Về bộ tiểu thuyết trường sa "Lý Tự Thành"
Một
Huynh Tiết Ngân: Thư dài ngày 2 tháng 11 cùng bản in dầu "Bản tóm tắt nội dung " tương đối rõ nét gửi kèm sau đó, đều đã nhận được. "Bản tóm tắt" đã đọc xong, quyển thứ nhất cả hai tập trên dưới cũng đều đã đọc. Đang định viết vài cảm tưởng để tham khảo, ngờ đâu Ban Chóng thống chiến Trung ương lại tổ chức một số nhân viên ở Bắc Kinh thuộc Nhân đại, Chính hiệp (khoảng một trăm năm mươi người) đi tham quan tập thể công xã nhân dân, nhà máy, đại học trong và ngoài Bắc Kinh; từ ngày mai cho đến ngày 20 là đợt thứ nhất, sau đó còn có đợt hai, đợt ba. Mỗi ngày từ nửa ngày đến một ngày. Do đó, nguyện vọng viết vài cảm tưởng đành phải tạm gác lại. Mà tôi lại bị bệnh ở mắt, ban đêm dưới ánh đèn không thể viết chữ, ngay cả nhiều bức thư không mấy quan trọng cũng đành phải tạm gác lại. Sợ anh mong ngóng, đặc biệt viết vội vài dòng, kính mong thấu hiểu, viết đến đây thôi, chúc anh khỏe mạnh!
Thẩm Nhạn Băng ngày 12 tháng 11 năm 1974
Hai
Huynh Tiết Ngân: Thư tay ngày 19 tháng 11 cùng bản sao chép phần cuối của "Bản tóm tắt nội dung " cũng đã nhận được. Do có việc đi tham quan tập thể nông thôn, nhà máy, trường học vân vân, dẫn đến việc trả lời chậm trễ, vô cùng lấy làm tiếc.
Bây giờ xin lược bàn trước những ý kiến chưa chín muồi sau khi đọc xong quyển thứ nhất, tạm để tham khảo.
Một, một bộ sách lớn bắt đầu từ mùa đông năm Sùng Trinh thứ mười một, khi quân Thanh tiến sâu vào kinh kỳ, Sùng Trinh, Dương Tự Xương vân vân mưu mô thỏa hiệp với nhà Thanh, mà dùng toàn lực "tiễu tặc", những sự việc nghĩa quân nông dân hoành hành Nam Bắc trước đó cùng công huun của Lý Tự Thành vân vân đều không miêu tả trực diện, mà chỉ được chấm phá bổ sung bất cứ lúc nào ở các chương sau, cách cắt gọt này thật là tuyệt diệu. Viết về việc quân thần Sùng Trinh tuy có vẻ trọng dụng Lô Tượng Thăng nhưng lại để Cao Khởi Tiềm kiềm chế khuỷu tay, liền bác bỏ hoàn toàn câu nói "Trẫm phi vong quốc chi quân" của Sùng Trinh, đây là nét bút đầu tiên khắc họa hình tượng Sùng Trinh, đã vô cùng mạnh mẽ. Đã viết cảnh Lô xuất binh, lại đột nhiên buông xuôi, khung hình chuyển sang chiến trường Đồng Lân, từ đây bước vào truyện ký của Lý Tự Thành, bút lực này cũng thật kinh ngạc.
Hai, việc viết chiến tranh trong quyển thứ nhất không rơi vào lối mòn của các sách như "Tam quốc diễn nghĩa", đó là sự gia công nghệ thuật phù hợp với thực tế khách quan lúc bấy giờ, đây là đặc điểm độc đáo của cuốn sách này. Lấy chiến trận Nam Nguyên Đồng Quan làm ví dụ, có lúc viết cận chiến giáp lá cà, có lúc viết cái nhìn toàn cảnh chiến cục từ trên cao, thưa dày đan xen, nhịp nhàng có gu. Nghĩa quân chia làm hai đường đồng thời đột vây mà trước sau hơi khác nhau, viết phía Lý Tự Thành trước, tiếp đó viết phía phu nhân Cao, trọng tâm đặt ở Lý Tự Thành, mà phía phu nhân Cao vẫn có thanh thế phi phàm, hai phía có lúc cũng lại kết nối với nhau. Bố cục như thế, vô cùng thể hiện tâm tư của người làm nghệ thuật. Phía quan quân tuy người ngựa đông đúc, việc bố trí binh lực tuy có vẻ chu mật, thế nhưng các tướng lĩnh hoàn toàn không thể phối hợp nhịp nhàng. Điều này lại khắc họa đậm nét sự ly tâm ly đức, mỗi người tính toán riêng của đám bề tôi trong triều đại đã suy vong. Kết hợp với sự cố chấp đa nghi, bề ngoài có vẻ làm nên sự nghiệp nhưng thực chất vô năng đến cực điểm của Sùng Trinh được phơi bày ở chương đầu, sự ích kỷ tham lam của thủ tướng, hoạn quan quyền lực, đã ngầm ám chỉ sự diệt vong tất yếu của triều Minh một cách trọn vẹn.
