Đồng chí Tử Minh: Thư đề ngày 28 tháng 3 và thư đề ngày 5 tháng này tôi đều đã nhận được. Sau khi nhận được thư ngày 28, tôi vừa vặn gặp phải một số chuyện (tương lai có thể gặp mặt trò chuyện), lại thêm những điểm anh hỏi trong thư (như vấn đề thành phần của Lâm lão bản trong "Tiệm tạp hóa nhà họ Lâm", không phải việc tôi nên trả lời), nên đành gác lại một chút. Còn về việc tôi nói sau chiến tranh Thượng Hải "1.28", tôi vì có việc về chịu tang nên về Ô Trấn một chuyến, "Lâm", "Xuân tàm", "Trước phiếu tiền" chính là viết vào lúc đó, đó chỉ là cái cớ "mượn gió bẻ măng" khi viết văn hồi đó; chuyện về nhà chịu tang (cải táng linh cữu của bà nội) vốn là chuyện của những năm 20, vào thời điểm viết "Lâm", "Xuân tàm", v.v., tôi đã không còn sự tự do để về Ô Trấn nữa. Những truyện ngắn này là dựa vào những gì mắt thấy tai nghe thời kỳ đầu tôi định cư ở Thượng Hải (đó là năm thứ ba sau khi vào Thương Múa) mà viết nên. "Xuân tàm" là vì bà nội tôi thích nuôi tằm (đó là khi tôi chưa vào trung học), tôi đã trải nghiệm tận mắt rồi viết ra. Thời kỳ kháng chiến (có lẽ ở Trùng Khánh), tôi từng viết một bài "Tôi viết 'Xuân tàm' như thế nào" (hồi đó bị ép viết, vì phải ủng hộ một san kỳ lúc bấy giờ là "Thanh niên Tri thức"). Sau thắng lợi kháng chiến, ở Thượng Hải có xuất bản một nguyệt san "Văn Tụy" (phát hành ngày 9 tháng 10 năm thứ 34 Trung Hoa Dân Quốc) đã đăng lại bài viết này của "Thanh niên Tri thức".
① Chú thích của Diệp Tử Minh (dưới đây tương tự): Sau đó qua sự giúp đỡ của đồng chí Vi Thao giúp Thẩm lão hồi ức, xác nhận sau chiến tranh Thượng Hải "1.28" năm 1932, gia đình Thẩm lão từng về quê nhà Ô Trấn chịu tang, thời gian khoảng hơn một tuần.
Về việc "Văn Tụy" do ai biên tập, tờ san này không đề, nhìn nội dung của nó, đại đa số là những văn bản từng được đăng trên các báo san xuất bản ở Trùng Khánh, Côn Minh, Thành Đô trước thềm thắng lợi kháng chiến, nội dung vô cùng tạp nham. Tôi sớm đã quên mất sự tồn tại của tờ "Văn Tụy" này, gần đây có người mang đến cho tôi xem, tôi mới biết mình từng viết bài viết viết "Xuân tàm" như thế nào. Nếu anh có thể tìm được "Văn Tụy", Thư viện Thượng Hải (thư viện chuyên biệt cất giữ một số báo san cũ trước và sau kháng chiến) có lẽ sẽ có.
Cái chết của Ngô lão thái gia là một dạng ẩn dụ, tra lại lúc tôi diễn thuyết ở Tân Cương chưa hề có câu nói này.
