Werner dành dụm đồng tiền cuối cùng để mua vé xe lửa. Trời chiều vẫn còn sáng, nhưng có vẻ như Berlin không muốn chấp nhận ánh sáng mặt trời, như thể những tòa nhà trở nên u ám hơn, dơ bẩn hơn, nhiều vết bẩn hơn trong những tháng qua kể từ lần cuối cùng cậu đến. Mặc dù có khi chỉ có đôi mắt của cậu là đã thay đổi.

Không nhấn chuông ngay mà Werner đi vòng quanh khu nhà ba lần. Cửa sổ các căn hộ đều tối đen, cậu không biết là do chưa bật đèn hay là do cắt điện. Cứ mỗi vòng cậu lại đi qua mặt tiền một cửa hàng có đầy các ma-nơ-canh trần trụi, mặc dù lần nào cậu cũng biết đó chỉ là trò bịp của ánh sáng, cậu vẫn không thể ngừng nhìn chúng giống như những xác chết bị buộc bằng dây.

Cuối cùng cậu nhấn chuông ở nhà số 2. Chẳng có tiếng rì rì nào và qua tấm biển đề tên ở cửa, cậu nhận ra họ không còn ở nhà số 2 nữa. Tên của gia đình họ ở nhà số 5.

Cậu nhấn chuông. Một tiếng rì rì phát ra từ bên trong.

Thang máy không hoạt động, vì vậy cậu leo thang bộ.

Cửa mở. Fanni. Với khuôn mặt phủ đầy lông tơ và vạt áo bay phất phơ dưới cánh tay. Cô ném cho cậu một ánh mắt như muốn chặn lại; rồi mẹ Frederick trong bộ đồ quần vợt từ phòng bên vụt đi ra. “Tại sao, Werner...”

Trong một lát bà chìm trong trạng thái mơ hồ, xung quanh là đồ nội thất đẹp đẽ, một số được bọc trong những tấm khăn len dày. Bà có đổ lỗi cho cậu không? Bà có nghĩ cậu cũng có một phần trách nhiệm không? Có lẽ cậu có một phần trách nhiệm chăng? Nhưng rồi bà sực tỉnh và hôn lên cả hai má cậu, môi bà khẽ run. Như thể sự hiện diện của cậu đang ngăn cản bà giữ cho những thế lực bóng tối nhất định lại gần.

“Thằng bé sẽ không nhận ra cháu. Đừng cố làm nó nhớ lại. Nó chỉ làm thằng bé buồn. Nhưng cháu ở đây. Cô cho rằng nó có ý nghĩa nào đó. Cô định ra ngoài, cô rất tiếc là cô không thể ở nhà. Dẫn cậu ấy vào trong đi, Fanni.”

Cô giúp việc dẫn cậu vào một phòng khách rộng, những tấm trần thạch cao uốn lượn, tường sơn màu xanh trơn nhạt. Chẳng có bức tranh nào treo trên tường, những cái kệ trống trơn và những thùng các tông mở trên sàn. Frederick ngồi ở chỗ cái bàn mặt kính ở cuối phòng, cả cái bàn và cậu thiếu niên trông lọt thỏm giữa đống đồ lộn xộn. Mái tóc cậu ấy chải qua một bên, chiếc áo sơ mi rộng thùng thình chụm lại sau vai nên cổ áo lệch qua một bên. Cậu ấy không ngước mắt lên nhìn người khách.

Cậu ấy đeo đôi kính gọng đen cũ ấy. Ai đó đang đút cho cậu ấy ăn, cái muỗng đặt trên bàn kính, cháo yến mạch dính trên râu quai nón của Frederick và miếng lót bát cháo là tấm len thêu hình những đứa trẻ mang guốc có đôi má hồng đang cười. Werner không thể nhìn vào miếng lót.

Fanni cúi xuống và đút thêm ba muỗng cháo đầy vào miệng Frederick, lau sạch cằm cậu ấy, gấp miếng lót lại và đi qua một cánh cửa xoay chắc là dẫn vào bếp. Werner đứng bắt chéo hai tay ngay trước thắt lưng.

Một năm. Lâu hơn thế. Werner nhận ra Frederick phải cạo râu. Hay ai đó phải cạo râu cho cậu ấy.

“Chào cậu, Frederick.”

Frederick ngửa đầu ra sau và nhìn về hướng Werner qua mắt kính mờ mờ rớt xuống dưới mũi.

“Tớ là Werner. Mẹ cậu nói là cậu không nhớ gì đúng không? Tớ là bạn học cùng trường với cậu.”

Dường như Frederick không hẳn là nhìn Werner. Trên bàn có một chồng giấy, tờ trên cùng là một đường xoắn ốc to và vụng về được vẽ bằng bàn tay cứng nhắc.

