Một hình thức thứ năm (e) của câu chuyện “chiếc đồng hồ” này là “Vụ kiện của Bacuit”, do W. Vitug ở Lubao, Pampanga kể lại. Vì tôi chỉ có bản tóm lược của câu chuyện này, tôi xin trình bày ở đây theo dạng đó:—

Bacuit (một loài chim nhỏ, màu xám nhạt thường sống ở đầm lầy và ao hồ) đã đến gặp vua đại bàng và kiện ếch, vì ếch kêu suốt đêm khiến nó không ngủ được. Ếch nói rằng nó kêu vì sợ rùa, loài vật lúc nào cũng mang theo nhà trên lưng. Khi được triệu đến, rùa giải thích rằng nó phải mang theo nhà vì sợ đom đóm sẽ đốt cháy. Đến lượt đom đóm, nó cho thấy rằng mình cần phải mang theo đèn để tìm kiếm thức ăn.

Có một sự tương đồng đáng kinh ngạc về các tình tiết trong tất cả những câu chuyện này, như có thể thấy qua các bản tóm lược của các phiên bản dưới đây. [390]

Phiên bản a (Pampango), “Phiên tòa giữa các loài vật.” Chim kiện ếch; ếch kiện rùa; rùa kiện đom đóm; đom đóm kiện muỗi.

Phiên bản b (Pampango), “Vụ kiện của Pugu.” Pugu kiện ngựa; ngựa kiện gà trống; gà trống kiện rùa; rùa kiện đom đóm, đom đóm kiện muỗi; muỗi kiện Juan.

Phiên bản c (Visayan), “Tại sao muỗi kêu vo ve.” Cua kiện ếch; ếch kiện ốc; ốc kiện đom đóm; đom đóm kiện muỗi.

Phiên bản d (Tagalog), “Một bạo chúa.” Quan viên của nhà vua kiện ếch; ếch kiện ốc; ốc kiện đom đóm; đom đóm kiện muỗi.

Phiên bản e (Pampango), “Vụ kiện của Bacuit.” Bacuit kiện ếch; ếch kiện rùa; rùa kiện đom đóm.

Ngoại trừ việc thay thế ốc bằng rùa, và cua bằng chim trong các phiên bản Tagalog và Visayan, bốn trong số các hình thức này (a, c, d, e) gần như giống hệt nhau. Phiên bản Pampango e thiếu mắt xích thứ tư trong chuỗi (đom đóm kiện muỗi). Phiên bản Pampango b thêm một mắt xích (ngựa kiện gà trống), và thay thế ếch bằng gà trống; phương thức kể chuyện cũng có phần khác biệt so với các bản còn lại. Hình phạt dành cho muỗi cũng khác nhau trong các bản a, c, và d. “Phiên tòa giữa các loài vật” phát triển thành một câu chuyện giải thích nguồn gốc, và có thể là mắt xích kết nối giữa một truyện ngụ ngôn Tinguian (Cole, số 84) và hai câu tục ngữ Borneo (Evans, 447). Trong truyện Tinguian, một con muỗi đến đốt một người đàn ông. Người đàn ông nói: “Ngươi quá nhỏ bé, chẳng làm gì được ta đâu.” Muỗi đáp lại: “Nếu ngươi không có tai, ta đã ăn thịt ngươi rồi.” Câu tục ngữ của người Bajan (Borneo) là: “Muỗi không kêu vo ve trừ khi chúng ở gần tai người; và khi đó chúng nói: ‘Nếu đây không phải là tai của ngươi, ta đã nuốt chửng ngươi rồi.’” Phiên bản Dusun (Borneo) thì: “Muỗi nói: ‘Nếu đây không phải là sừng của ngươi, ta đã nuốt chửng ngươi rồi.’” Tình tiết hài hước “giết ruồi trên mặt” kết thúc phiên bản Tagalog (d), vốn đã xuất hiện hai lần trước đây trong các mục số 9 và 57 (xem tại đó). Mắt xích “đom đóm kiện muỗi” được tìm thấy trong câu chuyện Visayan “Khỉ và Đom đóm” (JAFL 20:314).