Chỉ là ở phần đầu của "Tử dạ", sau khi Ngô lão thái gia chết, Phạm Bác Văn (hoặc người khác) nói rằng: Cái thây ma cổ hủ phong kiến đến Thượng Hải của giới chủ ngân hàng, nhà tư bản giai cấp tư sản mại bản bán phong kiến đương nhiên sẽ phải phong hóa thôi. (Chưa tra lại nguyên văn, đây là viết ra dựa trên trí nhớ). Còn như câu "kiệt tác kinh tế" gì đó, lúc đó tôi không hề nói. Lúc đó tôi chỉ nói về cuộc tranh luận về vấn đề kinh tế Trung Quốc năm 1930, điều này đã được nói tương đối rõ ở phần "Bổ sung thêm vài câu" sau phần hậu ký gốc của bản in mới "Tử dạ". Về việc anh nói liên quan đến lịch sử Đảng (hoạt động của tôi thời kỳ đại cách mạng), ban biên tập Nhà xuất bản Thượng Hải dự định lược bỏ, vậy thì cứ tùy họ lược bỏ đi. Kỳ thực, từ năm, sáu năm trước, đã có thư viện cách mạng ở khắp nơi phái người cầm thư đến thăm hỏi tôi về kiến thức tai nghe mắt thấy và công việc của tôi ở Quảng Châu năm 1926, ở Vũ Hán năm 1927, họ đều nói là để làm tài liệu tham khảo. Từ đầu năm nay, người đến càng nhiều, tiếp đón không xuể, câu "gặp phải một số chuyện" nói ở trước, đây chính là một trong số đó. Cù Thu Bạch vẫn chưa có kết luận rõ ràng. Hứa Quảng Bình viết sau khi giải phóng, có lẽ trí nhớ không được chính xác, trước sau mâu thuẫn, hơn nữa Lỗ Tấn trò chuyện dài hay ngắn với bạn bè, Hứa chưa chắc đều có mặt ở đó, sau sự việc, Lỗ Tấn hình như cũng không kể lại một cách chi tiết tỉ mỉ cho Hứa nghe. Thư trước của tôi nói vấn đề của Cù khi có thời gian tôi có thể nói nhiều hơn một chút, điều này cũng đành để đến lúc gặp mặt rồi nói vậy, bởi vì liên quan đến rất nhiều người, mà nhân vật chính là Chu Kiến Nhân lại hết sức phủ nhận những lời mà bên ngoài đồn đại lúc bấy giờ rằng ông ấy đã nói với khách nước ngoài. Trên đây là trả lời bức thư ngày 28 tháng 2 của anh.
Thư đề ngày 4 tháng này nói rằng anh sẽ dốc sức tranh thủ giữ lại lời tựa gốc của Dĩ Quần, kỳ thực không cần phải dốc sức tranh thủ; vấn đề của Dĩ Quần vẫn chưa có kết luận, bởi vì những việc cần được minh oan, các nơi đều rất nhiều, Thượng Hải cũng rất nhiều. Bây giờ trước tiên phải lật lại án cho những người từng bị "Băng Hải Tặc" giam cầm, bức hại đến chết, hoặc tàn phế. Tự sát, trong cái nhìn của Đảng là phản kháng, tội danh đồng nghĩa với phản nghịch; muốn được minh oan, đành phải xếp lại vào lúc muộn hơn một chút. Trên sách của anh đăng lời tựa của Dĩ Quần, chưa chắc đã được tính là khôi phục danh dự, nhưng nhà xuất bản tự nhiên sẽ không dám mạo muội làm thế trước khi nhận được chỉ thị rõ ràng của cấp trên. Vấn đề của Cù Thu Bạch, trước đây đã bàn tới rồi. Ở đây không bàn lại nữa. Việc anh nghe nói Chủ tịch trước khi qua đời từng nói một câu về vấn đề của Cù, tôi chưa từng nghe thấy, ở đây cũng chưa từng có ai nhắc đến bao giờ, nghĩ rằng chắc là tin đồn nhảm.
"Quang minh" đã đăng đại tác "Tử dạ" của anh. Bài viết về "Lâm" của họ nếu cũng là do "Quang minh①" đặt viết, e rằng chưa chắc đã được đăng mà sẽ chuyển giao cho các san kỳ khác. "Quang minh" từ nay về sau sẽ làm② chuyên san về khoa học kỹ thuật và giáo dục, điều này đã thấy rõ trong tuyên ngôn cải cách của "Quang minh".
Vội đáp, xin gửi lời chúc an khang trong việc viết lách.
Thẩm Nhạn Băng [Tháng 5 năm 1978]
Hai tháng nay bận rộn, hỗn loạn, trước nay chưa từng có. Mà giữa tháng này lại sắp triệu tập hội nghị khôi phục của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật và Hội Nhà văn, các tỉnh đều phái người đến, thế là lại phải bận rộn một trận nữa rồi.
① Ý chỉ bài viết "Bức tranh cuộn xã hội Trung Quốc đầu thập niên 30 — Đọc lại 'Tử dạ' của Mâu Thuẫn" của ngòi bút tôi đăng trên phụ san "Văn học" của báo "Quang Minh nhật báo" ngày 15 tháng 4 năm 1978.
② Ý chỉ bài viết "Bình 'Tiệm tạp hóa nhà họ Lâm'" của ngòi bút tôi, đây là bài do ban biên tập "Bình luận Văn học" đặt viết, đăng trong "Bình luận Văn học" kỳ 3 năm 1978.
