[TIÊU]: Gửi Tăng Quảng Xán

Đồng chí Tăng Quảng Xán: Đã nhận được thư ngày 7 tháng 11 của anh. Bận rộn nên trả lời muộn, xin cáo lỗi. Cù Thu Bạch năm xưa từng nói "Tử Dạ" chịu ảnh hưởng từ tác phẩm "Tiền bạc" của Zola gì đó, bản thân tôi cũng ngơ ngác không hiểu ý ông ấy muốn chỉ điều gì. Mười năm trước khi viết "Tử Dạ", tôi từng đọc các tác phẩm của Zola cùng lý luận văn học của ông ấy, đồng thời tán thành chủ trương tự nhiên chủ nghĩa của ông, nhưng văn đàn Trung Quốc lúc bấy giờ thực sự chưa từng có ai phân định rõ ràng ranh giới giữa tự nhiên chủ nghĩa và hiện thực chủ nghĩa; trên văn đàn lúc bấy giờ, cũng chưa thấy có ai giới thiệu lý luận văn học mác-xít, khi ấy Sáng Tạo Xã vẫn còn đang đề cao chủ nghĩa duy mỹ.

Năm 1927 khi tôi viết "Huyễn diệt", ảnh hưởng của tự nhiên chủ nghĩa có lẽ vẫn còn lưu lại trong đầu tôi, nhưng khi viết "Tử Dạ" thì quả thực đã có ý thức tiến bước hướng về chủ nghĩa hiện thực cách mạng, có ý thức đoạn tuyệt với tự nhiên chủ nghĩa. Thế nhưng nguyện vọng chủ quan của nhà văn là một chuyện, sự thể hiện khách quan lại là chuyện khác, sự thể hiện khách quan (tác phẩm) thường không thể hoàn toàn như những gì chủ quan hằng mong muốn. "Tử Dạ" về mặt khách quan không đạt được như kỳ vọng của tác giả, đây là sự thật, nhưng điều này chỉ có thể nói là chưa hoàn toàn rũ bỏ được tự nhiên chủ nghĩa, chứ không thể nói là nó chịu ảnh hưởng từ một tác phẩm cụ thể nào đó (như "Tiền bạc"). Nếu cho rằng đề tài có điểm tương đồng, đó là nhìn nhận sự vật từ bề ngoài; bởi vì những gì "Tử Dạ" viết là cuộc đấu tranh giữa giai cấp tư sản dân tộc và giai cấp tư sản mại bản của một đất nước Trung Quốc nửa thuộc địa, hoàn toàn có sự khác biệt về bản chất so với cuộc đấu tranh nội bộ của giai cấp tư sản Pháp. Đây chính là nguyên nhân vì sao tôi lại ngơ ngác không hiểu lời Cù Thu Bạch nói ám chỉ điều gì.

Thế nhưng suốt bốn mươi năm nay, tôi chưa từng có một lời tự biện minh nào, đó là bởi vì đối với mọi lời bàn luận đánh giá tác phẩm của mình, tôi đều không tự biện minh, và cũng không muốn ngoại lệ với Cù Thu Bạch.

Nay nhân được anh hỏi đến, vốn định giữ im lặng, nhưng nghĩ đi nghĩ lại, chi bằng nói vài câu vẫn hơn, thế nên mới lược thuật lại những điều trên. Tuy nhiên khi anh viết luận văn, xin đừng dẫn lại bức thư này của tôi. Nếu anh đồng tình với quan điểm của tôi, anh có thể làm rõ điều đó, nhưng không cần phải trích dẫn rằng bức thư này của tôi đã nói thế này thế nọ.

Bên cạnh đó, câu hỏi thứ hai trong thư của anh không phải là sự thật. Câu hỏi thứ ba, nhân vật Ngô Tôn Phủ hoàn toàn không có nguyên mẫu, còn như có người nói nguyên mẫu là Chương Bá Quân (như trong thư anh đã nêu) thì lại càng hoang đường hơn nữa.

Chương ném là một chính khách, nếu muốn viết hắn vào "Tử Dạ", hắn ta chỉ đáng đứng ngang hàng với Đồ Dạ Hồ, chứ còn chưa với tới được một hàng của Ngô Tôn Phủ. Vội vàng dăm dòng, chúc anh luôn mạnh khỏe.

Thẩm Nhạn Băng, ngày 25 tháng 11 năm 1963