Kể lại bởi Domingo Perez ở San Carlos, Pangasinan, người đã nghe câu chuyện từ ông nội của mình, nay đã qua đời. Câu chuyện rất phổ biến trong dân gian Pangasinan.

Thuở xưa, tại một ngôi làng nọ có một góa phụ nghèo sinh sống cùng cậu con trai độc nhất tên là Andres. Hai mẹ con ở trong một căn lều nhỏ nằm gần khu rừng Patacbo. Khi Andres lên mười hai hoặc mười ba tuổi thì mẹ cậu qua đời. Kể từ đó, cậu sống lủi thủi một mình trong căn lều nghèo nàn, nơi cậu phải tự tay nấu nướng và giặt giũ quần áo.

Một buổi sáng nọ, mấy đứa trẻ rủ Andres vào rừng đặt bẫy cùng chúng. Khi đến nơi, lũ bạn chọn những chốn gà rừng hay lui tới để giăng bẫy rồi kéo nhau về nhà. Đến chiều, chúng quay lại rừng và thấy chiếc bẫy nào cũng tóm được một con gà trống hoang dã. Thấy vậy, Andres sinh lòng ghen tị với bạn bè; thế là khi về đến nhà, cậu liền với lấy con dao và tự tay chế tạo hai chiếc bẫy cho riêng mình. Làm xong, cậu chạy thốc tháo vào rừng để đặt bẫy. Sáng sớm hôm sau, cậu quay lại xem mình có tóm được gì không và phát hiện hai con gà rừng đã mắc lừa. Cậu mang chúng về nhà, bán một con và nấu con còn lại làm bữa trưa. Ăn uống xong xuôi, cậu liền làm thêm rất nhiều chiếc bẫy nữa và mang đi giăng vào buổi chiều hôm đó. Từ đó về sau, cậu sống bằng nghề đặt bẫy, có những hôm bắt được tới mười lăm con chim. Nhờ số tiền kiếm được, cậu đủ sức tự nuôi sống bản thân và sắm sửa quần áo.

Một hôm, sau nhiều năm gắn bó với nghề thợ săn, Andres vào rừng như thường lệ để thu hoạch bẫy. Cậu ngạc nhiên khi thấy bẫy của mình đã bị dịch chuyển, và trong một chiếc có một con khỉ lớn bị kẹp chặt lấy chân. Khi Andres giơ khúc cây nhặt được bên đường lên định đập chết con khỉ, nó liền cất tiếng van xin: "Andres yêu quý của tôi ơi, xin đừng hại tôi! Ta sẽ giúp đỡ cậu trong nay mai."

Andres vô cùng kinh ngạc khi nghe thấy khỉ biết nói tiếng người. Chạnh lòng thương xót, cậu liền tháo gỡ bẫy thả nó ra. Lúc cậu cất bước quay về nhà, con khỉ cứ lủi thủi lẽo đẽo đi theo sau. Từ đó, chúng gắn bó với nhau như hình với bóng. Chẳng mấy chốc, con khỉ đã học được cách mang gà rừng ra chợ bán.

Lại nói, trong thị trấn ấy có một người giàu có khét tiếng tên là Toribio, người có cô con gái tuyệt sắc tên là Aning. Dân làng ai nấy đều tôn vinh Aning là người thiếu nữ kiều diễm nhất trong vùng. Thế nhưng, chẳng một nam nhân nào trong thị trấn dám ngỏ lời cầu hôn nàng, bởi họ tự thấy mình thấp kém và hổ thẹn khi đứng trước cô gái giàu có và xinh đẹp nhất. Một ngày đẹp trời, con khỉ lại vào trấn bán gà rừng như thường lệ. Trên đường về, nó ghé qua nhà Don Toribio. Don Toribio hỏi nó muốn gì, con khỉ liền thưa rằng chủ nhân sai nó sang mượn cái đấu đong tiền.

— Chủ nhân của mày là ai? — Don Toribio hỏi.

— Ngài không biết ư? Đó là Don Andres, một vị công tử trẻ tuổi vô cùng giàu có và khôi ngua đang sống tại thung lũng Obong — con khỉ đáp.

Don Toribio liền sai người đem chiếc đấu đong gạo cho con khỉ mượn. Nó rối rít cảm ơn rồi hớt hải chạy về nhà. Sáng hôm sau, trước khi đem trả lại cho chủ nhân, nó lén nhét một đồng peso, một đồng năm mươi xu, một đồng peseta và một đồng nửa peseta vào các khe hở của chiếc đấu.

Khi con khỉ trao trả chiếc đấu cho Don Toribio, ông ta liền hỏi: "Sao mày lại mang trả sớm thế? Chủ nhân của mày đã đong xong tiền rồi ư?"

