 tháng 4 tôi đã nhận được, đối với những vấn đề các bạn đặt ra, chỉ có thể trả lời vắn tắt như sau:
Một, các tác phẩm trường biên và trung biên của tôi tính theo thứ tự trước sau khi viết là: "Thực" ("Huyễn diệt", "Động dao", "Truy cầu"), "Hồng", "Lộ", "Tam nhân hành", "Tử dạ", "Đa giác quan hệ", "Hủ thực", "Sương diệp hồng tự nhị nguyệt hoa", "Thanh minh tiền hậu" (kịch bản).
Hai, tiểu thuyết ngắn và tản văn, trước kia từng in "Mao Đan đoản thiên tiểu thuyết tập", "Tốc tả dữ tùy bút" v.v., hiện nay có in "Mao Đan đoản thiên tiểu thuyết tuyển tập" (Nhà xuất bản Văn học Nhân dân); thế nhưng năm tháng sáng tác của những tiểu thuyết ngắn và tản văn này, trừ dăm ba bài thỉnh thoảng được ghi ở cuối mỗi bài, những bài khác đều không thể nhớ nổi nữa.
Ba, từ sau phong trào "Ngũ Tứ", tôi cũng viết không ít bài luận văn, nhưng chưa từng xuất bản tập luận văn nào; hơn nữa cũng không phải hoàn toàn dùng bút danh "Mao Đan", từng có người làm "bản mục lục" về những bút danh tạm thời mà tôi từng dùng, thế nhưng hiện tại ở chỗ tôi không có bảng này (bởi vì việc này có người làm từ chừng mười năm trước ngày giải phóng), e rằng cũng không tìm lại được nữa. Một số bài tạp văn mang tính châm biếm ngắn (viết trước và trong thời kỳ kháng chiến), vì sự thuận tiện khi đăng báo, đại đa số mỗi bài đổi một bút danh (Lỗ Tấn lúc viết bài cho "Tự do đàm" cũng làm như vậy, tôi cũng từng viết bài cho "Tự do đàm", cũng là mỗi kỳ đổi bút danh), cho nên, không những người ta thường hay nhầm lẫn (lấy bài của người khác thành của tôi, lấy bài của tôi thành của người khác, mà chủ yếu là lấy bài của tôi thành của người khác), đến chính tôi cũng không phân biệt rõ ràng được. Đối với những bài tạp văn đó, tôi vẫn luôn không cắt lưu trữ, cũng chưa từng nghĩ đến chuyện xuất bản thành sách đơn hành, bởi vì tôi cảm thấy những bài tạp văn đó đều vì thời điểm và sự việc mà châm biếm, vật đổi sao dời, chưa chắc đã còn giá trị tái bản. Cho nên, phần này ngoài việc tìm báo chí cũ (mười, hai mươi năm trước) ra, thì không còn cách nào khác.
Bốn, trên đây là câu trả lời cho vấn đề thứ nhất của các bạn (làm thế nào để đọc được tác phẩm cũ của tôi cũng như năm tháng ngày sinh nhật đăng tải của những tác phẩm cũ ấy). Bây giờ trả lời vấn đề thứ hai: "Sự phát triển con đường sáng tác" của tôi. Rất lấy làm tiếc, trước đây tôi không nói nhiều về bản thân, cho nên, không có cách nào bảo các bạn tìm cái gì để đọc. Chỉ có trên "Mao Đan đoản thiên tiểu thuyết tuyển tập" (bản Văn học Nhân dân) là có một bài hậu ký, được viết vào năm 1952, các bạn có thể xem qua.