“Cậu vẽ cái này à?” Werner cầm bức vẽ trên cùng lên. Bên dưới tờ giấy đó là một hình vẽ khác, rồi lại hình nữa, ba mươi hoặc bốn mươi hình vẽ xoắn ốc, mỗi đường xoắn ốc chiếm hết cả mặt giấy, tất cả đều được vẽ bằng bút chì đơn giản. Frederick gục cằm xuống ngực, có lẽ là gật đầu. Werner liếc nhìn quanh: một cái rương, một hộp khăn, những bức tường màu xanh nhạt, ván ốp chân tường màu trắng đẹp đẽ. Ánh chiều tà chiếu qua những ô cửa sổ kiểu Pháp dài, không khí như có mùi xi bạc. Căn hộ ở tầng năm này thật sự đẹp hơn căn hộ ở tầng hai - trần cao, được trang trí bằng những họa tiết lấm chấm và các tấm thạch cao uốn lượn: hình cây trái, hoa cỏ, lá chuối.

Frederick bĩu môi làm lộ ra hàm trên và một dòng nước dãi chảy từ cằm rớt xuống trang giấy. Werner không thể nhìn cảnh này thêm giây nào nữa nên gọi cô giúp việc. Fanni liếc nhìn qua cánh cửa xoay. Cậu hỏi, “Cuốn sách đó đâu rồi? Cuốn sách có những con chim? Trong một cái bọc màu vàng?”

“Tôi nghĩ chúng tôi chưa từng có cuốn sách như thế.”

“Không, chị không…”

Fanni chỉ lắc đầu và đút tay vào túi tạp dề.

Werner mở các nắp thùng, nhìn vào trong. “Chắc chắn là nó nằm đâu đó quanh đây.”

Frederick bắt đầu vẽ đường xoắn ốc mới trên tờ giấy trắng.

“Có khi trong này.”

Fanni đứng canh Werner và kéo cổ tay cậu ra khỏi cái thùng cậu định mở. Cô lặp lại, “Tôi nghĩ chúng tôi chưa từng có cuốn sách như thế.”

Cả người Werner bắt đầu ngứa ngáy. Bên ngoài khung cửa sổ lớn, những cây đoan rung rinh. Trời tối dần. Một biển hiệu chưa sáng đèn trên đỉnh một tòa nhà cách đó hai khối nhà có dòng chữ, người Berlin hút thuốc Junos.

Fanni đã quay lại bếp.

Werner nhìn Frederick vẽ thêm một đường xoắn ốc xiêu vẹo nữa, bàn tay nắm cây bút chì cứng ngắc.

“Tớ sẽ rời khỏi Schulpforta, Frederick. Họ tăng tuổi cho tớ và gửi tớ ra tiền tuyến.”

Frederick nhấc cây bút chì lên, nhìn chăm chú, rồi lại vẽ tiếp.

“Chưa tới một tuần nữa.”

Miệng Frederick cử động như thể nhai không khí. Frederick nói, “Trông mẹ đẹp lắm.” Cậu ấy không nhìn thẳng Werner, những từ ngữ gần như tiếng rên rỉ. “Trông mẹ đẹp lắm, rất đẹp, mẹ à.”

“Tớ không phải là mẹ cậu”, Werner rít lên. “Nào, thôi nào.” Vẻ mặt Frederick hoàn toàn chẳng có nét gì là giả vờ cả. Cô giúp việc đang lắng nghe đâu đó trong bếp. Chẳng có âm thanh nào khác, không có tiếng xe cộ, máy bay, tàu hỏa, máy thu thanh hay bóng dáng bà Schwartzenberger lạch cạch trong buồng thang máy. Không có tiếng cầu nguyện, không hát hò, không biểu ngữ bằng lụa, không đội nhạc, không tiếng kèn trumpet, không người mẹ, không người cha, không sĩ quan chỉ huy với những ngón tay bóng bẩy lướt ngón tay qua lưng cậu. Cả thành phố im lặng như tờ, như thể mọi người đang lắng tai, chờ ai đó phạm lỗi.

Werner nhìn mấy bức tường màu xanh và nghĩ về cuốn sách Những loài chim của nước Mỹ, chim diệc đầu vàng, chim chích Kentucky, scarlet tanager*, những con chim rực rỡ tiếp nối nhau và Frederick vẫn nhìn chằm chằm vào điểm khủng khiếp nào đó giữa sàn nhà với hai con mắt trống rỗng vô hồn mà Werner không thể chịu được khi nhìn vào chúng.

Một loài chim biết hót ở miền Đông Hoa Kỳ với sắc lông đỏ rực ấn tượng và màu lông đen tuyền ở cánh và đuôi.