Thuở ấy có hai tên cướp nọ, khi nghe tin về chuyến đi mà một gia đình nọ sắp sửa thực hiện, bèn quyết định đến cấy trộm nhà họ vào ban đêm. Ý định của chúng càng được củng cố thêm bởi suy nghĩ rằng mọi thứ trong nhà chắc hẳn đang trong cảnh bộn bề lộn xộn. Khi đêm xuống, hai tên trộm trèo lên một cây cao mọc sát bên cửa sổ căn nhà này. Từ vị trí đó, chúng dễ dàng quan sát những gì người ở bên trong đang làm. Trong lúc ngồi chờ đợi ở đó, chúng thấy hai người hầu đang gói ghém một vật có vẻ rất nặng. Chúng đinh ninh rằng bọc đồ ấy chứa rất nhiều tiền, thế là chúng quyết định sẽ ăn cắp nó.
Vào giữa đêm khuya, một tên cướp lẻn vào nhà, lấy gói đồ rồi chuyển xuống cho đồng bọn ở bên dưới. Khi đã hội tụ với tên kia, cả hai cõng gói đồ trên vai rồi cắm cổ chạy tháo thân. Đi được một quãng, tên đi sau đâm ra tò mò không biết chúng đang mang thứ gì trong mình, bèn rạch một đường trên tấm chiếu được bọc bên ngoài món đồ. Đến lúc ấy, hắn vô cùng kinh ngạc khi thấy một ngón chân người thò ra; và hắn liền la lên: “Người, người, người!” Tên đi đằng trước tưởng tiếng thét đó là lời cảnh báo rằng có ai đang đuổi theo sau, bèn cắm cổ chạy nhanh hơn. Kẻ kia vẫn cứ tiếp tục la lớn: “Người, người!”, nhưng đồng bọn của hắn chẳng thèm để ý gì đến lời hắn. Cuối cùng, chân hắn vướng phải rễ cây và ngã lăn quay ra đất. Khi đã hiểu rõ cơ sự, hai kẻ gian đành bỏ lại gói đồ rồi tháo chạy.
(5) Hù dọa kẻ cướp trên cây. Sự việc này khá phổ biến và đã xuất hiện trong nhiều chuỗi truyện cổ tích Märchen. Bản chất của nó mang đậm tính hài hước. Để tham khảo các tài liệu ghi nhận sự tích này, xin xem Köhler-Bolte, trang 99 và 341 (mục “Herabwerfen der Thür”); Crane, trang 380, chú thích 19; Cosquin, tập I: 243 và các trang tiếp theo; và đặc biệt là Bolte-Polívka, tập I: 521–525 (về truyện Grimm, số 59), tình tiết F.
(6) Đi trên mảnh đất của chính mình. Mẹo nhỏ này của Juan đã từng được chúng ta bắt gặp trong truyện “King Tasio,” số 7 (b).
(7) Nấu các ống đong gạo. Sự hiểu lầm của Juan về việc nấu hai ống đong gạo gần như tương đồng hoàn toàn với một câu chuyện của người Santal trong sách của Bompas, số I. Câu chuyện mang tựa đề “Bajun và Jhore,” và đây là câu chuyện mở đầu cho một loạt các tình tiết ngớ ngẩn kiểu như vậy:—
Ngày xửa ngày xưa có hai anh em tên là Bajun và Jhore. Bajun đã có vợ, và có một ngày vợ anh mắc bệnh sốt. Thế nên, trước khi đi cày ruộng, Bajun dặn Jhore ở nhà nấu cơm, và anh bảo cậu bỏ vào nồi ba ống đong gạo. Jhore ở nhà, múc đầy nước vào nồi rồi bắc lên bếp đun; đoạn cậu đi tìm ống đong gạo. Trong nhà chỉ có đúng một cái; và Jhore nghĩ bụng, “Anh mình bảo bỏ vào ba ống, mà nếu mình chỉ bỏ có một ống, thể nào mình cũng gặp rắc rối cho coi.” Thế là cậu sang nhà hàng xóm mượn thêm hai ống nữa, rồi trút cả ba vào nồi, đắp củi cho nước sôi. Đến trưa, Bajun từ đồng ruộng trở về, thấy Jhore đang khuấy nồi bèn hỏi xem cơm đã chín chưa. Jhore chẳng đáp lời: thế là Bajun giật lấy chiếc muôi trên tay cậu, miệng nói: “Để tao xem cơm nước đến đâu rồi!” nhưng khi khuấy muôi xuống, anh nghe tiếng lộc cộc; và lúc nhòm vào trong nồi, anh chẳng thấy hạt gạo nào, mà chỉ có ba chiếc ống đong bằng gỗ đang nổi lềnh bềnh. Kế đó, anh quay sang mắng mỏ Jhore vì tội ngu ngốc của nó; nhưng Jhore cãi rằng: “Chính anh bảo em bỏ vào ba ống cơ mà, và em đã làm đúng như thế đấy thôi.” Thế là Bajun đành phải lúi húi tự tay nấu cơm, và mãi tận muộn mới được ăn bữa trưa.
Sai lầm nực cười này gợi nhớ đến một mẩu chuyện vui không kém phần oái ăm của người Tinguian (Cole, 198, số 86):—
Có một người đàn ông đi sang ngôi làng khác. Khi tới nơi, dân làng đang ăn măng (labon). Ông hỏi họ ăn món gì, và họ đáp là pangaldanen (chiếc thang tre được gọi là aldan). Ông ta bèn đi về nhà và chẳng có gì để ăn ngoài cơm: thế là ông chặt chiếc thang của mình ra thành từng đoạn nhỏ, rồi hầm suốt cả ngày trời, nhưng cây tre vẫn cứ cứng ngắc. Ông ta không thể chờ đợi thêm được nữa, bèn gọi bạn bè đến và thắc mắc tại sao mình không thể nấu được món giống như người ta ở ngôi làng kia. Nghe vậy, bạn bè ông phì cười và chỉ cho ông thấy lỗi lầm ngớ ngẩn của mình.
Để tìm đọc một câu chuyện tương tự gần như đúc kết của người Santal, xin xem tác phẩm của Bompas, số CXXIV, “The Fool and his Dinner.”
(8) Hai tình tiết cuối cùng—chỉ đi giày khi qua sông và giương ô dưới tán cây, cùng với việc chia thịt gà—đã được chúng ta bàn luận trong phần chú thích của truyện số 7 (xem các trang 63–64, [9], [8]). Xin bổ sung vào danh mục tài liệu tham khảo đã nêu ở đó tác phẩm của Bompas, số CXXVIII, “The Father-in-law’s Visit,” trong đó có chứa một chi tiết song song rất sát với tình tiết đầu tiên.
Cuối cùng, tôi xin kể thêm hai câu chuyện ngớ ngẩn khác của người Philippines, dẫu không phải là các biến thể của những câu chuyện đã nêu ở trên, nhưng lại mang sự kết hợp tương tự giữa lòng ngốc nghếch và sự thành công như ta thấy ở nhân vật “Juan the Fool.” Câu chuyện đầu tiên là một tích truyện Ilocano do cô Presentacion Bersamin ở Bangued, Abra kể lại, cụ thể như sau:—
