Hai ngày sau khi chạy khỏi Paris, Marie-Laure và cha đến thị trấn Evreux. Các nhà hàng hoặc là bị bịt kín cửa sổ hoặc là chật ních người. Hai phụ nữ mặc áo dài buổi tối đi sát nhau trên bậc tam cấp nhà thờ. Một người đàn ông nằm úp mặt giữa các quầy hàng ở chợ, hoặc là bất tỉnh hoặc tệ hơn là đã chết.

Không có dịch vụ chuyển phát thư. Đường dây điện thoại rơi xuống. Số báo mới nhất là ba mươi sáu giờ trước. Tại Tòa thị chính, hàng người xếp hàng nhận phiếu xăng kéo dài ra tận ngoài cửa và xung quanh tòa nhà.

Hai khách sạn đầu tiên đã kín phòng. Khách sạn thứ ba thì không mở cửa. Người thợ khóa thỉnh thoảng ngoái nhìn lại.

“Ba ơi”, Marie-Laure lẩm nhẩm. Hoang mang. “Chân con.”

Ông đốt điếu thuốc: chỉ còn lại ba điếu. “Không còn xa đâu, Marie.”

Ở phía Tây ngoại ô Evreux, con đường vắng tanh và vùng ngoại ô cũng không bóng người. Ông kiểm tra đi kiểm tra lại địa chỉ giám đốc đã đưa cho ông. Ông François Giannot, số 09 đường St. Nicolas. Nhưng khi họ đến nơi thì nhà của ông Giannot đã bị cháy. Dưới ánh chiều nhá nhem lặng gió, làn khói ảm đạm bốc lên xuyên qua những rặng cây. Một chiếc xe ô tô đã đâm vào một góc cổng nhà làm cánh cửa bung ra khỏi bản lề. Ngôi nhà - hay những gì còn lại của ngôi nhà - to lớn: mặt tiền có hai mươi cửa sổ kiểu Pháp, những cánh cửa chớpto mới sơn, bờ giậu trước nhà mới được cắt tỉa. Un château. Một dinh thự.

“Con ngửi thấy mùi khói ba à.”

Ông dẫn Marie-Laure đi trên nền sỏi. Chiếc ba lô của ông - hay có lẽ là viên đá nằm sâu bên trong - dường như càng lúc càng nặng trĩu theo mỗi bước chân. Chẳng hề có vũng nước nhỏ vương trên sỏi, chẳng có đội cứu hỏa nào xuất hiện trước nhà. Hai cái bình giống nhau bị đổ trên bậc tam cấp trước nhà. Ngọn đèn chùm bị vỡ rớt xuống các bậc thang dẫn vào nhà.

“Cái gì đang cháy vậy ba?”

Một thằng bé bước ra khỏi làn khói chiều chạng vạng tiến về phía họ, không lớn hơn Marie-Laure, lem nhem tro than, đẩy một cái xe dùng để chuyển đồ ăn xuyên qua bãi sỏi. Những cái muỗng và gắp đồ ăn bằng bạc treo trên xe kêu lanh canh, loảng xoảng, các bánh xe lăn kêu lóc cóc. Mỗi góc có một tiểu thiên sứ được đánh bóng cười toe toét.

Người thợ khóa hỏi, “Đây có phải là nhà của ông François Giannot không?”

Thằng bé chẳng thèm để ý đến câu hỏi lẫn người hỏi khi nó đi ngang qua.

“Cháu có biết chuyện gì xảy ra với...?”

Tiếng kêu lanh canh của chiếc xe xa dần.

Marie-Laure kéo gấu áo choàng của cha. “Ba ơi, xin ba.”

Cô mặc áo khoác, đứng tựa vào những cái cây tối thẫm, ông chưa bao giờ nhìn thấy khuôn mặt con tái nhợt và hoảng sợ đến thế. Phải chăng ông đã đòi hỏi con quá sức?

“Ngôi nhà đã bị cháy, Marie. Người ta đang hôi của.”

“Ngôi nhà nào?”

“Ngôi nhà mà chúng ta phải vượt một quãng đường xa mới đến được.”

Ông có thể thấy những khung cửa vẫn còn cháy âm ỉ và tắt dần khi cơn gió nhẹ thổi qua. Một cái lỗ trên mái nhà tiệp màu với bầu trời đang tối dần.

Thêm hai thằng bé bước ra khỏi đám bồ hóng đang khiêng một bức chân dung đóng khung mạ vàng, cao gấp đôi chúng, nét mặt của ông cố nào đó đã mất từ lâu đang nhìn trừng trừng trong đêm tối. Người thợ khóa đưa tay cản chúng lại. “Có phải là máy bay ném bom không?”

