[TIÊU DỀ]: Gửi Lý Tây Đình

Đồng chí Lý Tây Đình: Đã nhận được bức thư ngày 17 tháng 9 do Bộ Văn hóa chuyển tới. Bốn chữ "hoành tráng" trong "Bạch dương lễ tán", vốn nên là "tung hoành quyết đãng". Ý nghĩa chữ "tung hoành" thì dễ hiểu, còn về "quyết đãng", xuất từ "Tấn thư - Lưu Diệu tái kỷ" có bài "Tráng sĩ chi ca". "Tráng sĩ chi ca" là do người Lũng thượng làm cho Trần An, ca ngợi chiến tích của Trần An. Lời bài thơ có câu: "...Trượng bát xà mâu tả hữu bàn, thập đãng thập quyết vô đương tiền,..." Chú thích ở sách giáo khoa ngữ văn cấp hai (trung học cơ sở) quyển bốn tuy không nêu xuất xứ, nhưng thực chất đã hiểu đúng. Chú thích trong "Tiểu học giáo viên tiến tu thư" ngữ văn quyển một giải thích "tung hoành ương đãng" là quét ngang dọc, vốn dĩ không sai, nhưng lại đổi chữ "quyết" thành "ương", lại tạo ra vấn đề mới. Tra ra thì bản nghĩa của chữ "ương" có sự uất ức, mênh mông, rộng lớn vân vân. Hai chữ "ương đãng" dùng liền nhau, nghĩa cũng đại khái như vậy, mà lại hơi khác tùy theo văn cảnh. Tô Thuấn Khanh (người đời Tống) bài "Thành nam cảm hoài trình Vĩnh Thúc": "...Hồ vi tàn lương dân, lệnh thử điểu thú phì; Thiên khởi ý như thử, ương đãng mạc khả tri!" Chỗ này hai chữ "ương đãng" có nghĩa là mờ mịt khó lường.

Cho nên hai chữ "ương đãng" dùng liền nhau, tuy có xuất xứ, nhưng không phù hợp với văn nghĩa ngữ cảnh gốc của "Bạch dương lễ tân", đương nhiên nên dùng "quyết đãng" mới đúng.

Anh lại hỏi: Về từ luật. Tiểu chú dưới mục "Bắc độ ti", "Thơ Lạc Nghĩ Ô dùng nhiều số từ, người ta gọi đó là Bốc toán tử", "Thơ dùng số từ" giải thích thế nào? Xét Lạc Tân Vương là một trong tứ kiệt sơ Đường, Đỗ Phủ cũng từng bày tỏ sự kính trọng. Nhưng người đời sau đối với Lạc Tân Vương, đánh giá không đồng đều. "Thơ dùng số từ" phỏng đoán là để chê bai trong bài thơ "Đế kinh thiên" của Lạc Tân Vương liên tiếp xuất hiện các câu như "Tần tái trọng quan nhất bách nhị, Hán gia ly cung tam thập lục", "Đường khải ỷ trướng tam thiên hộ, đại đạo thanh lâu thập nhị trọng", "Thả luận tam vạn lục thiên thị, ninh tri tứ thập cửu niên phi" v.v. Xưa nay người khởi nghiệp làm thơ rất tôn sủng "Đế kinh thiên" là tác phẩm tiêu biểu của họ Lạc, lấy "Đế kinh" khái quát các tác phẩm còn lại, bèn cho rằng Lạc Tân Vương "thơ dùng số từ". Kỳ thực các tác phẩm khác của Lạc Tân Vương, "dùng số" không nhiều và lan man đến thế. Cho nên câu "thơ dùng số từ" cũng hàm chứa tính phiến diện. Ý kiến của tôi là như vậy, kính cẩn xin cung cấp để tham khảo.

Vội vài dòng này, chúc anh mạnh khỏe.

Mâu Thuẫn 〔Năm 1965〕 ngày 24 tháng 9