Câu chuyện này có thể xem như một loại ngụ ngôn về tội kiêu ngạo và tham lam. Về mặt này, nó có điểm tương đồng với truyện cổ Grimm mang tựa đề “Ông lão đánh cá và vợ” (Số 19). Còn về phương pháp và cốt truyện, nó thuộc về chuỗi truyện “Jack và cây đậu thần”, vốn có điểm nhấn chính là một loài cây thần mọc nhanh vút lên tận trời, giúp chủ nhân leo lên cõi trên để lấy những món đồ kỳ diệu. Macculloch đã dành nguyên một chương (XVI) để bàn về chuỗi truyện này, đồng thời dẫn chiếu nhiều truyện cổ tích xoay quanh tình tiết cây thần nối liền từ mặt đất lên thiên đàng (đặc biệt xem các trang 434–435). Dù ngắn gọn và thiếu chi tiết, câu chuyện của chúng ta vẫn rất thú vị bởi sự kết hợp các tình tiết từ hai chuỗi truyện vừa nêu; và qua sự kết hợp ấy, tôi tin rằng nó có nguồn gốc từ một vài truyện cổ tích (Märchen) miền Nam Châu Âu — chẳng hạn như câu chuyện từ vùng Normandy sau đây (được trích trong Köhler-Bolte, trang 102–103) về người nghèo khổ Misère và người vợ lúc nào cũng bất mãn:

Misère gặp Chúa Jesus và thánh Phê-rô, rồi cất lời xin xỏ. Chúa ban cho ông một hạt đậu và dặn ông hãy biết bằng lòng với nó. Misère mang quà về nhà, cắm hạt đậu vào xó bếp trong túp lều của mình. Lập tức, một thân cây mọc lên từ hạt đậu và nhanh chóng đâm chồi qua ống khói. Ngày hôm sau, ngọn cây đã vươn lên cao khuất hẳn trong mây. Người vợ liền ra lệnh cho Misère trèo lên xem trên cây có hạt đậu nào sẵn sàng để hái chưa. Ông trèo lên cây, và vì chẳng tìm thấy quả nào, cứ thế tiếp tục leo lên cao mãi cho đến khi đặt chân trước một ngôi nhà vàng lớn. Ngôi nhà này chính là Thiên đàng. Thánh Phê-rô [287] mở cửa đón ông, và đáp lại lời khẩn cầu, ngài hứa rằng ông sẽ tìm thấy thức ăn và đồ uống ngay tại nhà mình. Hôm sau, vợ Misère không để cho chồng được yên cho đến khi ông lại trèo lên Thiên đàng để xin thánh Phê-rô một ngôi nhà mới. Vài ngày sau, Misère lại buộc phải tìm gặp thánh Phê-rô và xin ngài biến hai vợ chồng thành vua và hoàng hậu. Vị thánh cũng đáp ứng ước nguyện này, nhưng đồng thời cảnh báo Misère không được đến đây nữa. Tóm lại, vợ Misère vẫn chưa thỏa mãn, thậm chí còn muốn trở thành Đức Mẹ Đồng Trinh còn chồng thì phải được làm chính Chúa Trời. Khi Misère mang yêu cầu ấy trở lại Thiên đàng, thánh Phê-rô giận dữ đuổi ông đi; và người đàn ông tội nghiệp khi trở về mặt đất bỗng thấy túp lều cũ kỹ cùng mọi thứ xung quanh y hệt như lúc ban đầu.

Köhler (sách đã dẫn, tr. 103) cho rằng ban đầu loài cây vươn tới thiên đàng vốn không thuộc về câu chuyện về người vợ kiêu ngạo của người nghèo này, và nó có lẽ đã được vay mượn từ truyện cổ tích tiếng Anh “Jack và cây đậu thần”. Bolte và Polívka, trong phần chú thích cho truyện số 19 của Grimm (tập 1, tr. 147), nhận xét rằng: “Có thể dễ dàng nhận thấy những câu chuyện này (tức các dị bản của ‘Ông lão đánh cá và vợ’) được chia thành hai nhóm. Ở nhóm thứ nhất, vốn rất phổ biến trong các dân tộc gốc German và Slav, nhưng cũng được tìm thấy ở Pháp và Tây Ban Nha, một con yêu tinh bị bắt dưới hình dạng con cá sẽ ban cho kẻ bắt được nó từ ba điều ước trở lên; mặt khác, ở người Pháp và người Ý, thường thì chính Chúa hoặc người giữ cổng thiên đàng mới là người ban những điều ước tương tự cho một người nghèo lên được Thiên đàng bằng cây đậu. Cây đậu thần ở đây có thể bắt nguồn từ truyện ‘Jack và cây đậu thần’ hoặc từ ‘truyện nói dối’, truyện số 112 của Grimm.” Trong một truyện cổ tích Pháp được ghi lại bởi Carnoy (Romania, 8 : 250), nhặt tựa “La Tige de Fève”, người chồng trồng một hạt đậu nhận được từ một người ăn mày rồi leo lên thân cây để lên thiên đàng. Khi cất lên điều ước cuối cùng, ông ta rơi tõm xuống mặt đất. Như ta thấy, câu chuyện này có điểm tương đồng với truyện của chúng ta ở cái kết bi thảm, dẫu cho nhân vật chính lại là nam giới chứ không phải nữ giới như trong bản kể ở Normandy. Việc truyện của chúng ta không nhắc đến người chồng cũng chẳng có gì đáng bận tâm, bởi hầu như tất cả các câu chuyện ngụ ngôn loại này đều nhằm đả kích thói hư vinh của phụ nữ; và nhân vật người vợ trong câu chuyện của chúng ta chính là minh chứng cho sự trừng phạt dành cho thói hư vinh hay kiêu ngạo ấy. Dường như chưa ghi nhận được câu chuyện nào của Tây Ban Nha có sự xuất hiện của người vợ tham lam không biết đủ và cây đậu vươn tới thiên đàng. Do đó, có thể kết luận rằng truyện cổ tích của chúng ta có nguồn gốc từ Pháp hoặc Ý, và khả năng cao được truyền bá qua tầng lớp giáo sĩ.

1 Coles — Cây Memecylon edule Roxb. (họ Mua - Melastomataceæ), một loài cây bụi phổ biến và mọc rộng rãi trong các khu rừng, có hoa nhỏ màu tím và quả mọng nhỏ màu đen hoặc tím. Loài này thường được tìm thấy ở khu vực Ấn Độ - Mã Lai.