Một đứa nói, “Trong nhà vẫn còn đầy đồ.” Tấm vải của bức tranh bị gió thổi gọn lên.

“Cháu có biết ông Giannot ở đâu không?”

Đứa kia trả lời, “Chạy trốn ngày hôm qua. Với những người khác. Đến London.”

“Đừng có nói gì với ông ta”, thằng bé đầu tiên cản.

Hai thằng bé lắc lư đi xuống con đường cùng với chiến lợi phẩm của mình và bóng tối nuốt chửng chúng.

“London sao?”, Marie-Laure thì thào. “Bạn của giám đốc ở London sao?”

Những tờ giấy dính nhọ than bay vụt qua dưới chân họ. Màn đêm thì thào trên những tán cây. Một quả dưa bị vỡ nằm chỏng chơ trên lối chạy xe như một cái đầu bị cắt rời. Người thợ khóa đã trông đợi quá nhiều. Suốt cả ngày, dặm đường này tiếp nối dặm đường kia, ông đã tưởng tượng ra cảnh họ được chào đón cùng đồ ăn. Những củ khoai tây nhỏ nóng hổi mà ông và Marie-Laure có thể cắm ngập nĩa đầy bơ. Hẹ tây, nấm, trứng luộc và nước sốt béchamel*. Cà phê và thuốc lá. Ông sẽ trao tận tay ông Giannot viên đá và ông Giannot sẽ kéo cặp kính cầm tay bằng đồng ra khỏi túi áo trước ngực rồi soi viên đá qua thấu kính bằng đôi mắt điềm tĩnh và nói cho ông biết: thật hay giả. Rồi ông Giannot sẽ chôn viên đá trong vườn hay giấu nó đằng sau một tấm vách chìm trên tường và viên đá sẽ ở đó. Hoàn thành nhiệm vụ. Je ne m’en occupe plus. Hết trách nhiệm. Rồi họ sẽ có một phòng riêng, tắm rửa; có khi ai đó sẽ giặt quần áo cho họ. Có lẽ ông Giannot sẽ kể những câu chuyện tiếu lâm về ông giám đốc bạn mình, lũ chim sẽ hót líu lo vào sớm mai và báo mới sẽ công bố rằng cuộc xâm lăng đã chấm dứt, những sự nhượng bộ hợp lý. Ông sẽ quay lại quầy treo khóa, dùng thời gian buổi tối để lắp cửa sổ có hai khung kính trượt nhỏ xíu vào mô hình ngôi nhà gỗ nhỏ. Bonjour, bonjour. Xin chào, xin chào. Mọi việc lại như cũ.

Một loại nước sốt cơ bản trong ẩm thực Pháp được làm từ bơ, bột mì, sữa đặc, muối, tiêu sọ.

Nhưng chẳng có gì như trước đây. Những cái cây run rẩy, ngôi nhà cháy âm ỉ và lúc đứng trên lối đi rải sỏi, ánh mặt trời gần như tắt hẳn, người thợ khóa cảm thấy bất an: có khi ai đó đang đuổi theo họ. Biết đâu người nào đó biết ông đang mang theo cái gì.

Ông dẫn Marie-Laure chạy nhanh quay lại đường cái.

“Cha ơi, chân con.”

Ông xoay cái ba lô ra đằng trước, vòng tay con qua cổ và cõng con trên lưng. Hai cha con đi qua cánh cổng đã bị bung ra khỏi bản lề cùng chiếc xe ô tô méo mó, nhưng không rẽ về hướng Đông vào trung tâm thị trấn Evreux mà đi về phía Tây. Những chiếc xe đạp chạy lướt qua. Những khuôn mặt thất thần với ánh mắt dè chừng hay sợ hãi hoặc cả hai. Có lẽ chính đôi mắt của người thợ khóa ánh lên điều đó.

“Đừng đi nhanh quá”, Marie-Laure nài nỉ.

Họ nghỉ chân ở một bãi cỏ dại cách đường cái hai mươi bước chân. Nơi này chỉ có bóng đêm thăm thẳm, tiếng chim cú mèo kêu trên cây và những con dơi nhào bắt côn trùng phía trên con mương bên lề đường. Người thợ khóa tự trấn an rằng, một viên kim cương chỉ là mẩu tinh thể cacbon lắng đọng trong lòng đất qua hàng niên đại và một đợt núi lửa phun trào đã đưa nó lên mặt đất. Ai đó chế tác nó, ai đó đánh bóng nó. Nó cũng chẳng hơn gì một chiếc lá, hay một tấm gương hay một sinh mạng khi xét đến khả năng mang một lời nguyền. Trên đời này chỉ có may rủi, sự tình cờ và vật lý học.