Mười năm trước từng viết một bài "Hồi cố" (đăng trên "Tân Hoa nhật báo" Trùng Khánh) cũng là nói về quá trình sáng tác của bản thân, thế nhưng bài này bản thân tôi cũng không giữ lại bản thảo, cho nên không tìm thấy nữa. Hiện tại, tôi vẫn chưa muốn nói nhiều về bản thân. Một số nhà văn thích viết về kinh nghiệm sáng tác của chính mình, hơn nữa quả thực cũng có một bộ kinh nghiệm; còn tôi thì không, không thích nói đến bản thân, cũng không nói ra được một bộ kinh nghiệm nào. Điều có thể nói, có mấy câu là có thể nói xong một chút "gian khổ ngọt bùi" (các bạn cứ coi nó là kinh nghiệm đi), chính là những gì mà hậu ký của "Đoản thiên tiểu thuyết tuyển tập" đã bao gồm. Cho nên, mong các bạn lượng thứ vì tôi không thể đáp ứng yêu cầu của các bạn ở điểm này.
Năm, tôi cảm thấy các bạn định thành lập tổ mang tên "Tổ nghiên cứu tiểu thuyết tản văn Mao Đan" thì e là chuyện bé xé ra to. Còn có rất nhiều thứ quan trọng hơn đang chờ được nghiên cứu, hà tất phải đến nghiên cứu một nhà văn mang tên "Mao Đan" như thế này chứ? Tôi khuyên các bạn không cần phải làm quá lên như vậy, cho nên, mong các bạn lượng thứ vì tôi cũng không thể đáp ứng yêu cầu của các bạn — hướng dẫn nghiên cứu cho các bạn. Còn như các bạn muốn biết từng có những bài văn nào phê bình, phân tích tôi? Vậy thì, nếu các bạn muốn đơn giản một chút, có thể tìm cuốn "Trung Quốc hiện đại văn học sử lược" do Đinh Dịch viết cùng với những cuốn sách cùng loại do người khác viết (như cuốn "Trung Quốc tân văn học sử cảo" của Vương Dao); nếu muốn biết nhiều hơn một chút, vậy thì phải tìm những cuốn sách và tạp chí xuất bản từ mười, hai mươi năm trước. Điều đáng tiếc là bản thân tôi cũng không bảo lưu những bài phê bình này, thậm chí đến mục lục cũng không có.
Sáu, nghiên cứu một nhà văn thuộc phạm vi phê bình văn học, khác với việc học tập sáng tác. Cuối thư các bạn lại nhắc đến vấn đề học tập sáng tác. Nếu các bạn là vì học tập sáng tác mà nghiên cứu tác phẩm của Mao Đan, thì đó lại là chuyện khác, thế nhưng phần trước trong thư của các bạn — đại đa số đều đặt ra vấn đề từ quan điểm phê bình văn học.
Đọc xong toàn thư, tôi không thể không hỏi ngược lại một tiếng: Ý đồ của các vị đồng chí là học tập sáng tác, hay là học tập phê bình văn học? Nếu là vế trước, tôi khuyên các bạn không được chuyên xem tác phẩm của một người, cho dù người đó là một nhà văn vĩ đại, ví dụ như Balzac, Tolstoy, Đỗ Phủ, Thi Nại Am, Tào Tuyết Cần, Lỗ Tấn. Phải xem các loại tác phẩm có phong cách khác nhau, phải tự hỏi bản thân: Tại sao mình lại thích tác phẩm này? Có phải là gió chiều nào che chiều ấy, mà bản thân lại chẳng thu được gì không? Tôi từ trước đến nay là sách gì cũng xem, xem thấy hay thì xem thêm lần nữa, xem thấy nhạt nhẽo thì buông tay. Cái gọi là học tập người đi trước, theo tôi thấy, chẳng qua chỉ là "đọc rộng khắp các sách", quý ở chỗ có cái nhìn sâu sắc chân thực của chính mình, không hùa theo người khác mà thôi.
Bức thư này của tôi, nhất định sẽ khiến các bạn thất vọng, nhưng không còn cách nào khác, đành phải sơ sài thế này, bởi vì thời gian viết thư cũng phải tranh thủ chắt chiu.
Vội vàng dâng thư này trả lời, kính chúc an khang!
Mao Đan [Ngày 8 tháng 4 năm 1956]
