Vạn Xuân đồng chí: Thư ngày 29 tháng 3 đã đọc từ lâu, vì bận họp nên chưa kịp hồi âm, lấy làm tiếc lắm. Ba cuốn sách anh gửi, tôi cũng đều nhận được.

Đúng như trong thư đã nói, tác phẩm của anh tôi đã đọc một phần, nhưng chưa đọc một cách có hệ thống, cũng chưa đọc đầy đủ; cho nên những cuốn sách anh gửi, tôi vô cùng trân trọng, lúc rảnh rỗi nhất định sẽ đọc lại từ đầu đến cuối.

Trong thời gian mười một năm, từ một người bán tri thức mà đạt đến trình độ như ngày hôm nay, quả thực là điều rất đáng quý. Mặc dù là nhờ sự bồi dưỡng của Đảng mà có được như vậy, nhưng sự nỗ lực của bản thân anh mới là yếu tố chủ yếu.

Mười hai năm qua, số lượng con em công nông được Đảng bồi dưỡng tính ra phải đến hàng vạn, nhưng những người có thể đạt được thành tựu, hơn nữa lại củng cố và phát triển được thì lại không nhiều, mà anh là một trong số đó; trong chuyện này chính là có vấn đề bản thân nỗ lực hay không nỗ lực.

Tôi thường nói, thế hệ nhà văn trẻ ngày hôm nay giỏi hơn rất nhiều so với thời trẻ của tôi; vào độ tuổi như anh, tôi không thể viết ra được những tác phẩm mà anh đã viết.

Về điểm này, chính là vì tôi lúc đó đang dưới sự áp bức của chính phủ phản động, khỏi phải nói là không nhận được sự bồi dưỡng của Đảng, lúc đó Đảng thậm chí còn chưa được thành lập nữa cơ!

Hồ ấy, chúng tôi mày mò theo đuổi chân lý, nỗ lực muốn tìm kiếm câu trả lời cho việc tại sao cuộc sống lại như thế này, và phải như thế nào — đương nhiên chỉ dựa vào trình độ tư duy hạn hẹp của bản thân, nhưng quả thực là gặp việc gì cũng đều động não suy nghĩ.

Làm như vậy thường hay đi đường vòng, nhưng cũng có cái lợi, tức là tôi rèn được năng lực tư duy, mà khi đã có chút thu hoạch, có thể nói là thực sự nâng cao từ nhận thức cảm tính lên nhận thức lý tính; điều này đối với việc sáng tác có những điểm thuận lợi.

Thời đại các anh đang sống không giống, như đã nói ở trên, bất cứ việc gì cũng có Đảng chỉ dẫn, Đảng phân tích mọi thứ và dạy cho các anh kết luận; đây là điều kiện vô cùng thuận lợi trước khi các anh viết, thế nhưng điểm bất lợi cũng nằm ở đây, — bởi vì không phải do bản thân va vấp nhiều lần mà rút ra được kết luận, cho nên có lúc nhìn nhận không sâu, có lúc hiểu biết không thấu đáo, điều này trong sáng tác sẽ xuất hiện tình trạng khái niệm hóa.

Cho nên, kinh nghiệm của Hội Nhà văn giúp đỡ các nhà văn trẻ rất đáng để tổng kết lại, về phương pháp nên linh hoạt hơn, đa dạng hơn nữa.

Tôi vẫn chưa đọc bản sửa đổi Trong dòng chảy của thời đại của anh, sau này khi đọc các tác phẩm khác sẽ đem những ý kiến thô thiển của mình ra góp ý sau, hôm nay xin phép không nói nhiều nữa.

Vội vài dòng, chúc anh mạnh khỏe.

Mâu Thuẫn ngày 27 tháng 4 năm 1962