— Thưa ngài, chưa ạ! — con khỉ đáp — Chúng tôi chưa đong xong đâu, nhưng cái hộp này nhỏ quá, đong mất nhiều thời gian lắm.

— Ồ — Don Toribio bảo — nhà ta có chiếc to hơn đấy, mày có muốn mượn không?

— Dạ có chứ ạ, nếu ngài cho phép cháu giữ nó đến ngày mai — con khỉ đáp.

Don Toribio bèn mang ra một chiếc giạ, có sức chứa bằng khoảng hai mươi lăm đấu. Khi con khỉ mang chiếc thước đo lớn về đến nhà, Andres liền hỏi: "Mày kiếm đâu ra chiếc hộp này thế?" Con khỉ thưa rằng người giàu nhất thị trấn đã cho nó mượn.

— Mày đã nói với người ta là mày đem nó về làm gì? — Andres gặng hỏi.

— Cháu bảo ngài mang về để đếm tiền cơ mà — con khỉ đáp.

— Trơi đất ơi! — Andres kêu lên — Tiền nào mà đếm? Mày không biết nhà mình nghèo lắm sao?

— Cứ để mọi việc cho cháu lo, Andres — con khỉ trấn an — Cháu hứa với ngài, ngài nhất định sẽ được cưới cô con gái xinh đẹp của nhà giàu kia làm vợ.

Hôm sau, Andres bắt được rất nhiều gà rừng. Khi con khỉ đã đem bán hết ngoài chợ, nó quay về túp lều và xách theo chiếc giạ đã mượn. Trước khi đem trả cho Don Toribio, nó lại nhét tiền vào các khe hở y như lần trước.

— Chào buổi sáng, Don Toribio! — con khỉ cất giọng chào khi thấy Don Toribio đang ngồi trên chiếc ghế bành ngay cửa nhà.

— Chào chú khỉ! Mày khỏe chứ? — nhà giàu đáp lời — Mày đem chiếc hộp đến trả đấy à?

— Thưa ngài, vâng ạ! Chúng cháu đã đong xong rồi. Chủ nhân của cháu gửi lời cảm ơn ngài ạ. Khi Don Toribio đón lấy chiếc hộp và nhìn thấy số tiền lấp ló bên trong, ông ta liền nhắc đến chuyện đó với con khỉ, nhưng nó xua tay: "Ôi dào, có gì đâu ngài! Ở nhà chúng cháu còn đầy."

— Ta là người giàu nhất thị trấn này, vậy mà chẳng đời nào dám vung tay vung chân vứt tiền qua cửa sổ như chủ nhân của con vật này — Don Toribio thầm nghĩ — Biết đâu ngài ta còn lắm của nhiều tiền hơn cả ta ấy chứ. Lúc con khỉ chuẩn bị cúi chào ra về, nhà giàu liền dặn nó nhắn chủ nhân ba ngày sau hãy sang chơi. Con khỉ vâng dạ, rối rít cảm ơn lời mời của Don Toribio.

Trên đường về nhà, con khỉ ghé qua chợ mua cho Andres một đôi giày, một bộ quần áo may sẵn và chiếc mũ mới. Nó mang tất cả về cho chủ nhân, và chỉ trong vòng ba ngày, nó đã kiên trì dạy Andres cách đi giày sao cho tự nhiên, cách ăn nói tao nhã, cách sử dụng dao nĩa dĩa khi ăn, và cả cách thưa chuyện với Don Toribio về việc ngỏ ý muốn cưới con gái ông ta.

Đúng hẹn, Andres cùng con khỉ lên đường ra thị trấn. Họ được Don Toribio và tiểu thư Aning nồng nhiệt đón tiếp. Sau dăm ba câu chuyện xã giao, Andres liền đi thẳng vào mục đích chuyến đi. Cậu bày tỏ mong muốn được kết duyên cùng ái nữ của Don Toribio. Nghe vậy, Don Toribio hoan hỉ gật đầu đồng ý ngay và tuyên bố lễ cưới sẽ được tổ chức vào sáng hôm sau. Mọi công tác chuẩn bị cho nghi lễ được tiến hành hết sức khẩn trương. Sáng hôm ấy, vị linh mục đến, và thế là Andres chính thức nên duyên vợ chồng cùng Aning dưới sự chứng kiến của đông đảo khách quý trong bầu không khí tưng bừng vui vẻ.

Vài năm sau, Don Toribio qua đời, Andres thừa hưởng toàn bộ gia sản khổng lồ và từ đó trở thành một người vô cùng giàu có.