Đồng chí Tử Minh: Đã nhận được thư anh. Hội nghị Thường vụ Chính hiệp họp ba ngày, hôm qua mới kết thúc, ngày 24 khai mạc Chính hiệp khóa V, ngày 24 Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc khóa V báo đáo. Cho nên sẽ có mười mấy ngày bận họp. Tranh thủ hôm nay có thời gian, xin trả lời như sau:
Một, một câu của Cù Thu Bạch, có thể không cần xóa¹. Bởi vì việc đánh giá Cù, bắt đầu từ năm trước nữa đã khác rồi. Chi tiết cụ thể sau này sẽ xin thưa lại.
Hai, vượt biển sang Nhật Bản là vào khoảng tháng 7 năm 1928. Ở Nhật trước ở Tokyo, sau chuyển đến Kyoto, đúng như hồi ức của đồng chí Diêu Vận Y cùng những người khác². Việc năm 1922 đến trường Trung học Cảnh Hiền ở Tùng Giang diễn thuyết là có thật, thời gian khoảng mùa thu.
¹ Chú thích của Diệp Tử Minh (dưới đây đều thế): Chỉ mấy đoạn văn trích dẫn Cù Thu Bạch bình luận về sáng tác của Mâu Thuẫn trong cuốn "Luận con đường văn học bốn mươi năm của Mâu Thuẫn" bản in năm 1959, 1963 do tôi viết. Khi sửa chữa cuốn sách này vào năm 1978, những đoạn trích dẫn này đều được giữ lại, sau đó lãnh đạo nhà xuất bản cân nhắc vấn đề của đồng chí Cù Thu Bạch lúc bấy giờ vẫn chưa có kết luận, chủ trương tạm thời xóa đi.
² Chỉ hồi ức của đồng chí Địch Đồng Thái vào khoảng tháng 10 năm 1962 khi đến thăm Diêu Vận Y (vợ Dương Hiền Giang) và Cao Nhĩ Tùng, về tình hình Mâu Thuẫn tị nạn ở Nhật Bản. Lúc đó, Diêu Vận Y và Cao Nhĩ Tùng cũng ở Nhật Bản.
Ba, thời gian rời Tân Cương nên là khoảng tháng 6¹. Bởi vì tôi nhận được điện tín từ Thượng Hải, biết mẹ qua đời, bèn nhân cơ hội xin phép Thịnh Thế Tài về Thượng Hải lo việc tang gia, đồng thời làm lễ tế ở Địch Hóa; việc xảy ra vào cuối tháng 4. Nhưng Thịnh Thế Tài ngoài mặt thì cho tôi và Trọng Thực về quê thăm thân, còn bày tiệc tiễn đưa, nhưng thực chất lại lấy lý do không có phương tiện giao thông (chỉ máy bay, hồi đó Địch Hóa — Lan Châu không có chuyến bay định kỳ, chỉ có máy bay tiện chuyến không theo định kỳ), kéo dài hơn một tháng, sau đó chúng tôi biết từ Tổng lãnh sự quán Liên Xô rằng sẽ có chuyên cơ của Đại sứ quán Liên Xô qua Địch Hóa đi Trùng Khánh, chúng tôi liền được sự đồng ý của Tổng lãnh sự, đi nhờ chuyến máy bay tiện này, Thịnh không thể làm gì khác được.
Bốn, gặp Tổng tư lệnh Chu ở Tây An, ông ấy muốn về Diên An, chúng tôi liền đi nhờ đoàn xe của ông ấy, lúc đó là vào cuối tháng 6. Ở Diên An khoảng nửa năm, ở Lỗ Nghệ, Thẩm Hà và Thẩm Sương² đều ở lại Diên An học tập, Thẩm Hà hy sinh vào năm 1945.
Năm, sau khi chiến tranh kháng chiến thắng lợi, khoảng mùa đông năm 1945 qua Quảng Châu đi Hồng Kông rồi chuyển về Thượng Hải. Chờ tàu ở Hồng Kông khoảng một tháng, trong thời gian đó từng đi Ma Cao, ở nhà người biểu chất nữ (chồng cô ấy là bác sĩ, cực kỳ nổi tiếng ở Ma Cao, là đảng viên), tầm hai mươi ngày. Tháng 2 và tháng 3 năm 1946 về đến Thượng Hải³. Sau khi thăm Liên Xô trở về Thượng Hải, đến cuối tháng 12 năm 1947 lại đi Hồng Kông lần nữa.
Sáu, "Bước lên cương vị", viết ở Trùng Khánh (nội dung đại khái là công nghiệp tư nhân từ các thành phố ven biển dời đi đại hậu phương), chưa viết xong. Đăng ở đâu, không nhớ rõ nữa. Tôi không vừa ý bản thảo này, nên không giữ lại bản thảo lưu.
Cha tôi tên Vĩnh Tích, tự Bá Phiên.
Bảy, thời gian đi Quảng Châu được nói trong "Mấy lời cũ", chưa chắc đã đúng. Thực ra là vào cuối tháng 12 năm 1925. Các anh có thể tra xem Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ hai của Quốc dân đảng khai mạc khi nào, là có thể xác định được. Bởi vì tôi và Vận Đại Anh v.v. là đi dự đại hội.
Tám, Học viện Tân Cương lúc đó không có khoa văn học, Trọng Thực hồi ức là đúng, nhưng môn tôi dạy là "Giáo dục xã hội", giáo trình tự biên soạn, tuyệt đối không dạy "Kiến thức cơ bản về sáng tác" hay "Ngữ văn". Tôi ở Tân
¹ Theo ghi chép của sử liệu có liên quan, thời gian gia đình Mâu Thuẫn rời Tân Cương là đầu tháng 5, thời gian đến Diên An là ngày 26 tháng 5 năm 1940. Thời gian rời Tân Cương và đi Diên An được nói ở đây đều không chính xác, Mâu Thuẫn sau đó trong bức thư gửi Liễu Thượng Bành từng có đính chính.
² Thẩm Hà, con gái lớn của Mâu Thuẫn, năm 1945 ở Diên An vì để lên tiền tuyến công tác, đã làm phẫu thuật phá thai dẫn đến nhiễm trùng viêm nhiễm, không may hy sinh. Thẩm Sương, tức Vi Thao, con trai của Mâu Thuẫn.
³ Theo nguyệt san "Văn hóa Thượng Hải" kỳ 5 ghi chép, Mâu Thuẫn cập cảng Thượng Hải vào ngày 26 tháng 5 năm 1946.
Cương còn có các tạp vụ khác, như Chủ tịch "Hội liên hiệp hiệp hội văn học các dân tộc Tân Cương" (các dân tộc ở Tân Cương — bao gồm cả dân tộc Hán — mỗi dân tộc đều có một hội văn học, sau khi tôi đến, Thịnh Thế Tài liền nói công việc chính của tôi không phải là dạy học, mà là điều hành hội liên hiệp này, hội liên hiệp là sau khi tôi đến Tân mới thành lập), Hội trưởng Hội Văn hóa Trung Xô, đây cũng là hội do tôi thành lập sau khi đến Tân. Lại còn giữ chức Chủ nhiệm "Lớp huấn luyện văn hóa". Mỗi tuần đến phát biểu một lần, v.v.
Đại khái là như vậy, để tham khảo.
Thẩm Nhạn Băng [Ngày 19 tháng 2 năm 1978]