Ba, miêu tả nhân vật, về phía nghĩa quân, tư tưởng của Lý Tự Thành dần dần tiến bộ, được thể hiện kết hợp với các biến cố chứ không phải là những lời tường thuật trừu tượng, đây là điểm thành công chủ chốt; tính cách của Trương Hiến Trung cũng được viết rất có hồn, mà vẫn giữ được bản sắc của anh ta, dĩ nhiên là nhân vật kém hơn Lý Tự Thành. Ngoài ra các tướng lĩnh, Lưu Tông Võ Mẫn là người có đặc sắc nhất, là nhân vật thứ ba được tác giả viết với ngòi bút đậm nét. Lão thần tiên lại là một nhân vật nữa được tác giả viết với ngòi bút đậm nét. Tác dụng và tính cách của phu nhân Cao vốn dĩ tương đối khó viết cho sinh động có hồn, thế nhưng tác giả điều khiển như ý, khiến một nữ anh hùng này như sống dậy trên trang giấy. Còn về phần triều đại nhà Minh, Sùng Trinh vân vân đều xuất hiện với tư cách là nhân vật phản diện, duy chỉ có Lô Tượng Thăng là ngoại lệ, việc anh ta tử trận vô cùng bi tráng, đó là vì Lô Tượng Thăng không phải chết vì "tiễu tặc", mà chết vì kháng cự ngoại xâm. Sự việc của Lô và Tôn Truyền Đình sau này khá tương tự, nhưng Lô khẳng khái vì nghĩa mà đi, cái chết nặng tựa Thái Sơn; Tôn Truyền Đình vì "tiễu tặc" mà tiến thối mất phương hướng, tuy chết ở chiến trường, cái chết của hắn lại nhẹ tựa lông hồng. Chỉ lấy làm lạ là Ngô Mai Thôn đã viết "Nhạn Môn Thượng thư hành" ca ngợi Truyền Đình, mà đối với Tượng Thăng hình như chỉ gửi gắm nỗi khái thán từ góc nhìn bên qua bài "Lâm Giang tham quân", có thể thấy văn nhân đầu nhà Thanh dẫu có lòng yêu nước như Ngô Mai Thôn, nhưng sự kiêng dè sợ sệt sâu sắc đến mức nào, đối với những nhân vật anh hùng chống quân Thanh vẫn không dám trực diện ca ngợi. (Có lẽ Ngô Mai Thôn ở chỗ khác vẫn có ý gửi gắm tương tự từ góc nhìn bên, nhưng căn cứ vào ký ức của tôi, chỉ xin nhắc đến bài vịnh Dương Đình Lân này mà thôi) Nhưng thơ của Mai Thôn vẫn bi tráng.
Quốn thứ nhất hơi dài, huynh nói nên gia giảm gọt giũa, đồng thời xin ý kiến thỉnh giáo của tôi. Nhưng tôi đọc ngắt quãng cho đến hết, rốt cuộc lại không thể nêu ra chỗ nào nên gia giảm gọt giũa. Mấy năm nay hay quên, sách mới đọc chỉ nhớ đại khái, không thể nhớ chi tiết, tâm tình này mong được thấu hiểu.
Năm, đối thoại trong sách này, hoặc văn hoặc bạch, hoặc văn bạch nửa vời, anh đều căn cứ vào sự việc cụ thể, nhân vật cụ thể mà cẩn thận đặt bút; điều này không những đạt đến mức hợp tình hợp lý, đa dạng hóa, mà còn làm đậm thêm bầu không khí thời kỳ đó, so với kiểu cứng nhắc bắt buộc phải dùng khẩu ngữ đến cùng, quả thực tốt hơn rất nhiều.
Sáu, bản tóm tắt các quyển hai, ba, bốn, năm, xét về mặt sử thực quan trọng, tôi không thể đưa ra ý kiến để tham khảo. Nhưng nhìn ra được việc anh đối với những ý kiến tranh cãi đủ điều của các nhà trước đây, có lấy có bỏ, quả thực có sự quyết đoán, không phải tùy tiện nhặt nhạnh là xong, điều này thật đáng quý. Tri thức thường hay cố chấp bảo vệ ý kiến của mình, tương lai khi toàn bộ tác phẩm ra mắt công chúng, nhất định sẽ có những ý kiến khác nhau, nhưng cuốn sách này dù sao cũng là tiểu thuyết, không phải lịch sử, mà tiểu thuyết cũng là ý kiến của một nhà, lại không phải sách của tri quan, ý kiến khác nhau, cứ để mặc họ nói thôi. Tôi nghĩ anh có dũng khí và nghị lực đó, sẽ kiên định không dời mà hoàn thành bộ cự tác này theo đúng kế hoạch ban đầu.