Không còn nghi ngờ gì nữa, chuỗi câu chuyện này là sản phẩm bản địa của quần đảo này, chứ không phải được du nhập từ phương Tây. Một câu chuyện của người Mã Lai do Skeat ghi lại (Truyện ngụ ngôn và dân gian từ một khu rừng phía Đông, 9–12), “Ai đã giết những đứa con của rái cá?”, rõ ràng có liên quan đến các câu chuyện của chúng ta, ít nhất là về ý tưởng và phương thức:—

Hươu chuột (plandok) bị buộc tội giết lũ con của rái cá bằng cách giẫm chết chúng, nhưng nó biện minh rằng mình hoảng sợ vì chim gõ kiến đã gióng lên tiếng chiêng báo chiến. Trong phiên tòa trước Vua Solomon, những sự việc trên được phơi bày, và chim gõ kiến bị hỏi tại sao lại gióng tiếng chiêng báo chiến.

[391]CHIM GÕ KIẾN. Vì kỳ đà đang đeo kiếm.

KỲ ĐÀ. Vì rùa đã mặc áo giáp.

RÙA. Vì Vua Cua đang kéo theo ngọn giáo ba cạnh.

VUA CUA. Vì tôm hùm đang vác ngọn giáo.

TÔM HÙM. Vì Rái cá đang xuống để ăn thịt lũ con tôi.

Như vậy, nguyên nhân cái chết của lũ con rái cá được truy ngược lại chính là do rái cá.

Một câu chuyện Viễn Đông khác từ Lào (Đông Dương thuộc Pháp), có tựa đề “Lẽ phải và Quyền lực” (Fleeson, 27), cũng đáng được lưu ý:—

Một con nai, vì hoảng sợ trước tiếng kêu của cú và dế, đã chạy thục mạng xuyên qua rừng và lao xuống dòng suối, tại đó nó đè nát một con cá nhỏ gần chết. Cá kiện lên tòa; và nai, cú, dế, cùng cá cùng tham gia một vụ kiện. Trong phiên tòa, bằng chứng được đưa ra như sau: Khi nai chạy trốn, nó lao vào đám cỏ khô, hạt cỏ rơi vào mắt một con gà rừng, nỗi đau do hạt cỏ gây ra khiến gà rừng hoảng hốt bay lên va vào tổ kiến đỏ. Bị động, kiến đỏ bay ra tấn công, và trong lúc vội vã đã cắn một con cầy. Cầy chạy vào một dây leo quả dại, làm rụng vài quả trúng đầu một vị ẩn sĩ đang ngồi trầm tư dưới gốc cây. Vị ẩn sĩ hỏi quả tại sao lại rơi, quả đổ lỗi cho cầy; cầy đổ lỗi cho kiến; kiến đổ lỗi cho gà; gà đổ lỗi cho hạt cỏ; hạt cỏ đổ lỗi cho nai; nai đổ lỗi cho cú. “Hỡi Cú!” vị ẩn sĩ hỏi, “tại sao ngươi lại làm nai hoảng sợ?” Cú trả lời: “Ta chỉ kêu như thói quen của ta thôi; dế cũng kêu như vậy.” Sau khi nghe bằng chứng, vị quan tòa phán quyết: “Dế phải đền bù những phần bị dập nát của cá và chữa cho nó lành lại,” vì chính dế, đã kêu lên và làm nai hoảng sợ. Vì dế nhỏ và yếu hơn cú hoặc nai, nó phải chịu hình phạt.

1 Mangla, cua đất lớn.

2 Cagang, cua đất nhỏ.

3 Bataktak, ếch không ăn được.

4 Hu-man, ốc cạn.

5 Aninipot, đom đóm.

6 Lamoc, muỗi.