Dù thế nào đi chăng nữa, vật mà ông đang mang theo chẳng là gì ngoài một mẩu thủy tinh. Một bản sao để đánh lạc hướng.

Phía sau ông, bên ngoài ranh giới Evreux, đám mây đen nhay nháy một lần, hai lần. Chớp à? Trên con đường phía trước, ông thấy vài cánh đồng cỏ khô chưa được cắt và hình bóng lờ mờ của một nông trại tối tăm - một ngôi nhà và kho thóc. Tất cả vắng lặng như tờ.

“Marie, ba thấy một khách sạn.”

“Ba đã bảo là các khách sạn đều không còn chỗ trống.”

“Khách sạn này trông có vẻ thân thiện. Đi nào. Không xa lắm đâu.”

Ông lại cõng con gái trên lưng. Đi hơn nửa dặm. Những ô cửa sổ của ngôi nhà vẫn tối đen khi họ lại gần. Kho thóc cách nhà khoảng trăm thước. Ông cố lắng nghe xung quanh để át tiếng máu chảy rần rật trong tai. Không chó, không đuốc. Có lẽ những người nông dân cũng đã bỏ đi. Ông đặt Marie-Laure ngồi trước cửa nhà kho, khẽ gõ cửa, chờ đợi và gõ lại.

Móc khóa là cái chốt đơn kiểu mới của hãng Burguet; ông dễ dàng nạy móc khóa bằng dụng cụ của mình. Bên trong kho chứa yến mạch, xô nước và những con ruồi trâu bay uể oải trên móc, nhưng không có con ngựa nào. Ông mở một ngăn chuồng, giúp Marie-Laure ngồi vào trong góc và tháo giày con ra.

“Vậy là”, ông nói. “Một khách trọ vừa mới dắt ngựa vào tiền sảnh, vì vậy mà khách sạn mới có mùi này. Nhưng bảo vệ đang nhanh chóng dẫn con ngựa ra ngoài. Nhìn kìa, con ngựa đang đi ra. Tạm biệt, ngựa! Vui vẻ ngủ trong chuồng nhé!.”

Vẻ mặt cô xa xăm. Mất mát.

Phía sau nhà có một vườn rau. Dưới ánh sáng lờ mờ, ông có thể nhìn thấy hoa hồng, tỏi tây, rau diếp. Dâu tây vẫn còn xanh. Những củ cà rốt non màu trắng bám đầy đất đen. Chẳng có động tĩnh gì: chẳng có người tá điền nào cầm súng đứng ở cửa sổ. Người thợ khóa mang vào một ôm áo sơ mi đầy rau, hứng đầy một xô nước bằng thiếc từ vòi, thận trọng đóng cửa kho lại và cho con gái ăn trong bóng tối. Rồi ông gấp áo khoác lại làm gối cho con nằm lên, dùng áo sơ mi lau mặt cho con.

Hai điếu thuốc cuối cùng. Hít vào, nhả ra.

Lập luận theo logic. Mọi kết quả đều có nguyên nhân của nó, mọi khó khăn đều có cách giải quyết. Mọi ổ khóa đều có chìa để mở. Mình có thể quay lại Paris, hoặc mình có thể ở lại đây hoặc mình có thể đi tiếp.

Bên ngoài vang lên tiếng chim cú khe khẽ. Từ đằng xa vang lên tiếng sấm rền hay tiếng súng hay cả hai. Ông nói, “Khách sạn này rất rẻ, con yêu. Chủ khách sạn phía sau quầy tiếp tân nói giá phòng của chúng ta là bốn mươi franc một đêm, nhưng nếu chúng ta tự thu xếp giường thì giá chỉ hai mươi franc.” Ông lắng nghe hơi thở của cô. “Vì vậy cha nói, ‘Ô, chúng tôi có thể tự thu xếp giường’ Và ông chủ khách sạn trả lời, ‘Được, tôi sẽ cho ông ít đinh và gỗ’.”

Marie-Laure vẫn không cười. “Giờ chúng ta đi tìm ông Etienne ư?”

“Đúng, Marie.”

“Người điên bảy mươi sáu phần trăm ư?”

“Ông đã ở cùng ông nội con - anh trai ông - khi ông nội con mất. Trong chiến tranh, mọi người thường gọi điều đó là ‘đầu bị nhiễm chút hơi ngạt’. Sau đấy thì ông nhìn thấy nhiều thứ.”

“Thứ gì vậy ba?”

Giờ thì tiếng sấm ầm ầm đã gần hơn. Kho thóc hơi rung lắc.

“Những thứ không có thực.”

Lũ nhện chăng tơ giữa các thanh xà. Bướm đêm đập vào cửa sổ. Trời bắt đầu mưa.