Bảy, (viết đến đây, chợt vì chuyển nhà nên gác bút, vội vàng mà đã qua hai tuần nay, nay mọi việc hơi ổn định, mới có thể viết tiếp) Đoạn kết của quyển cuối cùng, tổng kết nguyên nhân thất bại của Lý Tự Thành, vô cùng khéo léo; còn như việc tổng kết các điều, trọng tâm ở ba điều đầu, có lẽ là điều không thể chối cãi.
Góp ý kiến, tạm thời dừng lại ở đây. Viết vội mấy dòng chúc anh công việc thuận lợi, thân thể khỏe mạnh!
Thẩm Nhạn Băng ngày 23 tháng 12 năm 1974
Ba
Huynh Tiết Ngân: Thư dài ngày 29 tháng 12 xin đã tường. Ý kiến chưa chín muồi, quá được coi trọng, vô cùng hổ thẹn và cảm động. Vui mừng được biết quyển thứ hai đã in xong, lại được ơn chiếu cố cho xem trước để thỏa lòng mong ước, vô cùng phấn khởi. Khi đọc có cảm xúc sẽ ghi lại bất cứ lúc nào, để anh tham khảo. Nhưng sử thực thời nhà Minh, nhà Thanh, kiến thức của tôi vô cùng nông cạn, về phương diện này e rằng không dám thêm một lời bàn; những điều có lẽ có thể góp chút ý kiến mọn, đại khái là ở phương diện cấu tứ nghệ thuật và miêu tả nhân vật.
Bệnh ở mắt vẫn như cũ, chứng màng mạch điểm vàng tuổi già ở mắt trái bị biến dạng vắt vòng, nghe nói trên quốc tế vẫn chưa có thuật chữa trị; chứng đục thủy tinh thể tuổi già mới chớm ở mắt phải thì có thể khiến nó ổn định, không chuyển biến xấu nữa, hiện đang dùng song song cả thuốc Tây và thuốc Đông. Biết để anh chú ý. Viết vội chúc anh khỏe mạnh, đồng thời chúc tác phẩm của anh trong năm mới sẽ tiến hành thắng lợi!
Thẩm Nhạn Băng ngày 6 tháng 1 năm 1975
Bốn
Huynh Tiết Ngân: Thư phúc đáp ngày 14 tháng 3, chắc đã nhận được. Nhà xuất bản Thanh niên Trung Quốc đã gửi các đơn vị của quyển thứ hai bản thảo của anh tới. Trước ngày 20 tháng trước, tôi đã đọc xong một lượt, đang định đọc lại một lượt nữa, rồi viết cảm tưởng để tham khảo, ngờ đâu ngày 22 chợt bị cảm cúm, nhiệt độ cơ thể ba mươi chín độ, đành phải nhập viện điều trị, dẫu sau hai mươi bốn giờ đã hạ sốt, nhưng bác sĩ nói vẫn phải tiếp tục tiêm để củng cố, tiếp theo lại kiểm tra sức khỏe, cho đến tận mùng 3 tháng này mới xuất viện, trong thời gian đó có tham gia hai hoạt động, thực ra đều là làm lúc đang ở viện.
Sau khi xuất viện lại gặp tang sự của cụ Đổng, lại thêm thư từ tích tụ chờ phúc đáp, cho đến nay vẫn chưa thể đọc lại bản thảo của anh.
Sau "mùng 1 tháng 5" ngày dài ra, khí hậu có hy vọng sẽ ôn hòa, đến lúc đó sẽ đọc kỹ bản thảo của anh lượt thứ hai, viết cảm tưởng lại. Hiện tại không thể dự đoán ngày nào có thể hoàn thành việc này, nhưng tôi hy vọng có thể hoàn thành trong vòng một tháng rưỡi. Để kịp thời gửi trả bản thảo của anh, không làm lỡ kế hoạch sửa đổi tiếp của anh. Không biết có ổn thỏa không? Mong thư đáp.
Bắc Kinh dẫu sắc xuân ngập thành, nhưng cách ngày thế nào cũng có gió tây bắc cấp năm, cấp sáu, lại thêm khô hạn. Sau cơn gió tây bắc, cái lạnh mùa xuân vẫn cứ bức người. Không biết khí hậu ở Vũ Hán thế nào? Mùa hè ở Vũ Hán rất nóng, mà "hổ mùa thu" cũng vô cùng lợi hại, nghĩ đến lúc đó sẽ cản trở việc viết lách của anh.
Hy vọng và chúc tụng đúng như lời trong thư, trong mùa xuân vượt qua vài ải của quyển thứ ba, hoàn thành bản thảo đầu tiên của quyển thứ ba vào cuối năm nay.
Vội vàng xin phép không nói nhiều nữa. Chúc anh công việc thắng lợi, thân thể khỏe mạnh!
Thẩm Nhạn Băng ngày 14 tháng 4 năm 1975
