Dù câu chuyện này rõ ràng bắt nguồn từ tập thơ lãng mạn tiếng Tagalog mang tựa đề “Cuộc đời của Vua Asuero”, nhưng nó đồng thời cũng được kể lại như một truyện dân gian, và vì lý do đó tôi đã đưa nó vào bộ sưu tập này. Như đã được gợi ý nhiều lần trước đây, việc ranh giới giữa truyện dân gian và truyện văn học đôi khi rất khó phân định, đặc biệt là khi những tác phẩm sau được truyền miệng và đọc rộng rãi. Vì mục tiêu của chúng tôi trong bộ sưu tập này là giới thiệu cho độc giả phương Tây một bức tranh toàn diện về văn học bình dân Philippines, nên việc loại bỏ câu chuyện này có vẻ là một quyết định không khôn ngoan.
Tên đầy đủ của tác phẩm lãng mạn này là “Câu chuyện và cuộc đời của Vua Asuero, Doña Maria, và Juan nghèo khổ, tại thành phố Jerusalem.” Bản của tôi mang niên đại 1905; Retana (Số 4192) có đề cập đến một ấn bản xuất hiện trong khoảng thời gian từ năm 1860 đến 1898. Về đại cương, truyện dân gian không khác biệt mấy so với tác phẩm lãng mạn, do đó thiết tưởng không cần phải đưa ra một bản tóm tắt chi tiết về phiên bản in. Tuy nhiên, những điểm khác biệt quan trọng hơn có thể được lưu ý. Tác phẩm lãng mạn mở đầu như sau:—
Thuở ấy có một ông lão tên là Asuero. Ông là vua xứ Jerusalem. Một đêm nọ, nhà vua nằm mơ thấy mình bị phế truất, và một chàng trai nghèo khổ ở thôn quê sẽ lên thay thế vị trí của ông. Ông tỉnh giấc, cảm thấy u buồn và đầy suy tư. Không thể chợp mắt được nữa, ông trèo lên một ngọn tháp cung điện và bắt đầu dùng ống nhòm phóng tầm mắt quan sát xung quanh. Khi hướng ánh nhìn về một vùng đèo núi bên kia sông Nile (!), ông nhìn thấy một nữ phù thủy đang ngó ra từ ô cửa sổ nhà nàng. Đó chính là Doña Maria. Bị mê hoặc bởi vẻ đẹp của nàng, nhà vua trở nên bồn chồn không yên. Cuối cùng, ông quyết định kể lại những gì mình đã chứng kiến cho hội đồng các thủ lĩnh nghe và xin ý kiến tư vấn của họ. Nhiều ý kiến đóng góp đã được đưa ra, kèm theo đó là không ít lời phản đối. Vì nhà vua không thể từ bỏ ý định tìm cách chiếm lấy Doña Maria, vị cố vấn trưởng của ông bấy giờ bèn đề xuất triệu tập một buổi họp toàn thể thần dân trong vương quốc, nơi mong muốn của nhà vua sẽ được công khai. Tại đại hội đó, nhà vua hứa sẽ ban thưởng tiền bạc cho bất cứ ai dám dũng cảm thực hiện cuộc phiêu lưu này, đồng thời phong làm cố vấn trưởng nếu người đó thành công.
Truyện dân gian và tác phẩm lãng mạn trên thực tế gần như giống hệt nhau, ngoại trừ việc phiên bản lãng mạn miêu tả chi tiết hơn, cho đến đoạn con ngựa rời bỏ Juan để đi quyến rũ Doña Maria khỏi cung điện và khuất phục nàng vào tay nó.
Con ngựa bảo Juan rằng nó sẽ mang hàm thiết và yên cương bằng vàng để đi đón Doña Maria, trong khi Juan hãy nấp vào một lùm cây gần đó cho đến khi chúng quay trở lại. Con ngựa cũng dặn Juan rằng khi nó đi ngang qua lùm cây, anh phải túm lấy đuôi nó và bám thật chắc. Đoạn, con ngựa rời đi và một lúc sau thì đến khu vườn của Doña Maria. Khi thiếu nữ nhìn thấy con vật, nàng đâm ra tức giận chủ nhân của nó vì đã để nó sổng vào vườn nhà mình. Sau khi rảo mắt tìm kiếm người cưỡi nhưng vô ích, nàng liền nhận con ngựa là của mình và chuẩn bị trèo lên lưng nó thì con vật bỗng cất tiếng nói, bảo nàng hãy thay một bộ trang phục đẹp hơn, một bộ cánh xứng đáng hơn với chiếc yên cương bằng vàng. Khi quay trở lại, nàng khoác trên mình một chiếc áo choàng lộng lẫy và đeo một chiếc nhẫn thần. Con ngựa bảo rằng nó được Thiên Chúa phái đến để làm vật cưỡi trung thành của nàng, rồi gợi ý nàng hãy đến thăm chốn ở của loài đại bàng. Vô cùng ao ước được chiêm ngưỡng chốn bồng lai tiên cảnh này, nàng đồng ý để nó đưa đi. Trước khi khởi hành, con ngựa xin chiếc nhẫn thần của nàng, nói rằng nó sẽ ngậm trong miệng để bảo quản an toàn cho nàng. Nàng trao lại chiếc nhẫn, và con ngựa cõng nàng bay đến nơi Juan đang ẩn nấp. Juan túm lấy đuôi con ngựa, và con vật vút bay lên không trung, hạ xuống ở bên kia vùng biển. Tại đây, nhờ quyền năng phép thuật của chiếc khăn tay, Juan đã tạo ra thức ăn, một cái bàn và hai chiếc ghế theo yêu cầu của con ngựa. Sáu nữ tỳ phục vụ họ bữa ăn ấy. Lúc này, con ngựa trao lại cho Juan chiếc nhẫn của Doña Maria; và chừng nào còn giữ vật này, anh chắc chắn sẽ giữ được lòng người thiếu nữ. Sau khi ăn xong, Doña Maria hỏi Juan vì sao nàng lại bị đưa đến đây; nhưng Juan, vâng theo lời khuyên của con ngựa, hoàn toàn không đáp lời. Nàng dùng những lời ngọt ngào nịnh hót và tìm cách dỗ anh chìm vào giấc ngủ, nhưng anh chẳng hề bận tâm đến nàng. Cuối cùng, con ngựa bảo họ rằng phải tiếp tục cuộc hành trình. Con ngựa phi nước đại và chẳng mấy chốc đã đến hoàng cung; nhưng các cổng thành đều đã đóng kín, vì lúc đó đã là nửa đêm. Thế là hai người quyết định dành phần đêm còn lại ở nhà của Juan. Tại đó, người mẹ già vui mừng chào đón tất cả bọn họ. Khi chiếc yên cương và hàm thiết đã được tháo ra khỏi người, con ngựa nói rằng nó sẽ quay lại vào sáng hôm sau để chở Juan vào cung điện. Nó còn cảnh báo Juan không được phép ngủ quên nếu còn trân trọng mạng sống của chính mình....
Tác phẩm lãng mạn khép lại bằng cuộc chiến không thể tránh khỏi với người Moor, và chiến công giải cứu vương quốc khỏi ách thống trị của ngoại giáo do người anh hùng bách chiến bách thắng Juan thực hiện.
Tôi không thể chỉ ra chính xác nguồn gốc của tác phẩm lãng mạn này; nhưng tôi tin rằng không có gì phải bàn cãi khi cho rằng nó mang đậm dấu ấn phương Tây.
