Điểm danh. Bữa sáng. Não tướng học, tập bắn súng, rèn luyện quân sự. Sau năm ngày bị chọn là kẻ yếu kém nhất ở buổi tập luyện của thầy Bastian, cậu Ernst tóc đen rời khỏi trường. Tuần tiếp theo có thêm hai người nữa rời trường. Sáu mươi trở thành năm mươi bảy. Tối nào Werner cũng làm việc trong phòng nghiên cứu của tiến sĩ Hauptmann, lần lượt thay thông số vào những công thức phép đo đạc tam giác hay lắp ráp: thầy Hauptmann muốn cậu nâng cao hiệu năng và công suất của máy thu phát sóng có định hướng mà thầy đang thiết kế. Vị tiến sĩ thấp bé nói rằng, nó cần phải được nhanh chóng điều chỉnh lại để truyền phát đa tần số và xác định được tọa độ của tần số sóng mà nó thu được. Werner có thể xử lý được không?

Cậu định hình lại gần như mọi chi tiết trong thiết kế. Nhiều đêm thầy Hauptmann nói luôn mồm, giải thích hết sức chi tiết về vai trò của cuộn solenoid hay điện trở, thậm chí còn phân loại con nhện treo lơ lửng trên xà nhà, hay ca ngợi những nhóm các nhà khoa học ở Berlin, thầy nói là ở đó, trên thực tế dường như mỗi cuộc thảo luận đều tạo ra những triển vọng mới. Tính tương đối, cơ học lượng tử - vào những đêm như vậy dường như thầy vui vẻ trả lời mọi câu hỏi của Werner.

Tuy nhiên ngay đêm hôm sau, thầy Hauptmann trở nên kín như bưng; thầy không chào đón câu hỏi nào và lặng lẽ quan sát Werner làm việc. Hình như tiến sĩ Hauptmann có quan hệ với một người rất có thế lực - chiếc điện thoại trên bàn làm việc của thầy kết nối thầy với một người đàn ông cách đó hàng trăm dặm, người này có thể chỉ cần vẫy một ngón tay là gửi đi hàng tá máy bay tiêm kích Messerschmitt lao lên từ một sân bay đi oanh tạc thành phố nào đó - cuốn hút Werner.

Chúng ta đang sống trong một thời đại hiếm có.

Cậu không biết Jutta có tha thứ cho cậu không. Những lá thư của cô hầu như toàn những câu khách sáo - bọn em bận lắm, cô Elena gửi lời chào - hoặc những lá thư cậu nhận được ở phòng ngủ tập thể đầy những đoạn bị kiểm duyệt bôi đen nên cậu chẳng hiểu cô định nói gì. Liệu cô có buồn khi thiếu vắng cậu không? Hay cô đang đóng băng cảm xúc của mình, để tự bảo vệ, như cậu đang học cách làm quen với việc đó?

Volkheimer, giống như thầy Hauptmann, dường như cũng đầy mâu thuẫn. Với những học viên khác, người Khổng lồ là tên cục súc, một công cụ chỉ toàn vũ lực, tuy nhiên thỉnh thoảng, khi thầy Hauptmann đi Berlin, Volkheimer sẽ biến mất trong văn phòng của tiến sĩ, rồi trở lại với chiếc máy thu thanh điện tử hiệu Grundig, lắp cần ăng-ten sóng ngắn vào và lấp đầy phòng nghiên cứu bằng nhạc cổ điển. Mozart, Bach, thậm chí cả nhà soạn nhạc người Ý Vivaldi. Càng ủy mị, đa cảm, càng tốt. Cậu chàng khổng lồ sẽ dựa lưng vào ghế, khiến nó kêu cót két dưới trọng lượng của anh ta, lim dim mắt thả lỏng người.

Sao lúc nào cũng là tam giác? Mục đích của cái máy thu phát sóng họ đang lắp ráp là gì? Hai điểm thầy Hauptmann đã biết là gì và tại sao thầy muốn biết điểm thứ ba?

“Đó chỉ là những con số, chàng trai”, câu châm ngôn ưa thích của thầy Hauptmann. “Thuần túy là toán học. Cậu phải tập quen với lối suy nghĩ ấy.”

Cậu thử chia sẻ những lý thuyết khác nhau ấy với Frederick, nhưng cậu rút ra được rằng Frederick, loay hoay như thể đang đắm chìm trong một giấc mộng, chiếc quần rộng thùng thình trông như sắp tuột xuống. Đôi mắt cậu ta vừa mơ hồ vừa mãnh liệt; cậu ta hầu như không nhận ra mình đã trượt mất mục tiêu trong bài tập bắn. Hầu như đêm nào Frederick cũng tự lẩm nhẩm trước khi ngủ: mấy đoạn thơ, thói quen của lũ ngỗng, tiếng những con dơi sà xuống mà cậu ta nghe được ngoài cửa sổ.

Chim, luôn là chim.

“... lúc này, Werner, chim nhạn Bắc Cực, bay từ cực Nam đến cực Bắc, là những nhà hàng hải thực thụ trên trái đất, có lẽ là loài động vật di trú nhiều nhất sống trên thế giới này, bảy mươi nghìn ki-lô-mét một năm…”

Một luồng ánh sáng hiu hắt chiếu qua chuồng ngựa, vườn nho và bãi tập bắn, những đàn chim biết hót tạo thành vệt sọc khắp quả đồi, những đàn chim sẻ lớn tình cờ đang trên đường di trú về phương Nam, những ngọn tháp của học viện nằm ngay trên tuyến đường di trú. Thỉnh thoảng, một đàn chim đậu trên một cây đoan lớn ngoài bãi tập và làm náo động bên dưới những tán lá.

Một số học viên lớp trên, mười sáu và mười bảy tuổi, những học viên được phép tự do sử dụng đạn dược, có sở thích nhả đạn lên cây để xem mình có thể bắn được bao nhiêu con chim. Cái cây trông vắng lặng và yên ắng, rồi ai đó khai hỏa, đạn nhả tứ tung, hàng trăm con chim bay tán loạn chỉ trong nửa giây, kêu inh ỏi như thể cả cái cây đã bị tan tành.

Một đêm nọ, từ cửa sổ phòng ngủ tập thể, Frederick tì trán lên mặt kính. “Mình ghét chúng, mình ghét chúng làm thế.”

Chuông đến giờ ăn tối reo, mọi người chạy đi, Frederick đến cuối cùng với mái tóc màu kẹo bơ, đôi mắt đầy thương tổn, dây giày kéo lê. Werner rửa sạch hộp thiếc bẩn cho Frederick; chia sẻ lời giải bài tập về nhà, xi đánh giày và kẹo tiến sĩ Hauptmann cho; họ chạy cạnh nhau suốt các bài tập trên thao trường. Một cái kẹp bằng đồng thau nhẹ hều được ghim lên hai bên ve áo chúng; một trăm mười bốn gót giày ống đóng đinh lóe sáng trên con đường rải sỏi. Tòa lâu đài với những tòa tháp và những bức tường răng cưa lờ mờ bên dưới chúng trông như ảo ảnh mơ hồ của thời hoàng kim đã qua. Máu Werner chảy rần rật qua tâm thất, cậu nghĩ về máy thu phát sóng của thầy Hauptmann, mỏ hàn, cầu chì, ắc quy, cần ăng-ten; đôi giày của cậu và Frederick chạm đất cùng lúc.